ميگرانتتار ماسەلەسىنە ءمان بەرۋدى قالايدى
فرانتسيانىڭ بۇرىنعى ەڭبەكپەن قامتۋ ءمينيسترى, بۇگىندە نور-پا-دە-كالە ءوڭىرى باسشىسىنىڭ لاۋازىمىنا كانديدات كساۆە بەرتران ميگرانتتاردىڭ ول ەلگە بارۋعا كەز كەلگەن جولمەن ۇمتىلماۋى ءۇشىن ۇلىبريتانيا ءوزىنىڭ ەڭبەك زاڭناماسىن قاتاڭداتۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.
ول Sky News تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا لا-مانش بۇعازىن كەسىپ وتۋگە تالپىنعان ميگرانتتار سانىنىڭ ارتا تۇسۋىنە ۇلىبريتانيانىڭ ەڭبەك زاڭناماسى سەبەپكەر بولىپ وتىر, دەپ مالىمدەگەن. ولار جۇمىس تابۋ ءۇشىن انگلياعا بارعىلارى كەلەدى, ويتكەنى, وندا جەكە باس كۋالىگىنسىز جۇمىس ىستەۋگە بولاتىنىن ولار جاقسى تۇسىنەدى. سىزدەر, انگليادا ءوز ساياساتتارىڭىزدى وزگەرتۋگە تيىسسىزدەر دەپ اتاپ كورسەتكەن ەكس-مينيستر.
ءار ءتۇن سايىن دەرلىك توننەلدى شابۋىلداپ جاتقان ميگرانتتار پروبلەماسىنىڭ اسقىنعانى سونداي, انگليا مەن فرانتسيا ۇكىمەتتەرىنە ول نىساندى كۇزەتۋدى ايتارلىقتاي كۇشەيتۋگە تۋرا كەلىپ وتىر, دەپ حابارلايدى جوعارىدا اتالعان تەلەارنا. اتاپ ايتقاندا, ۇلىبريتانيا 200 قوسىمشا جەكە كۇزەتشىلەر تارتۋدىڭ, سونداي-اق, قوسىمشا قورشاۋلار مەن بەينەكامەرالار ورناتۋدىڭ اقىسىن تولەۋ ءۇشىن وزىنە مىندەتتەمە العان. ال فرانتسيا بولسا, قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ شارالارىنىڭ پاكەتى شەڭبەرىندە توننەلدى كۇزەتەتىن پوليتسيا بولىمشەلەرىنىڭ سانىن ۇلعايتپاق.
انگليا مەن فرانتسيانىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلەرى تەرەزا مەي مەن بەرنار كازنەۆ جاھاندىق ميگراتسيالىق داعدارىستىڭ ۇزاق مەرزىمدى شەشىمىن تابۋعا كومەكتەسۋ ءۇشىن ەۋرووداقتى لا-مانش توڭىرەگىندەگى وقيعاعا ارالاسۋعا شاقىرىپ وتىر. مينيسترلەردىڭ مالىمدەۋىنشە, كالەدەگى بەي-بەرەكەت احۋال تەك ەكى ەلدىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, بۇكىل ەۋروپانىڭ دا پروبلەماسى بولىپ تابىلادى.
بۇعان دەيىن ءبىز لا-مانش بۇعازىن زاڭسىز تۇردە كەسىپ وتپەك بولعان كەزدە ءبىر ميگرانتتىڭ قازا تاپقانىن حابارلاعان بولاتىنبىز. مۇنداعى جاعدايدىڭ قانشالىقتى كۇردەلى ەكەنىن وسى ءبىر شاعىن مىسالدان-اق اڭعارۋعا بولاتىن سياقتى.
ەلدەردىڭ داعدارىسقا ۇشىراۋ سىرى نەدە؟
ەۋروپالىق كوشباسشىلارعا قايتكەندە دە قارجى داعدارىسىن ەڭسەرۋ ءۇشىن بىرقاتار ەلدەرگە كومەكتەسۋگە تۋرا كەلىپ وتىر. ولارعا سول سياقتى, وزدەرىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك جۇمىستارىنىڭ نەگىزى رەتىندە حح عاسىرداعى ەكونوميكالىق داعدارىستاردى دا زەرتتەۋ قاجەت بولاتىن سياقتى.
ءىس جۇزىندە داعدارىستىڭ ودان ارعى بولاشاعى كرەديتورلاردىڭ كەمەڭگەرلىگىنە تىكەلەي قاتىستى. وسىعان بايلانىستى گەرمانياعا ءوزىنىڭ گرەكياعا دەگەن كوزقاراسىن قايتا قاراۋ جونىندە تاباندى تۇردە كەڭەس بەرگەن ارتىق ەمەس دەپ سانايدى كەيبىر ساراپشىلار.
بورىشقور ەلدىڭ شارۋاعا دەگەن قىرسىزدىعىنىڭ, شەكتەن تىس ءوپتيميزمىنىڭ, سىبايلاس جەمقورلىق پەن ناشار وي-پايىمداردىڭ جانە كرەديتور بانكتەرگە قاتىستى ىنتالاندىرۋلار السىزدىگىنىڭ ناتيجەلەرى ادەتتە ەلدەگى قارجى داعدارىسىنىڭ باستى سەبەپتەرى بولىپ تابىلادى. گرەكيا وسى مودەلگە ءدال كەلىپ وتىر.
2001 جىلى ەۋروايماققا قوسىلعان كەزدە گرەكيانىڭ وراسان زور بورىشتارى بولدى. بۇل ەلدىڭ مەملەكەتتىك قارىزى ول كەزدە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ شامامەن 99 پايىزىن قۇرايتىن ەدى. 2000-نان 2008 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە بورىشتىڭ ءىجو-گە قاتىستىلىعى 109 پايىزعا دەيىن ءوستى.
ەلدىڭ وركەندەۋى كاپيتالدىڭ ءۇزىلىسسىز كەلىپ تۇرۋىنا تاۋەلدى بولىپ تۇرعان كەزدە, قارجى اعىنىنىڭ كۇتپەگەن جەردەن توقتاپ قالۋى كۇرت قىسقارۋدى تۋىنداتادى. گرەكيادا 2008 جىلى الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ باستالۋىنان كەيىنگى 2008-2011 جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭدە ەكونوميكا 18 پايىزعا قىسقارىپ, جۇمىسسىزدىق 8 پايىزدان 18 پايىزعا بىردەن ءوسىپ شىقتى.
وعان قوسا مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ تومەندەۋى مەن جيىنتىق سۇرانىستىڭ قىسقارۋى دا ايتارلىقتاي سەبەپتەردىڭ بىرىنە اينالدى. مەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتكەرلەرى ءوز جۇمىس ورىندارىنان ايىرىلسا, قۇرىلىس جوبالارى توقتاپ قالدى. كىرىستىڭ ازايۋىنا بايلانىستى بىلايعى وتاندىق سەكتور دا كۇيرەپ ءتۇستى.
گرەكياداعى ەكونوميكالىق كۇيرەۋدىڭ تاعى ءبىر فاكتورى بانكتىك كرەديتتەردىڭ قىسقارۋى بولىپ تابىلادى. بانكتەر شەتەلدەردەگى بانكارالىق نەسيەلىك جەلىلەرگە قولجەتىمدىلىكتەن ايىرىلعاننان كەيىن, ولار شەكتەۋلەرگە تاپ بولىپ, مەرزىمىنەن كەشىگۋشىلىك ۇلعايا ءتۇستى. سونىمەن بىرگە, بانكتەردىڭ تولەم قابىلەتسىزدىگىنەن قاۋىپتەنگەن وتاندىق ينۆەستورلار دا ءوز سالىمدارىن كەرى قايتارىپ الا باستادى. قارجىلىق تۇراقسىزدىق اقىر سوڭىندا سالىمشىلاردىڭ شەتەلدىك قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتىنە جۇگىنۋلەرىنە اپارىپ سوقتىردى.
ەۋروپاداعى ەڭ قارتايىپ بارا جاتقان قاي ۇلت؟
بولگاريا حالقى سانىنىڭ 2050 جىلعا دەيىن 30 پايىزعا دەرلىك ازايۋى مۇمكىن. بۇۇ-نىڭ الەمدەگى دەموگرافيالىق دامۋ تۋرالى بايانداماسىندا وسىنداي بولجام جاسالعان.
وسىلايشا, بۇگىندە 7,5 ميلليون ادامدى قۇرايتىن بولگار حالقىنىڭ جۇزجىلدىقتىڭ ورتاسىنا قاراي نەبارى 5 ميلليون 154 مىڭى عانا قالۋى مۇمكىن. باياندامادا سونداي-اق, جاھاندىق قارتايۋ جونىندە دە ايتىلعان. 2050 جىلعا دەيىن 60 جاستان اسقان ادامدار سانى 2 ەسە دەرلىك ۇلعايماق. بۇل كورسەتكىشتە ەۋروپا جەتەكشى ورىن الادى دەگەن بولجام بار.
ەلدە بولگاريا رەسپۋبليكاسى حالقىنىڭ دەموگرافيالىق دامۋىنىڭ كوكەيكەستىلەندىرىلگەن ۇلتتىق ستراتەگياسىنىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعانىنا قاراماستان, قازىرگى ۋاقىتتا بولگارلار ەۋروپاداعى ەڭ ءبىر قارتايىپ بارا جاتقان ۇلت بولىپ تابىلادى. سوندىقتان وسى جىلدىڭ 30 قاراشاسىنا دەيىن ۇكىمەت دەموگرافيالىق ساياسات ستراتەگياسى شەڭبەرىندە قىسقا مەرزىمدى جانە ۇزاق مەرزىمدى شارالار دايىنداپ, سونىڭ كومەگىمەن ەلدەگى دەموگرافيالىق جاعدايدى شەشۋگە تالپىنىس جاساۋى ءتيىس.
مۇنداي شەشىمدى دەموگرافيالىق ساياسات تۋرالى پىكىرسايىستار كەزىندە دەپۋتاتتار قابىلداعان. ولار ۇلتتىڭ جويىلىپ جانە قارتايىپ بارا جاتقانى, ادام ءولىمىنىڭ ارتا تۇسكەنى, بالا تۋدىڭ كەمىگەنى, دەنساۋلىق ساقتاۋعا تيەسىلى قولجەتىمدىلىكتىڭ جوقتىعى سياقتى بىرقاتار تەرىس تەندەنتسيالاردى اتاپ كورسەتكەن. وتباسىلىق قۇندىلىقتاردىڭ قۇلدىراۋى مەن ەميگراتسيانىڭ جوعارى دارەجەگە جەتۋى دە بولگارياداعى دەموگرافيالىق احۋالدىڭ اۋىرلىعىنىڭ فاكتورى رەتىندە كەلتىرىلىپ وتىر.
ءبىز قانداي دا ءبىر جاڭا دۇنيەنى ازىرلەمەكپىز, ال قازىرگى جۇمىس ىستەپ تۇرعان دەموگرافيالىق ستراتەگيا پارلامەنتتىك قۇجاتقا اينالماق, دەپ مالىمدەگەن «بولگاريا راديوسىنا» بەرگەن سۇحباتىندا ەلدىڭ ۆيتسە-پرەمەرى, الەۋمەتتىك ساياسات ءمينيسترى يۆايلو كالفين. پارلامەنت ستراتەگيانى تالقىلاپ, قابىلداۋى ءتيىس. وندا ناقتى شارالار كورىنىس تاۋىپ, مينيسترلەر كەڭەسى ونىڭ ورىندالۋى تۋرالى جىل سايىن بايانداپ وتىرۋى كەرەك, دەپ اتاپ كورسەتكەن مينيستر ءوز سوزىندە.
ورمان ءورتى ءورشىپ تۇر
امەريكانىڭ كاليفورنيا شتاتىنىڭ ءۇش وكرۋگىنىڭ 12 مىڭداي تۇرعىنى كۇشتى ورمان ءورتى سالدارىنان قاۋىپسىز جەرلەرگە كوشىرىلدى, دەپ حابارلادى رەيتەر اگەنتتىگى.
سان-فرانتسيسكونىڭ سولتۇستىگىندەگى لەيك وكرۋگىندە تۇتانعان ءورت اۋماعى ءبىر تاۋلىك ىشىندە ەكى ەسەدەن استامعا ۇلعايىپ, 18,6 مىڭ گەكتارعا تارالا وتىرىپ, ورەگون شتاتىنىڭ شەكاراسىنا دەيىن جەتكەن. ءتىلسىز جاۋ 24 ءۇيدى جانە 26 شارۋاشىلىق عيماراتتارىن جويىپ جىبەرگەن. سول سياقتى, قازىرگى ۋاقىتتا 6 مىڭنان استام عيماراتقا قاتەر ءتونىپ تۇر. بۇل جونىندە كاليفورنيانىڭ ءورت دەپارتامەنتى حابارلاعان.
ءورت سالدارىنان ەكى ماگيسترال جابىلىپ قالىپ وتىر. ورشىگەن وتتى سوندىرۋگە ەكى مىڭعا جۋىق ادام تارتىلعان, وتپەن كۇرەسىپ ءجۇرىپ ءبىر ءورت ءسوندىرۋشىنىڭ قازا تاپقانى دا بەلگىلى بولىپ وتىر.
كاليفورنيا شتاتىنىڭ گۋبەرناتورى دجەرري براۋن توتەنشە جاعداي جاريالاپ, ۇلتتىق گۆارديانى جۇمىلدىرۋعا ءماجبۇر بولعان.
مۋسسوندىق جاۋىن زارداپتارى
اقش-تا ءورت ورشىسە, ءۇندىستاندا حالىقتى نوسەر جاڭبىر ابىگەرگە سالۋدا. بۇگىندە مۋسسوندىق جاۋىن سالدارىنان جۇزدەن استام ادامنىڭ قازا بولعانى جانە تاعى ونداعان مىڭ ادامنىڭ ءوز ۇيلەرىن تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولعانى بەلگىلى بولىپ وتىر.
باتىس بەنگاليا شتاتىندا 215 مىڭداي دەرەۆنيا جويىلىپ كەتكەن. ءۇندىستان ۇكىمەتى تابيعي اپات ورىن العان جەرلەرگە جەتۋ ءۇشىن 200 ادامنان تۇراتىن مەديكتەر كومانداسىنىڭ 120 قايىقتى پايدالانىپ جۇرگەنىن حابارلاۋدا.
ءۇندىستاندا مۋسسوندىق جاۋىن جىل سايىن ماۋسىم ايىنان قىركۇيەكتىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسادى. MIGnews.com.ua سايتى كۇشتى سۋ تاسقىنى سالدارىنان 22 ادامنىڭ قۇربان بولعانىن دا حابارلاپ وتىر.
دايىنداعان سەيفوللا شايىنعازى, «ەگەمەن قازاقستان».