ماڭعىستاۋ وبلىسى ءۇشىن بۇگىندە اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى حالىقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى شولپان يلمۋحانبەتوۆانىڭ ايتۋى بويىنشا, جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدىڭ جالپى قارقىنى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ارتقان.
– سونىمەن, ەگەر 2014 جىلدىڭ 5 ايىندا وبلىس بويىنشا 8944 جۇمىس ورنى قۇرىلسا, وسى جىلى 9053 ورىن (109 ورىنعا ءوسۋ) اشىلدى. ارينە, وسى وسۋدە «نۇرلى جول» جانە يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى باعدارلامالارىنىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارى اياسىندا اشىلعان جۇمىس ورىندارىنىڭ ۇلەسى دە از ەمەس. دەگەنمەن, نەگىزىنەن ءبىز جۇمىسسىز ازاماتتارعا جاستار تاجىريبەسى مەن قوعامدىق جۇمىستاردى قارجىلاندىرۋدى ارتتىرۋ ارقىلى, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن قارجىلاندىرۋ جولىمەن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن بارىنشا ارتتىردىق, – دەپ ناقتىلادى شولپان يلمۋحانبەتوۆا. بۇگىندە وڭىردەگى جالپى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5,2%-پايىزدى قۇرايدى, بۇل وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن 0,2 پايىزدىق تارماققا تومەن, سونىڭ ىشىندە جاستاردىڭ جۇمىسسىزدىعى 6,8%-دان 3,8%-پايىزعا دەيىن تومەندەدى. شولپان لازارەۆنانىڭ ايتۋىنشا, سولاردىڭ اراسىندا بۇگىندە حالىقتى مۇناي-گاز ءوندىرۋشى كومپانيالار مەن ولاردىڭ سەرۆيستىك كومپانيالارىنا ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ نەگىزگى ماسەلە بولىپ تۇر. – سوندىقتان, وزدەرىڭىز ءبىلەتىندەي, سوڭعى ايلار بويىندا ءبىز وڭىردەگى مۇناي-گاز كومپانيالارىنا سالىناتىن سالىقتىق جۇكتەمەلەردى ازايتۋ قاجەتتىگى جايلى ماسەلەنى الدەنەشە كوتەردىك, – دەپ الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىردى شولپان يلمۋحانبەتوۆا. – سونىڭ ىشىندە, مۇناي نارىعىنداعى بۇگىنگى باعا جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ, ءوڭىردىڭ مۇناي-سەرۆيستىك كومپانيالارىنا تاپسىرىستاردى قامتاماسىز ەتۋ مەن جۇمىسشىلاردى جاپپاي قىسقارتۋعا جول بەرمەۋگە كەپىل بولاتىن ەكسپورتتىق كەدەندىك باج سالىعىن نولگە دەيىن ءتۇسىرۋ ىسكە اسار ەدى.
مەملەكەتتىك «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ۇلتتىق كومپانيالاردى, دامۋ ينستيتۋتتارىن قارجىلاندىرۋ جانە بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋ ارقىلى وڭىردە 14 ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ قولعا الىنۋدا. بارلىق جوبالار بويىنشا ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 156,5 ملرد.تەڭگەنى قۇرايدى. ولاردىڭ قۇرىلىستارىن جۇرگىزۋ كەزىندە 2344 جۇمىس ورنى, پايدالانۋ كەزىندە 426 ورىن قاراستىرىلعان.
– اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلىندا مەنشىكتىڭ بارلىق تۇرلەرىندەگى شاعىن نەسيەلىك ۇيىمدار 334,2 ملن. تەڭگە سوماسىندا شاعىن نەسيەلەر بەردى جانە 184 جۇمىس ورنى قۇرىلدى, سونىڭ ىشىندە, «كاسپي» شقۇ» جشس جالپى سوماسى 116,6 ملن. تەڭگە بولاتىن 37 شاعىن نەسيە بەردى. 2015 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ اياسىندا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى ەسەپكە الا وتىرىپ, سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالار, وڭىرلەردى دامىتۋ باعدارلامالارى مەن جەكە بيزنەس باستامالارى, سونىمەن قاتار, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتاتىن كاسىپورىنداردىڭ مىندەتتەرى اياسىندا وبلىس بويىنشا 13570 جۇمىس ورنى (2014 جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىندە 13503 جۇمىس ورنى) قۇرىلدى. جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى – الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى. قالالار مەن اۋداندار اكىمدىكتەرى حالىقتىڭ ماقساتتى توپتارى ءۇشىن 941 الەۋمەتتىك جۇمىس ورنىن اشتى, – دەيدى شولپان يلمۋحانبەتوۆا. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ دەڭگەيىن ساقتاۋ جونىندەگى تاعى ءبىر پارمەندى شارانىڭ ءبىرى مەموراندۋمدار بولىپ تابىلادى. – بۇگىندە وندىرىستىك ۇدەرىستەردى تۇراقتاندىرۋ, جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارى مەن ەڭبەككە تارتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتتارىندا ءار دەڭگەيلەردەگى اكىمدىكتەرمەن 104 مىڭنان استام ادامدى قامتىعان 620 مەموراندۋمدار جاسالدى. مەموراندۋمدار جاساۋ جونىندەگى جۇمىستار جالعاسۋدا. جۇمىستاردى ۇدەتۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك سەرىكتەستەرمەن ءوزارا ارەكەت ەتۋ جولعا قويىلعان, سونىمەن قاتار, وسى جۇمىسقا بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدىكتەر, كاسىپكەرلەردىڭ ءوڭىرلىك پالاتاسى تارتىلعان, – دەپ ناقتىلادى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى. جۇمىسسىزدىق سانى دايەكتى تۇردە قىسقارىپ كەلەدى. اسىرەسە, جاڭاوزەن قالاسىندا ەڭبەككە تارتۋ ۇدەرىسى جەدەل العا باسۋدا, وسى قالانىڭ قاجەتىنە جەرگىلىكتى بيلىك نازارى ەكى ەسە ارتتىرىلعان. – ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى اليك ايدارباەۆتىڭ العا قويعان باستى مىندەتى – وندىرىستىك نىساندارداعى جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ, جۇمىسشىلاردىڭ نەگىزسىز جاپپاي قىسقارتۋىن بولدىرماۋ, الەۋمەتتىك اۋىرتپالىق پەن ەڭبەك شيەلەنىستەرىنە جول بەرمەۋ, – دەپ اتاپ كورسەتتى ش.يلمۋحانبەتوۆا. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى جەتكىزگەن اقپارات بويىنشا جىل اياعىنا دەيىن وبلىستا 15-تەن استام جوبانى جۇزەگە اسىرۋ قاراستىرىلعان. ماسەلەن, «قازاۆتوجول» ۇك» اق شەتپە-بەينەۋ اۆتوموبيل جولدارىن قالپىنا كەلتىرۋمەن اينالىسادى. جۇمىستاردىڭ قۇنى 46,4 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. اۆتوجولدار توسەلىمىن قالپىنا كەلتىرۋ ءجونىندەگى جۇمىستار بارىسىندا 10 ادام تارتىلادى دەپ جوسپارلانۋدا. اقتاۋ تەڭىز پورتىن كەڭەيتۋ, سونىڭ ىشىندە, «اقتاۋ تەڭىز سولتۇستىك تەرمينالى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا قۇرعاق جۇكتەر ايلاقتارى مەن ينفراقۇرىلىم نىساندارىن سالۋ ءجۇرىپ جاتىر. وسى جوبالارعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 37,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. جاڭا قۋاتتىلىقتاردى جۇرگىزۋدىڭ ارقاسىندا 2,5 ملن. توننا قۇرعاق جۇكتەردى وڭدەۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى. اقتاۋ پورتىنىڭ سولتۇستىك تەرمينالى ايماعىندا ورنالاسقان جاڭا وندىرىستىك نىسانداردا 173 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولادى. مەديتسينالىق سالادا دا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. ماسەلەن, سۇيىق دارىلىك تۇرلەر مەن «مەديكالفارم «چا-كۋر» جشس مەديتسينالىق بۇيىمدار شىعارۋ بويىنشا فارماتسەۆتيكالىق كەشەن قۇرۋ جونىندەگى جوبانى جۇزەگە اسىراتىن بولادى. بۇل جوباعا جۇمسالاتىن ينۆەستيتسيا 1,7 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. وسى وندىرىستە ينفۋزيوندى دارىلىك قۇرالداردىڭ 20 ملن. ورامىن شىعارۋدى جولعا قويۋ جوسپارلانۋدا. جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن 29 ادام قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. وڭىردە مۇناي-گاز سالاسىندا دا جوبالار جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. ماسەلەن, سولتۇستىك بوزاشى كەن ورنىندا «بوزاشى وپەرەيتينگ لتد» كومپانياسىنىڭ فيليالى قۇنى 2 ملرد. تەڭگە بولاتىن №31 توپتىق ولشەۋ قوندىرعىسىن سالۋدى جوسپارلايدى. ونىڭ قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە 2400 م3 سۇيىقتىقتى قۇرايدى. توپتىق ءولشەۋ قۇرىلعىسىنداعى جۇمىسقا 8 مامان الىنادى. «قاراقۇدىقمۇناي» جشس اينالىساتىن قاراقۇدىق كەن ورنىندا اعىمداعى جىلى گاز جەتەگى بار بلوكتى-بۇتالى سورعى ستانساسىن سالۋ باستالادى. جوبانىڭ قۇنى – 1,1 ملرد. تەڭگە. سورعى ستانساسىنىڭ قۋاتتىلىعى ساعاتىنا 25,5 مىڭ كۆت-نى قۇرايدى. جاڭا جۇمىس ورنىمەن 20 ادام قامتىلاتىن بولادى. بۇدان باسقا, «تاسبولات ويل كورپورەيشن» كومپانياسى قۋاتتىلىعى 2ح1819 كۆت بولاتىن گاز-پورشەندى ەلەكتر ستانساسىن سالۋ بويىنشا جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاۋدا. وسى وندىرىستىك نىسان قۇرىلىسىنا كومپانيا 825,9 ملن.تەڭگە سالماق. ونىڭ قۋاتتىلىعى 22 مىڭ مۆت-نى قۇرايدى. ازىق-ت ۇلىك سالاسىنا دا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. ماسەلەن, «بەرەكەت-ف» جشس نان ونىمدەرىن ءپىسىرۋ, كونديتەرلىك, ماكارون ونىمدەرىن, شۇجىق ءونىمدەرىن, ەتتەن جاسالعان جارتىلاي دايىندالعان ونىمدەردى, سونىمەن قاتار, «اق-نان ماڭعىستاۋ» اۋىز سۋىن ءوندىرۋ بويىنشا زاۋىت سالۋدى باستايدى. بۇدان بۇرىن ايتىلعانداي, جاقىن ايلاردا «اقتاۋ تەڭىز پورتى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ اۋماعىندا «ازەرسۋن» كومپانياسىنىڭ ءوندىرىس جانە لوگيستيكا ورتالىعى اشىلادى. بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 1,5 ملرد.تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىندى. ورتالىقتا 40 ادام جۇمىس جاسايتىن بولادى. وڭىردە «دسك-اقتاۋ» جشس ءۇي سالۋ كومبيناتى سالىناتىن بولادى. ينۆەستيتسيالار كولەمى 1,6 ملرد.تەڭگەنى قۇرايدى. كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قۋاتتىلىعى 300 مىڭ شارشى مەتر بۇيىمدار شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كاسىپورىندا 68 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولادى. «اقتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى» جشس ەلەكتر-قورعانىستىق جابدىقتار ءوندىرۋ مەن 6-10-35 كۆ كۇشتىك ترانسفورماتورلاردى جوندەۋدى جونگە كەلتىرۋ جوسپارلاۋدا. بۇل جوبا قۇنى 600 ملن.تەڭگەنى قۇرايدى. ءوندىرىس قۋاتتىلىعى – جىلىنا 1000 ترانسفورماتور. جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن 60 ادام قامتىلاتىن بولادى. «شىنى-پلاستيك قۇبىرلار زاۋىتى» جشس شىنى-پلاستيك قۇبىرلار مەن فيتينگتەر ءوندىرۋ بويىنشا 3-تسەح قۇرىلىسىن باستاۋدى جوسپارلايدى. وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 568 ملن. تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانعان. كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قۋاتتىلىعى جىلىنا 260 كم. قۇبىردى قۇرايدى. جاڭا تسەحتا جۇمىس ورنىمەن 50 ادام قامتىلاتىن بولادى. بولاشاق ساپالى ەكونوميكالىق وسۋگە قاجەتتى نەگىزدى قامتاماسىز ەتۋ مەن وڭىرلىك ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ قارقىنىن ساقتاۋعا «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ كومەكتەسەرى ءسوزسىز. باعدارلاما اياسىندا ۇلتتىق كومپانيالاردى, دامۋ ينستيتۋتتارىن قارجىلاندىرۋ مەن بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋ ارقىلى وڭىردەگى 14 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. بارلىق جوبالار بويىنشا جۇمسالاتىن ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 176,5 ملرد.تەڭگەنى قۇرايدى. شولپان يلمۋحانبەتوۆا سانداردى كەلتىرە وتىرىپ, ولاردى سالۋ كەزىندە 2344 جۇمىس ورنى, پايدالانۋ كەزىندە 437 ورىن اشۋ جوسپارلانعانىن ناقتىلاپ بەردى. بارىنەن بۇرىن, قۇرىلىس جۇرگىزۋ كەزىندە بۇگىنگى كۇندە وسى جوبالاردا 800-دەن استام جۇمىس ورنى قۇرىلدى. سونىمەن, كولىك-ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ سالاسىندا بورجاقتى-ەرساي تەمىرجول جەلىسىن سالۋ اياقتالۋعا جاقىن. قۇرىق پورتىنداعى پارومدىق كەشەن سالۋ جۇمىسى باستالدى. شەتپە-بەينەۋ اۆتوموبيل جولىنىڭ 6 ۋچاسكەسىنىڭ 4 ۋچاسكەسىندە (200 كم) قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى اياقتالدى جانە 2 ۋچاسكەدەگى (100 كم) جۇمىستار وسى جىلدىڭ اياعىنا اياقتالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
ەرمەك بالتاباەۆ.
ماڭعىستاۋ وبلىسى.