«ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ نەگىزى – ازاماتتىق تەڭدىك, ەڭبەكسۇيگىشتىك, ادالدىق, وقىمىستىلىق, بىلىمدارلىق, توزىمدىلىك», دەگەن ەلباسى كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندەگى ءسوزىن ايتتى. ويتكەنى, ازۋىن ايعا بىلەگەن الپاۋىت مەملەكەتتەردەن قازاقستان حالقىن ەرەكشەلەپ تۇرعان وسى قاسيەتتەر.
كورشىلەس ەلدەرگە ەسىك-تەرەزەمىز ايقارا اشىق بولعاندىقتان, باسقاسىن بىلاي قويعاندا, كورشىنىڭ كۇيكى تىرشىلىگى مەن كۇندەلىكتى كۇڭكىلىنە دەيىن ەستىپ, ءبىلىپ وتىراسىڭ. الپاۋىت ەلدەردىڭ الەمدەگى الىس-بەرىس, بارىس-كەلىسكە قۇرىلعان قويان-قولتىق قارىم-قاتىناستارى دا الاقانىڭدا تۇرعانداي. سونداعى ءبىر بايقاعانىمىز, ازۋىن ايعا بىلەگەن مەملەكەتتەردىڭ دە شەشىمى تابىلماعان شىرماۋلى ماسەلەلەرى جەتىپ-ارتىلادى ەكەن. ازاتتىق ءۇشىن قانشا قان توگىپ, جان بەرگەن حالىقتار دا اقىرىندا اڭسار ەتكەن مۇراتتارىنا قول جەتكىزە الماپتى. ءسويتىپ, داڭقىنان جەر جىرتىلعان استانالى جۇرتتاردىڭ ءوزى مىنا دوڭگەلەنگەن دۇنيە ديدارىنان كەزەگى كەلگەن كۇنى زىم-زيا عايىپ بولىپ كەتە بەرىپتى. سوعان قاراعاندا, ۇلت پەن ۇلىس اتاۋلىنىڭ دا اۋەلدە پەشەنەسىنە جازىلعان, تەك وزىنە عانا ءتان تاعدىرى بولاتىنى راس سياقتى. تاريح پاراقتارىندا وسىعان ۇقساس وقيعالار كوپ. تابيعاتپەن كەمەل كەلىسىمدە ءومىر سۇرگەن بابالارىمىزدىڭ اڭسارى از بولماپتى. عاجابى سول, الگى ارمان-اڭسار اتاۋلى كوكتەپ ءونىپ, كوگەرىپ شىعاتىن قولايلى كۇنى تۋعانشا ۇرپاعىنىڭ جادىندا ءومىر سۇرە بەرەتىنگە ۇقسايدى. زامانىنا ساي ادامى, ونىڭ ىڭعايىنا قاراي قوعامى قۇبىلعان سايىن الگى اڭسارلاردىڭ دەنى قول جەتپەس بۋالدىرداي بولىپ كەيىنگە ىسىرىلا بەرگەن. مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن اردا قازاقتىڭ ارمانسىز كۇنى از بولعانىنا كوزىڭىزدى جەتكىزگىڭىز كەلسە, الىپ تۇلعا الاتاۋدىڭ قارلى شىڭدارىنا, قاسيەتتى قاراتاۋدىڭ قۇبا جوندارىنداعى «بوس تايلاقتى» كوش ىزدەرىنە تاعى ءبىر ءۇڭىلىپ كورىڭىز... ەرەكشە مىندەت جۇكتەيتىن وزىق يدەيالار قاي زاماندا دا بولعان جانە بولا بەرمەك. سولاردىڭ تۇتاس ۇلتتى ورتاق ماقسات-مۇددە جولىنا ۇيىستىراتىن كەمەل يدەولوگياعا اينالىپ, مارتەبەلى مۇراتتاردى ماڭگىلەندىرگەنى, ءسويتىپ, ومىرشەڭ قاعيداتتارمەن قابىسا العاندارى تىم سيرەك. جاراتقاننىڭ قالاۋىمەن بايتاق يەلەنىپ وتىرعان ءبىزدىڭ قازاقتى ايتپاعاندا, ماڭگىلىك مۇراتتار تۋرالى بىلايعى جۇرتتىڭ ءبىرازى باس قاتىرىپ كورگەن. امال قانشا, تاريح سۇزگىسى سولاردىڭ كوبىنىڭ زاتى تۇگىل اتىن دا ساقتاپ قالدىرا الماعان. مەملەكەت تىزگىنىنەن ايرىلىپ قالۋ سەبەپتەرىنە دەن قويىپ, ءىزىن ىندەتە باستاساڭ, جەرمەن-جەكسەن بولعان قالالاردىڭ ورنى, قابىرعالى قامالداردىڭ ۇيىندىسىنە كەزىگەسىڭ, كەيبىرىن مۇراعاتتا سارعايىپ سەتىنەگەن قۇجاتتاردىڭ بەتىنەن عانا ۇشىراتاسىڭ. وسىدان كەيىن قاي حالىقتىڭ دا تاعدىر-تالايىن جاسايتىن تولىمدى تۇلعالارى ەكەندىگىنە يلانباي كورىڭىز. حالىق تاعدىرى تىعىرىققا تىرەلگەن ساتتەردە بابالارىمىز قارا قوبىزعا جۇگىنىپ, قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالايتىن جەرۇيىق مەكەندى اڭساپتى. ءسوزدىڭ كۇشىن سەمسەرگە ساناپ, سەرتكە جۇمساعان دالالىقتار اقىرى قولدان كەلەر قايران بولماعاسىن كەيىنگىگە امانات-ءسوز قالدىرىپتى. ءبىزدىڭ ولەڭ, جىر دەپ جۇرگەنىمىزدىڭ دەنى ەلىم, جەرىم دەپ ەڭىرەگەن سول ەسىلدەردىڭ كۇن استىن كۇڭىرەنتىپ, قۋ تولاعاي جاستانىپ ءجۇرىپ ۇرپاقتارىنا جولداعان ۇندەۋى. ازاتتىق جولىندا شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, جالاڭاش كەۋدەسىن جاۋ وعىنا توسقان ءار قازاق وتان ءۇشىن وتقا تۇسكەن جانكەشتى ءشاھيدتىڭ قاتارىندا. ولاي بولسا, ەلىن سۇيەتىن ۇرپاق ەسىل ەرلەردىڭ ەرەن ەسىمدەرىن قۇرمەت تۇتىپ, رۋحىن قاستەرلەسىن. «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكت جوباسىنىڭ دىتتەگەن يزگى ويىنىڭ ءبىرى – وسى. ەل مەن ەردى ىلگەرى جەتەلەپ, بولاشاق بەلەستەرگە باستايتىن ۇكىلى ءۇمىت قوي. مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا الەمدىك ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 60 پايىزدان استامىن وندىرەتىن 34 ەل كىرەتىنىن, وسى تىزىمنەن ۇمىتتىلەر قاتارىندا تاعى دا التى مەملەكەت تۇرعانىن تىلگە تيەك ەتىپ كەلەدى. ەلى سەنگەن ەلباسى نەبارى ەكى ونجىلدىقتا الەۋمەتتىك احۋالدىڭ تۇراقتىلىعىن, ۇلگىلى دامۋدىڭ وزىندىك مودەلىن قالىپتاستىرىپ ۇلگەرگەن تالانتتى ءارى تولەرانتتى حالقىنىڭ سول ءۇمىتتىڭ ۇدەسىنەن تولىق شىعا الاتىنىنا, ءسويتىپ, جاھاندىق نارىقتاعى سىن-قاتەر, الەمدىك ساياساتتاعى بولجاۋسىز جاعدايلار مەن جاڭا داعدارىستاردان سۇرىنبەي ءوتىپ, مۇلدەم جاڭا ءومىر ساپاسىنا كوتەرىلەتىنىنە سەنىمدى. قياداعىعا قول جەتكىزۋ وڭاي ەمەس, ارينە. دەگەنمەن, كوپ جۇمىلسا كوتەرىلمەيتىن جۇك بولمايدى. دامىعان قوعام ۇدەرىسىندە كەزدەسەتىن وسىنداي وتكەلدەردە وماقاسا قۇلاپ, جازىم بولىپ جاتقان ەلدەردىڭ سيقىن كۇندە كورىپ, حابارىن ءسات سايىن ەستىپ جۇرگەن بىزگە وسى سىن-بەلەستەن سۇرىنبەي ءوتۋدى جازعاي. ەلباسى ءومىر-ابىزدىڭ اشقان الاقانى قانداي جۇمساق بولسا, كەرىسىنشە, جۇمعان جۇدىرىعى تىم قاتتى ەكەنىن ايتۋدان ءبىر جاڭىلعان ەمەس. ونىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە رۋحاني تاۋەلسىز ەل بولۋدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتا ءتۇسۋ ءۇشىن ۇسىنعان «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى – تاريحتا كەتكەن ەسەمىزدىڭ قايتا باستاعان قارىمتاسى. «بىزدەر, قازاقستاندىقتار – ءبىر حالىقپىز!» دەگەن سوزىندە ۋاقىت توزاڭىنا كومىلە باستاعان بايىرعى قازاقتىڭ كوكىرەگىن كەرنەگەن مۇددەلەردىڭ, بۇگىنگى قاتپارى قالىڭ ماسەلەلەردىڭ ءتۇپ اڭعارى كورسەتىلگەن. دۇنيە ديدارىنداعى ەشبىر مەملەكەت وزىمەن كورشى وتىرعان ۇلت پەن ۇلىستاردىڭ تاريحى مەن تاعدىرىنان بولەك, ازات كەڭىستىكتە دامي المايدى. قازاقستان دا سولاي, ونىڭ تاريحى ەل تابانىنا ءار كەزەڭدە, ءتۇرلى تاريحي جاعدايلارعا وراي قونىس اۋدارىپ كەلىپ, وسى توپىراقتان ناپاقاسى مەن باقىتىن تاۋىپ, ءوسىپ-ءونىپ, كوكتەپ-كوگەرگەن جۇزدەن اسا ۇلت پەن ۇلىستىڭ تاريحي تاعدىرىمەن تۇتاسىپ كەتكەن. سوندىقتان دا ولار بىزدەن, ءبىز ولاردان بولىنە المايمىز. ۋىزداي ۇيىپ وتىرعان ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ويىندا تاتۋلىق پەن بىرلىكتەن بوتەن, قازاقستاندىق پاتريوتيزمنەن وزگە سەزىم بولىپ كورگەن ەمەس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ءبىر ەل – ءبىر تاعدىر!» يدەياسى ءسوزىمىزدىڭ جارقىن دالەلى. تاعدىرعا داۋا بار ما, ءبىر زاماندا بولە جەگەن كۇيىك قۇيقا مەن كۇلگە كومىلگەن كۇيەلەش كۇلشەنىڭ ءدامى بۇل كۇندە ۇلتتىق بىرلىك, بەيبىتشىلىك, كەلىسىم, زايىرلى قوعام, رۋحانيات, تاريح, مادەنيەت پەن ءتىلدىڭ ورتاقتىعى ارقىلى جاڭا – «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ ۇيىتقىسىنا, مەملەكەت قۇراۋشى جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتارعا اينالدى. بابالارىمىزدىڭ جان ازىعى بولعان, ولار مارتەبە تۇتىپ, اڭسار ەتكەن ماڭگىلىك مۇراتتاردىڭ مەملەكەت دامۋىنىڭ التىن قازىعىنا اينالىپ وتىرعانىن كورىپ, كوڭىلىمىز كونشىگەندە كەۋدەنى قۋانىش كەرنەيدى. كەشەگى ورىندالماستاي كورىنگەن يدەالداردىڭ بۇگىنگى اسقاق يدەياعا نەگىز بولىپ, ءبىرتۇتاس ۇلتتىڭ يدەولوگيا ارقاۋىنا اينالۋى دەگەنىمىز وسى ەمەس پە؟ جالپى, جاھاندىق ۇدەرىستەر تاسقىنى ءجۇرىپ جاتقان بۇگىنگىدەي الاشابىر كەزەڭدە اجداھالاردىڭ القىمىندا جۇتىلىپ كەتپەي, دامۋدىڭ داڭعىلىنا ءتۇسىپ, ۇلتارالىق بىرلىكتىڭ جولىنا بەت بۇرۋدىڭ ءوزى ءبىر باقىت! حالىق اراسىندا «اقىماقتىڭ اقىلى – كوزىندە, اقىلدىنىڭ اقىلى – توزىمىندە» دەگەن ءۋازيپا بار. ەلباسىنىڭ تولەرانتتىلىق دەگەن استارلى ۇعىمدى نە ءۇشىن ءجيى قولداناتىنىن وسىدان اڭعارامىز. ال, توزىمدىلىك – اقىلدى ادامنىڭ, دەگدار حالىقتىڭ ەرەكشەلىگى ەسەبىندە ۇلتىمىزدىڭ ماڭگى مۇراتتارىنىڭ قاتارىنان ورىن العان. اسىعىس ارەكەتتىڭ جارعا جىعاتىنىن بىلگەن بابالارىمىز قاي نارسەنىڭ دە اقىرىن كۇتكەن. ءسويتىپ, قاي ىستە دە «ابايلاپ ءجۇرىپ, انىق باسۋدى» تاپسىراتىن بولعان. توزىمدىلىك ءسوزىنىڭ جاقىن جەكجاتى «مۇلدەم توزبەۋشىلىك» ۇعىمى دا ۇلتتىق مۇراتتاردىڭ تىزبەسىندە. تەڭ وتىرۋعا توزسە دە, كەم وتىرۋعا توزبەگەن اتالى جۇرتتىڭ مۇلدەم توزبەگەن قيانات قاعيداسىنىڭ ءبىرى – ادىلەتسىزدىك ەدى. تورەلىگىن ءادىل ايتقان «تۋعانى جوق» تۋرا ءبيدىڭ سوزىنە قاراي اۋناپ ءتۇسىپ, «تۋعاندى بيدە يمان جوق» دەپ ادىلەتسىز ادامنىڭ ارەكەتىنەن تىزگىن تارتىپ قالاتىن, باسىن بايگەگە تىككەن قاس ەرلەردى عانا قادىرلەيتىن حالىق ءالى كۇنگە سولاردىڭ ۇلگىلى ءىسىن كوپشىلىككە ونەگە ەتۋمەن كەلەدى. ەجەلدەن ءدىلى قارسى بەيقاسيەتتىڭ ءبىرى – پاراقورلىقتى ەكىجاقتى قاراستىرعان دالالىقتار «الۋشى – جەمقور, بەرۋشى – سىبايلاس» دەپ, قورجىن باسىن باياعىدا-اق تەڭەستىرىپ قويعان. اقيقاتىندا سىبايلاس جەمقورلىق كەشە-بۇگىن باستالعان دەرت ەمەس. بۇل الەۋمەتتىك كەسەلدىڭ تامىرى قوعامداستارىمىزبەن كىندىكتەس بولعانىمەن, ونىڭ وزەگىنە ورىلگەن ىلكى باستاۋ تىم ارىدە. ۇلى مۇراتتاردىڭ, ۇلت الدىنا قويىلعان ماقسات-مۇددەلەردىڭ مەزگىلىندە ورىندالماۋىنىڭ, مەملەكەت ىسىندەگى كەيبىر ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ كەشەۋىلدەپ جۇزەگە اسۋىنىڭ باستى سەبەپتەرى دە وسىنداي جايتتاردان بولسا كەرەك. مەملەكەت باسشىسى اتالمىش ماسەلەگە, اسىرەسە, جاستاردىڭ نازارىن ەرەكشە اۋداردى. «بۇل ستراتەگيا سىزدەرگە ارنالعان. ونى ىسكە اسىراتىن دا, جەمىسىن كورەتىن دە سىزدەر» دەدى, ەل ەرتەڭىنە الاڭداۋشىلىق تانىتقان ەلباسى. «ماڭگىلىك ەل» – بايىرعى بابالارىمىز مارتەبە تۇتقان يدەالداردى ۇلتتىق يدەولوگياعا اينالدىرا بىلگەن ۇلگىلى جول! «ەندىگى ۇرپاق – ماڭگىلىك قازاقتىڭ پەرزەنتى. ەندەشە, قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق يدەياسى – ماڭگىلىك ەل» دەگەن پرەزيدەنت ەسكى ءداۋىر مەن بۇگىنگى كۇننىڭ اراسىن جالعاپ تۇرعان بابالاردىڭ التىن ءتىندى اسىل ارمانى – ۇلتىمىزدىڭ مارتەبەلى مۇراتتارىنا جول كورسەتتى. ءسويتىپ, كونە تاريحتىڭ تاساسىندا قالعان اسىلدارىمىزدىڭ اقيقاتىن ارشي ءتۇستى. «ەلدىڭ اتىن ەر شىعارادى, ەردىڭ اتى ەلىمەن شىعادى» دەگەن ءۋازيپا بار. بۇل تولىمدى تۇجىرىم ەل مەن ەردىڭ تاعدىرى قاشان دا ەگىز ەكەنىن كورسەتەدى. «ەرىم دەيتىن ەلى بولماسا, ەلىم دەيتىن ەر قايدان بولسىن؟» دەگەن اتالى ءسوزىن بابالارىمىز بىردەڭە بىلگەندىكتەن ايتقان. بۇل كۇندە ەلباسى, ەگەمەندىك, ەل ەرتەڭى دەگەن ۇشتاعان ۇعىم حالىقتىڭ ساناسىندا بالتالاساڭ بۇزىلمايتىن قاعيداعا اينالىپ ۇلگەردى. ونىڭ التىن ارقاۋى مارتەبەلى مۇراتتارىمىزبەن جالعاسىپ جاتىر.
بەرىك ءجۇسىپوۆ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس
جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ
الماتى قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتى
ءبولىمىنىڭ كونسۋلتانتى.