«تايدىڭ – مىنىلگەنى, بالانىڭ – جۇمسالعانى بىلىنبەيدى» دەسەك تە, ەگەمەن ەلدىڭ ەرتەڭى بولار بۇگىنگى ورەندەرگە جان-جاقتى تاربيە بەرىپ, الەۋمەتتىك تۇرعىدان بارىنشا قامتاماسىز ەتىپ, تولىققاندى ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋ ءاربىر ازاماتتىڭ مىندەتى. بۇل رەتتە اتا-انالاردىڭ عانا ەمەس, مەملەكەتتىڭ دە اتقارار ءرولى زور. سوندىقتان بيلىك بالالاردىڭ مۇقتاجدىعىن وتەۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن ارنايى قارجى ءبولىپ, ولاردىڭ ءتيىستى ءبىلىم الۋىنا, دەنساۋلىقتارىن قاداعالاۋعا, جامان ادەتتەرگە ۇرىنباۋىنا وسى سەكىلدى تاعى دا باسقا كوپتەگەن ماسەلەلەردى قامتۋدى موينىنا الىپ وتىر.
مىسالى, قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا 4852 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالار تىركەۋگە الىنعان. ولاردىڭ 2790-ى ءبىلىم الۋعا جولداما العان. ايتالىق, ارنايى تۇزەتۋ مەكتەپ-ينتەرناتتاردا 226, ارنايى تۇزەتۋ سىنىپتارىندا 126 بالا وقىپ جاتىر. ال 873 جەتكىنشەك ۇيىندە ءبىلىم السا, 1507 بالا جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋ مەكتەپتەرىنە جىبەرىلگەن. وسىنىڭ وزىنەن-اق جاستايىنان تاعدىردىڭ سوققىسىنا تۇسكەن بالالارعا قامقورلىقتىڭ قانشالىقتى ەكەنى اڭعارىلسا كەرەك.
ايماقتا اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا دا جۇيەلى قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە 70 بالا, الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ ورتالىعىندا 31 بالا, وبلىستىق مامانداندىرىلعان سابيلەر ۇيىندە 22 بالا, جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار جۇيەسىندە بالالارعا ارنالعان پسيحونەۆرولوگيالىق ينتەرنات ۇيىندە 55 بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. ارينە, بالا ءۇشىن اتا-انانىڭ ورنى ايىرىقشا بولەك. دەگەنمەن, جوعارىدا اتالعان مەكەمەلەردە بالالاردىڭ ەش مۇقتاجدىقسىز وسۋىنە بارلىق جاعداي جاسالعان. شىندىعىندا, قىزىلوردا وبلىسى رەسپۋبليكا بويىنشا جەتىم بالالار سانى از ايماقتاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. وسىنىڭ ءوزى كوڭىلگە ۇلكەن قۋانىش سىيلايدى. ايتپاقشى, جەتىم بالالاردىڭ جازعى دەمالىسى دا ءتيىستى جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلدى. ول ءۇشىن جىل باسىندا ماماندار جۇمىستارىن جۇيەلەپ, الداعى دەمالىستىڭ كۇندەرىن قىزىقتى ەتۋدىڭ جولدارىن قاراستىرعان بولاتىن. سوعان سايكەس, ماۋسىم ايىندا «اراي-سانرايز» لاگەرىندە 24, «سىرداريا» قالا سىرتىنداعى لاگەرىندە 13, جاڭاقورعان اۋدانىنداعى «تاۋ سامالى» لاگەرىندە 24 بالا دەمالدى. شىلدە ايىندا «تاۋ سامالى», «تالدى سۋ» لاگەرلەرىندە 62 بالا تىنىقسا, تامىز ايىندا سىرداريا اۋدانىنداعى «جالىن» لاگەرىنە 62 بالانى اتتاندىرۋ جوسپارلانعان. وسى ارادا مىنا ماسەلەنى ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن شىعار. قىزىلوردا وبلىسىندا وتباسى ىڭعايىنداعى «اتامەكەن» بالالار اۋىلى اشىلدى. «جەتىمدەر ءۇيى» دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى بالانىڭ پسيحولوگياسىنا جاقسى اسەر ەتە قويماسا كەرەك. جاڭادان اشىلعان بالالار ءۇيىن قىزىلوردالىق مامانداردىڭ بالالار اۋىلى دەۋىنىڭ سىرى وسى ارادا جاتسا كەرەك. ال بۇل اۋىلدىڭ سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋىنە وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەنىن ايتقان ابزال. بالالار اۋىلىندا اكىمشىلىك عيمارات, سپورتتىق الاڭ, 8 ەكى قاباتتى ءۇي سالىنعان. وندا ءبىر نەمەسە ەكى وتباسىنىڭ بالالارى 7-دەن 10 بالاعا دەيىن تاربيەشى-اناسىمەن ورنالاسقان. بالالار اۋىلىنىڭ وتباسىندا بالالاردى كۇتىپ-باعۋدى جانە تاربيەلەۋدى جۇزەگە اسىراتىن تاربيەشى انالار دا ۇلكەن سۇرىپتاۋدان ءوتىپ بارىپ قانا قىزمەتكە قابىلداندى. قىسقاسى, مۇندا بالالار وتباسىنىڭ تاربيەسىن الىپ, جىلۋىن سەزىنىپ وسەدى. «جەتىم قوزى تاس باۋىر» دەگەن بولمايدى. قايتا ءوز مەملەكەتىنىڭ ايالى الاقانىن, جان جىلۋىن, قامقورلىعىن سەزىنىپ وسەدى. وبلىستاعى 292 مەكتەپتە وقيتىن وقۋشىلارعا مەديتسينالىق قىزمەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جۇيەلى جۇرگىزىلەدى. ونىڭ 275-ىندە مەديتسينالىق كابينەتتەر قىزمەت اتقارادى. بىلتىر ءبىلىم مەكەمەلەرىندە 425 اياجان مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتتى. ال 2014-2015 وقۋ جىلىندا مەكتەپتەردەگى مەدكابينەتتەردىڭ جالپى سانى 275-ءتى قۇراسا, ونداعى ستوماتولوگيالىق كابينەتى بار مەكتەپتەر سانى ەداۋىر ارتىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, ستوماتولوگيا قىزمەت كورسەتۋ جۇمىستارىن ارال اۋدانىنىڭ – 7, قازالى اۋدانىنىڭ– 9, قارماقشى, جالاعاش, سىرداريا اۋداندارىندا – 2, شيەلى اۋدانىنىڭ – 3, جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ – 4 جانە قىزىلوردا قالاسىنىڭ 12 مەكتەبىندە جاساقتالعان. وبلىس بويىنشا 93,1 پايىز وقۋشى ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. 45504 بالا تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتىلسا, ونىڭ ىشىندە 1-11 سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ىشىندە از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىنىڭ بالالارى تەگىن تاماقتانادى. ايتا بەرسە, وڭىردە اتقارىلعان شارۋا كوپ. ەڭ باستىسى, اتا-اناسى بار, جەتىم قالعان, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ ەشقايسىسى وقۋلىقتان, ىشەر استان, مەديتسينالىق كومەكتەن تارشىلىق كورىپ جاتقان جوق. «جەردە ءبىر جەتىم جىلاسا, كوكتە مىڭ پەرىشتە كۇڭىرەنەدى» دەگەن ءتامسىلدى ۇستاناتىن حالىقپىز عوي. سوندىقتان, قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا جاس جەتكىنشەكتەردىڭ ءومىردىڭ قيىنشىلىعىن كورمەي وسۋىنە بارلىق جاعداي جاسالىپ جاتىر.
ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.