2005 جىلى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» رەداكتسياسىنا ەۋروپاداعى بەلدى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرىنىڭ استاناسىنان حات كەلگەن. بۇكىل الەمدەگى ءباسپاسوز اتاۋلىعا باعا بەرىپ, لايىقتىلارىنا بايگە ۇلەستىرىپ, قۇرمەتتى اتاق تاراتىپ وتىراتىن ۇيىم كورىنەدى. ساپالى قاعازعا باسىلعان ءساندى بلانكىگە شيراتىپ تۇرىپ قولىن قويعان ۇيىم باسشىسى اۋەلدە كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتە ءسوز بوستاندىعىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتادى, سودان كەيىن ول ۇدەرىستە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ الار ورنى بولەكشە ەكەنىنە توقتالادى, ودان كەيىن بۇل يگىلىكتى ىسكە ەلىمىزدىڭ ىرگەلى باسىلىمى رەتىندە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن جازادى, ودان كەيىن بارىپ گازەتتىڭ ەكونوميكالىق رەفورمالار بارىسىن كورسەتۋدەگى شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرى ايرىقشا ءساتتى ەكەنىن اتاپ وتەدى. سولاردى ايتا كەلىپ, ءبىزدىڭ گازەتتىڭ اتالمىش نوميناتسيا بويىنشا حالىقارالىق جۇلدەگە لايىقتى دەپ تانىلعانىن حابارلايدى.
اڭ-تاڭبىز. قازاق تىلىندەگى گازەتتىڭ ەلدەگى ەكونوميكالىق رەفورمالار بارىسىن قالاي كورسەتىپ جاتقانىن ولار قايدان بىلە الادى؟ ۇدايى اعىلشىن تىلىنە اۋدارتىپ وتىرا ما سوندا؟ ءىس جۇزىندە مۇمكىن نارسە ەمەس قوي. «باقسام, باقا ەكەن» دەگەندەي, حاتتى ءارى قاراي وقىساق, ماسەلەنىڭ ءمانىسى باسقادا ەكەن. جاڭاعى سىيلىقتى الۋ ءۇشىن ءبىز الگى ۇيىمنىڭ اتىنا بىرنەشە مىڭ ەۋرو اقشانى الدىن الا جىبەرۋىمىز كەرەك ەكەن, وعان قوسا ەكى ادامنان تۇراتىن, سول قالادا ءۇش كۇن بولاتىن دەلەگاتسيا جاساقتاۋىمىز كەرەك ەكەن, سول ەكى ادامنىڭ ۇشاققا («جەلاتەلنو – بيزنەس-كلاسس» دەپ تە جازىپ قويعان), قوناق ۇيگە (بەس جۇلدىزدى بولعانى ءجون ەكەنى ەسكەرتىلگەن) جۇمسالاتىن شىعىندارىن تولەۋىمىز كەرەك ەكەن. وسىلاردى جاساساڭىز بولدى, باسىلىمىڭىز حالىقارالىق سىيلىقتىڭ جۇلدەگەرى بولىپ شىعا كەلەدى. ارينە, راحمەتىمىزدى ايتىپ, باس تارتتىق. سول تۇستا جاڭاعى جۇلدەگە بىزدەگى ءبىر باسپا يە بولدى. تەگى, ولاردىڭ كىتاپتارى اعىلشىن تىلىنە اۋدارىلىپ, باعالانىپ تۇرعان سياقتى.
بۇل نەنى كورسەتەدى؟ بۇل ءبىزدىڭ اتاققۇمارلىعىمىز, داڭعازالى داڭققا اۋەستىگىمىز ءوزىمىزدى, تمد كەڭىستىگىن قويىپ, ءدۇيىم دۇنيەگە بەلگىلى بولا باستاعانىن كورسەتەدى. وسى جاي حالقىمىزدىڭ قادىرمەندى ازاماتى, رەسپۋبليكامىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى قىزمەتىن تالاي جىل بويى ابىرويمەن اتقارعان قايراتكەر تۇلعا تورەگەلدى شارمانوۆتىڭ رەداكتسياعا جولداعان «قۇندىلىقتار قۇلدىراۋى» اتتى ماقالاسى قولعا تۇسكەن كەزدە بىردەن ويعا ورالعان ەدى. 13 ناۋرىز كۇنگى نومىرىمىزدە جاريالانعان ول ماقالا قاستەر تۇتۋعا ءتيىستى قۇندىلىقتارىمىزدىڭ قۇلدىراۋى عىلىمداعى ارزان اتاققۇمارلىق اۋرۋىنا اپارىپ سوقتىرا باستاعانى جونىندە جان اۋىرتا ءسوز ەتەدى. سودان بەرگى كۇندەردە رەداكتسياعا تەلەفون سوعىپ حابارلاسۋشىلار, وسى تاقىرىپتى جالعاستىرۋ نيەتىن بىلدىرۋشىلەر كوپ بولىپ تۇر. ولاردىڭ اراسىندا ەلگە تانىمال حالىق قالاۋلىلارى دا, عىلىمنىڭ ايتۋلى وكىلدەرى دە, ءبىلىم سالاسىنىڭ ماماندارى دا بار.
مىنا ءبىر جايعا نازار اۋدارعىمىز كەلەدى. ت.شارمانوۆتىڭ ماقالاسى نەگىزىنەن عىلىمداعى اتاققۇمارلىققا ارنالعانى راس. بىراق, اتاققۇمارلىق تەك عىلىم سالاسىندا عانا كورىنىپ وتىرعان جوق. اتاققۇمارلىق بىتپەيتىن دە قويمايتىن مەرەيتويلاردان, قىزمەت بابىن پايدالانىپ عالىم اتانىپ قالۋعا قۇمارلىقتان, استا-توك داستارقانى مىڭ ادامعا دەيىن جايىلاتىن تويجارىستان, «اتامنىڭ اتى اۋىلعا, كوكەمنىڭ اتى كوشەگە» دەپ اتا-بابا ارۋاعىن ارزان داۋعا سالۋشىلىقتان, مىنانداي كۇردەلى كەزەڭدە دە قايتكەندە قىمبات كولىك ءمىنۋ باسەكەسىن توقتاتپاي تۇرعان دارالىقتان دا, ەڭ باستىسى – كىسىلىك كوركى كىشىلىك دەپ بىلەتىن, «قويا جەسەڭ قوي قالادى, تارتا جەسەڭ تاي قالادى» دەپ ماقالداپ, ۇنەمشىلدىكتى ۇلگى ەتەتىن قازاقى قالپىمىزدان بىرتە-بىرتە الىستاپ بارا جاتقانىمىزدان كورىنىپ وتىر. مۇنى اشىق ايتپاساق بولمايدى.
رەداكتسيا ويلاستىرعان ماقالالار جازىلعانشا, تەرىلگەنشە, تۇسكەنشە, قارالعانشا, گازەتكە باسىلعانشا ءبىز تورەگەلدى شارمانوۆ سوزىنە گازەت سايتىندا ۇنقوسۋشىلاردىڭ پىكىرلەرىن جاريالاي تۇرۋدى ءجون كوردىك. ۇنقوسۋشىلاردىڭ ءبارىنە ازاماتتىق بەلسەندىلىگى ءۇشىن رازىلىق ءبىلدىرەمىز.
ال ەندى سايت سوزىنە قۇلاق تۇرەيىك.
سارسەنباي بىرماعامبەتوۆ,
اتىراۋ وبلىسى:
– ايگىلى عالىم تورەگەلدى شارمانوۆ اعامىزدىڭ بۇرىننان اكادەميك ەكەنىن بىلەمىز عوي. بىراق, بۇل جولى «قۇندىلىقتار قۇلدىراۋى» دەگەن ماقالاسىنداعى اتى-جونىنەن كەيىن اكادەميك اتاعىن قويماعانىنا باستاپقىدا تاڭداندىم. نەگە مۇنداي قادامعا باردى ەكەن دەگەن ساۋالعا جاۋاپ تابۋ ءۇشىن ماقالانى تولىعىمەن وقىپ شىقتىم. سويتسەم, «1982 جىلعى امەريكاعا بارعان العاشقى ساپارىمنىڭ ءبىرى وسى اتاققا بايلانىستى ءبىر وقيعاسىمەن ەسىمدە قالىپ ەدى. تەحاستاعى عالىم دوسىمنىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن جولعا شىققان بولاتىنمىن, ۇشۋ كەستەسى وزگەرگەندىكتەن بە, ۇشاقتان تۇسكەن بەتىمدە قارسى الۋشىلارمەن بىردەن كەزدەسە الماي قالدىم. شاقىرۋ قۇجاتتارى باگاجداعى پورتفەلىمدە قالعان, ەندى اەروپورتتاعى زالعا ءوتۋىم قاجەت, بىلەتىن ازىن-اۋلاق اعىلشىنشامدى سالىپ, الدىمدى بوگەگەن پوليتسياعا: «شاقىرۋمەن كەلگەن اكادەميكپىن» دەدىم. سويتسەم, پوليتسيالىق تۇنەرگەن قالپىنان ەش وزگەرمەيدى, ءسوزىمنىڭ, ءتىپتى, ەشقانداي اسەرى بولمادى. مەن وسى ساتتە قالعان اعىلشىنشامدى جيناپ: «مەن دارىگەرمىن» دەدىم. پوليتسيالىقتىڭ بىردەن ءتۇرى وزگەرىپ, ءجۇزى جىلىپ سالا بەردى. پوستقا بارىپ, «بۇل دارىگەر, جىبەرىڭدەر», دەپ بوگەلگەن جولىمدى اشىپ, قۇرمەت كورسەتكەن ەدى. بۇل جايت ولاردىڭ قوعامىندا «اتى بار, زاتى جوقتىڭ» بۇرىننان-اق قالىپتاسقاندىعىن كورسەتەدى. ءبىز دە كوپ ۇزاماستان, سولاردىڭ كەبىن كيدىك, ناتيجەسىندە, قازىر كوبىنەسە, «اكادەميك» دەگەن اتاقتى ەسىمىمە قوسىپ ايتۋعا ۇيالاتىن دارەجەگە جەتتىم. عىلىمدا جارتى عاسىردان اساتىن ۋاقىت بويى ۇزدىكسىز ەڭبەك ەتىپ, يەلەنىپ كەلە جاتقان ابىرويىما نۇقسان كەلەتىندەي بولىپ كورىنەدى» دەپ تورەگەلدى اعامىزدىڭ ءوزى مەن سەكىلدى كوپتەگەن وقىرماننىڭ كوكەيىندەگى ساۋالىنا جاۋاپتى تاۋىپ بەرىپ وتىر.
تورەگەلدى اعامىز وسى ماقالاسىندا كوپشىلىكتى تولعاندىراتىن تولعاقتى ماسەلەگە – اسىرەاتاققۇمارلىققا اۋەستىكتىڭ كەڭ تامىر جايعانىنا كەڭىنەن توقتالىپ وتىر. عالىم اعانىڭ ايتۋى وتە ورىندى دەيتىن سەبەبىم, سوڭعى كەزدەرى قازاق قوعامىندا اتاققۇمارلىق تىم-تىم اسقىنىپ بارادى. ەكىنىڭ بىرىنە ۇلتتىق, ەلدىك مۇددەگە ەڭبەگى سىڭگەنىنە, سىڭبەگەنىنە قاراماستان, ەلۋگە, نە الپىسقا تولۋىنا وراي اۋداننىڭ, وبلىستىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دەگەن اتاق شۇلەن ۇلەستىرىلگەندەي توقتاۋسىز بەرىلىپ جاتىر. ءتىپتى, اۋدان, وبلىس اكىمىنىڭ العىس حاتىن الۋعا تالاساتىندار كوبەيىپ بارادى.
قايبىر كاسىپورىندى باسقاراتىندار حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجى ءۇشىن بىردە-ءبىر ماسەلە شەشۋگە ىقپال ەتپەسە دە اۋداندىق, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى بولۋعا قۇمار-اق. ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى دەگەن اتاقتى يەلەنگەننەن كەيىن تاۋ قوپارعان تولاعايداي كەردەڭ قاعىپ جۇرەدى. ەگەر سول دەپۋتاتتار ءبىر ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتىپ جاتسا, ارينە, ولاردىڭ دەپۋتات بولۋىنا ەش قارسىلىعىم دا, تالاسىم دا جوق. وكىنىشكە قاراي, جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتارى ماسەلە شەشە الادى دەگەندى ەستىگەن ەمەسپىن.
قۇرمەتتى ازامات دەگەننەن شىعادى, وسىدان 7-8 جىل بۇرىن اتىراۋدىڭ ءبىر اۋدانىن باسقارعان ءبىر ازامات ءوزى اكىم بولىپ تۇرعان اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعىن يەلەنگەنىن جەرگىلىكتى باسپاسوزدەن وقىعاندا تاڭ قالعانىمىز بار ەدى. سوندا سول اكىم اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارىنا: «اينالايىندار, قويىڭدار, بۇلارىڭ ۇيات بولادى, مەن اكىم لاۋازىمىنان كەتكەننەن كەيىن بەرىڭدەر وسى اتاقتى» دەۋگە جاراماعان عوي. مىنە, بىزدەگى حالىققا جاقىن بولاتىن اكىمنىڭ اتاققۇمارلىققا اشكوزدىگىنىڭ كورىنىسى! مۇندايعا تاعى ءبىر مىسال كەلتىرەر بولسام, اقشالى كاسىپكەرلەر ءوز اۋىلىنان مەشىت اشادى دا, وعان كوزى ءتىرى اكەسىنىڭ ەسىمىن بەرەدى. ونىڭ اكەسى يمان جولىندا جۇرگەن ءدىني ساۋاتتى ما ەدى؟ كوبىنىڭ اكەسى كەزىندە قىزىل كوممۋنيست بولعانى جاسىرىن ەمەس قوي.
تەگىندە, تورەگەلدى اعامىز ايتقانداي, قۇندىلىقتار قۇلدىراعان ساتتە «قۇرمەتتى ازامات» سەكىلدى اتاقتاردىڭ دا قۇندىلىعى تومەندەيتىن شىعار.
باقىت:
– «ازات» قوزعالىسىنىڭ وبلىستىق بولىمشەسىندە مۇشە بولىپ جۇرگەندە, رەسپۋبليكالىق ۇيىمدى ءار جىلدارى باسقارعان شورمانوۆ, س. اقاتاي, ك. ورمانتاەۆ, ج. بابالىقوۆ, دارىمبەتوۆ سەكىلدى اعايلاردىڭ ەتەگىنەن ۇستاپ, كوپ ءتالىم-تاربيە العان ەدىك.
وسى ساناتتاعى عۇلامالاردىڭ ءبىرى – تورەگەلدى اعامىز. بەلگىلى جۋرناليست گ.سادىرقىزىنىڭ ول كىسىمەن جۇرگىزگەن سۇحباتى قانداي كەرەمەت دەسەڭشى!
وتاندىق ءونىمدى ساتىپ الۋعا ءتۇيىنىن جاسايتىن ماقالانى ايتىپ وتىرمىن.
ءار سوزىندە كەسەك وي, ءتالىم, تاعىلىم جاتىر. ۇلتتىق قۇندىلىقتارمەن قيىستىرا بىلەدى.
مىنا ماقالا ايىزىمدى قاندىردى. شىركىن-اي, اكىمدىكتەردىڭ ماڭدايشاسىنا ءىلىپ قويسا عوي! ارنايى لەكتسيا رەتىندە وقىتسا…نەتكەن قاراپايىمدىلىق, كىشىپەيىلدىلىك دەسەڭشى. ەشبىر جاساندى قوسپاسى, كولگىرسۋى جوق تۇنىق ويلار جاتىر ءسوز تانيتىن ادامعا…
تورەعالي وتكەلوۆ,
ارداگەر تەمىرجولشى, اقتوبە قالاسى:
– اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆ اعامىز سوڭعى كەزدەرى ەلدىكتىڭ ماسەلەسىن كوتەرىپ, بويىمىزعا دەندەپ ەنىپ كەتكەن كەرتارتپالىق ادەتتەردى ورىندى سىنعا الىپ ءجۇر. «قۇندىلىقتار قۇلدىراۋى» دەگەن ماقالاسىن وقىپ, قوعامدىق دامۋدى تەجەيتىن جامان ادەتتەردىڭ ءالى دە قاپتالداسىپ قالماي كەلە جاتقانىن ۇقتىق. وسى جانعا باتتى. قازىر ەلدىڭ تۇرمىسى تۇزەلدى. دەگەنمەن, تويشىلدىق دەگەن باسەكەگە, جارىسقا اينالىپ بارادى. ارينە, ءومىر بولعان سوڭ قۋانىشتاردى اتاپ ءوتۋ كەرەك. بىزدە استا-توك راسۋاعا جول بەرۋشىلىك باسىم. قازىر 500-1000 ورىندىق تويحانالارعا توي جاساۋ داستۇرگە اينالدى. ءتىپتى, كەي جەرلەردە جاس جۇبايلاردىڭ تويحانانىڭ ىشىنە قىمبات اۆتوكولىكتەرمەن كىرۋىن كورگەندە, استامشىلىق وسىنشالىقتى دارەجەگە دەيىن جەتكەنىنە جاعاڭدى ۇستايسىڭ. ول اۆتوكولىك سىرتتان نە باسىپ كەلگەنىن ءبىر قۇداي ءبىلسىن. ءتىپتى, جاقىندا تەلەديداردان جاس جۇبايلار وتىرعان اۆتوكولىكتەردىڭ الدىڭعى تەرەزەسىن ەلىمىزدىڭ كوك بايراعىمەن جاۋىپ الىپ, كوشەنى ارالاپ جۇرگەنىن كورگەندە, نە تاڭ قالارىمىزدى, نە كۇيىنەرىمىزدى بىلمەدىك. قاسيەتتى كوك بايراعىمىزدى قاي جەر بولسا, سول جەرگە پايدالانۋ ۇلتتىق نامىسىمىزعا تيسە كەرەك-ءتى. بۇدان بۇرىن جاس جۇبايلار كورتەجىن كابينادان شىعىپ تۇرىپ, بەينەتاسپاعا تۇسىرۋگە تىيىم سالىنعان سياقتى ەدى. ەندى, مىنە, ودان سوراقىسى شىعىپ وتىر. اكادەميك اعامىز ايتقانداي, بالالارىنىڭ تويلارىن بانكتەن نەسيە الىپ جاساپ, قۇتىلا الماي كەيىن باسپاناسىنان ايىرىلۋ جايتتەرى جەتىپ-ارتىلادى. ودان كەلەدى دە, ۇكىمەت باسپانا بەرمەيدى دەپ بيلىكتى كىنالايدى. «كورپەسىنە قاراي كوسىلسە» استە دە بۇلاي بولماس ەدى دەپ ويلايمىن كەيدە. «اتتىعا ەرەمىن دەپ, جاياۋدىڭ تاڭى ايىرىلىپتى» دەگەندەي, بۇل جارىستىڭ ارتى ىسىراپشىلدىققا سوقتىرىپ وتىرعانىن دا جاسىرۋدىڭ رەتى جوق. شىنى كەرەك, قازىر ۇيلەنۋ نەمەسە مەرەيتويلاردى بىلاي قويعاندا, بالاسىنىڭ سۇندەت تويىن, مەكتەپكە بارۋىن, ينستيتۋت ءبىتىرۋىن رەستورانداردا دۇركىرەتىپ وتكىزۋ ادەتكە اينالىپ بارادى. بۇرىنعى 60,70 جاس مەرەيتويلارىن بىلاي قويعاندا, 30,40 جانە 50 جاستارىن تويلاۋ ادەتىمىزگە الدەقاشان ەنىپ كەتتى. بۇل ءبىر جاعىنان التىن ۋاقىتتى السا, ەكىنشى جاعىنان ۇزاق سارسىلىپ وتىرۋدان دەنساۋلىققا دا زيان كەلتىرەتىنىن تۇسىنۋدەن قالدىق. سونان كەيىن بەلگىلى انشىلەردى شىعىندانىپ شاقىرۋ, توي ۇستىندە اقشا لاقتىرۋدان جارىسۋ دا جاقسىلىق دەي الماس ەدىم. ءتىپتى, ءبىر تويدا كاسىپكەر جىگىتتىڭ بيلەپ ءجۇرىپ, بەس جۇزدىك ءبىر بۋما اقشانى شاشقانىن دا كوزىمىز كوردى. بۇل بايلىق پا, باي ەكەنىن كورسەتۋ مە, الدە داراقىلىق پا وزدەرىڭىز پايىمداي بەرىڭىزدەر. سول جىگىتتىڭ الدىنا ءمۇساپىر بىرەۋ بارىپ, كومەك سۇراسا, سول قارجىنى قيمايتىنى شىندىق. بۇل جۇرت كوزىنە «اتىمتاي جومارت» بولىپ كورىنۋدىڭ كەلەڭسىز كورىنىسى دەر ەدىم. سودان كەيىن توي باسقاراتىن اسابالار دا جۇرتتى ىڭعايسىز جاعدايلارعا قالدىراتىنى بار. ناعاشىلار سويلەسە, ناعاشىلارىنان, جيەندەرى سويلەسە جيەندەرىنەن «قانە, كىم مىرزا» دەپ قىلقيىپ تۇرىپ الادى. كەيبىر جوق-جۇقانا ادامدار جۇرتتان ۇيالىپ زەينەتاقىسىنان, ازعانتاي ايلىعىنان جىرىپ سولاردىڭ قولىنا ۇستاتادى. ولار بولسا, اۋزىنا نە كەلسە سونى ايتىپ, اقشا تاپقاندارىنا ءماز. ارينە, اسابانىڭ ءبارى سولاي دەۋدەن اۋلاقپىن. كوبىنە ءتان جاعداي ەكەنى جاسىرىن ەمەس. تويدىڭ كوپتىگى جاقسى. دەگەنمەن, سوڭعى كەزدەردەگى اسىرا تويشىلدىق تامىرىن تەرەڭگە جايىپ, بەرەكەتسىز بولىپ بارا جاتقانى جانىڭا باتادى. قالاداعى جۇزدەگەن تويحانا جەتپەي جاتادى, ءبىر اي الدىن الا كەزەك الىپ قويۋىڭ كەرەك. سوندا قارا ەسەپكە سالساڭىز دا سەنبى-جەكسەنبىدە ون-ون بەس مىڭ ادام توي تويلاتىپ جۇرەدى ەكەن. قازىر جۇمىس كۇنى دە توي جاساۋعا كوشتىك. تويدىڭ دا سانىمەن, سالتاناتىمەن بولعانى جاقسى. تويعا كەلگەن ءۇش جۇزدەن استام ادام سويلەپ بولعانشا, سارىلىپ وتىرعانىڭ, تاماققا دا تابەتىڭ قاشادى. مەن تويتاباق دەگەنگە دە قارسىمىن. سول تويتاباقتاعى دۇنيەلەر كۇندەلىكتى تۇرمىستا كادەگە جارامايدى. ءبىر جەردە پايدالانىلماي قالادى. قوقىسقا تاستالاتىنى دا بار. قازاقتىڭ تويى جينالىس دەپ, داراقىلىق دەپ جاتاتىنى دا سوندىقتان بولار, بالكىم.
جاسۇلان, تاراز قالاسى:
– ماقالا اۆتورى, بەلگىلى اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆ قوعامنىڭ قۇلدىراپ بارا جاتقان تۇستارىنىڭ ءبىرىن ءدال تاۋىپتى. راسىمەن دە, بۇگىندە اتاق ءۇشىن جارىس باستالىپ كەتكەندەي كۇن كەشۋدەمىز. ال سول اتاقتار, اسىرەسە, عىلىم سالاسىنداعى اتاقتار نە ءۇشىن كەرەك بولدى ەكەن, ەگەر سول عالىم ويلاپ تاپقان جاڭالىق وتاندىق وندىرىستە, مەديتسينادا نەمەسە تەحنيكا سالاسىندا ناتيجە بەرمەسە. مىنە, ءبىزدىڭ ۇتىلىپ جاتقان تۇسىمىز وسى. اتاعى دارداي, ال ارتىندا تىندىرعان ءىسى قاعازدا عانا سايراپ جاتىر. سونىمەن قاتار, كىتاپ شىعارۋ دا سالت-داستۇرگە اينالىپ كەتكەندەي. ءتىپتى, قايتىس بولعان ادامنىڭ جىلدىق اسىنا سول كىسى نەمەسە وتباسى تۋرالى كىتاپ شىعارىپ, تاراتۋ دا بايگەگە ءتۇسىپ كەتتى. كىتاپتىڭ قادىرىن دە وسىلايشا ءتۇسىرىپ جاتىرمىز. توي تۋرالى ايتپاي-اق قويساق تا بولادى. بۇل داڭعازالىقتى ەندى توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس سياقتى.
بەكەم بەك ۇلى,
باتىس قازاقستان وبلىسى:
– تورەگەلدى اعامىز تاعى دا بۇكىل حالقىمىزدىڭ كوكەيىندەگى ماسەلەلەردى ءدوپ باسقان. ءيا, ازىن-اۋلاق عىلىمي ەڭبەكپەن-اق «اكادەميك» اتانىپ جۇرگەندەردەن ەلگە ناقتى قانداي پايدا كەلىپ جاتىر؟ وسىنى تەكسەرىپ, زەرتتەۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. ال بيزنەسكە بەيىمدەلگەن «اكادەميالارعا», ياعني باتىستىق ايلاكەرلىك بيزنەسكە ءسوزسىز تويتارىس بەرۋ ءۇشىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ىسكە كىرىسۋى كەرەك. ويتكەنى, وندايلار تورەگەلدى اعامىز جازعانداي, قوعامدىق سانانى تەرىس باعىتقا اكەتۋدە. بۇل دەگەنىڭىز مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نۇقسان عوي.
مارجان, جامبىل وبلىسى:
– مۇنداي سونى ماقالانى سوڭعى كەزدەرى اتاققۇمارلىقتىڭ كەسىرىنەن قازاق حالقىنىڭ قاي سالادا دا ءوسىپ, وركەندەۋىنە تۇساۋ بولىپ جۇرگەن «عىلىم يەلەرىنە» قارسى اتىلعان العاشقى وق دەپ باعالادىم مەن. ويتكەنى, ەل ىشىندە ايتىلىپ, سىنعا ۇشىراپ جاتقانىمەن, قوعامنىڭ الدىنا ماسەلە ەتىپ قويىلماعان بولاتىن. ت. شارمانوۆ عىلىم جولىنىڭ سوقتىقپالى سوقپاعىن جەتە تۇسىنەتىن تۇلعانىڭ بىرەگەيى. سوندىقتان ءوزى بىتە قايناسقان سالانىڭ بىلىق-شىلىعىنا جانى شىداماعان بولار. ونىسى وتە دۇرىس. باستىسى, بارلىق ىستە باعدار بولاتىن عىلىم تۇزەلمەي, سول سالادا جالعان اتاق پەن پەندەاۋي قۇندىلىقتار ءۇشىن عانا جۇرگەندەر تۇزەلمەي قازاق كوشىنىڭ زامان بەتبۇرىسىنان الىستاپ قالاتىنى ءسوزسىز.
ءمولدىر كارىمجانقىزى,
تاراز قالاسى:
– اكادەميكتىڭ اۋزىنان شىققان ءاربىر ءسوز شىندىقپەن استاسىپ, قوعام تامىرىن ءدوپ باسقان. وسىلايشا, ەلدى جايلاعان جالعان اتاققۇمارلىق دەرتىنىڭ قانشالىقتى ءورشىپ تۇرعانىن ەسكەرتىپ, ونى جويماسا جاعدايدىڭ مۇشكىل ەكەنىن اڭعارتقان. بۇل ماسەلە ۇلكەن مىنبەرلەردەن كوتەرىلەتىن قوعامدىق دەرت.
قۋات جامال,
ۇستاز, اقتوبە قالاسى:
– شىنىندا قازىر ەسەپسىز عالىمدار كوبەيىپ كەتتى. الايدا, ءبىلىم ساپاسى نەگە تومەن دەپ ويلاساڭ, وسىنداي اتاعى بار دا, عىلىمي نەگىزى جوق عالىمدار جوعارى وقۋ ورىندارىندا ساباق بەرگەن سوڭ نە جورىق؟ كوپكە توپىراق شاشپاعانمەن, جوعارى وقۋ سالاسىندا ءالى دە ويلاستىرار جايتتەر جەتكىلىكتى. قولىمىزبەن ۇستاماساق تا, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى پارا الادى دەگەندى وقىپ تا, ەستىپ تە ءجۇرمىز. ال تاعى دا اتاققا اينالىپ سوقساق, عىلىمي اتاقتى بىلاي قويعاندا, وبلىستىڭ, اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتتىعىنا دا كىم كورىنگەن ءوتىپ كەتىپ جاتادى. ولاردىڭ ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن دە ءبىلىپ جارىتپايسىڭ. جالپى, وبلىستىڭ, اۋداننىڭ, قالانىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دەگەندەردى قويسا دا بولادى. بۇل دا اتاق الۋ جارىسىن قىزدىرىپ تۇر. ءتىپتى كوشەلەرگە اتاسىنىڭ, اكەسىنىڭ اتىن سۇراۋ دا داعدىعا اينالۋدا. مەن مۇنى قىزعانىشتان ايتىپ وتىرعانىم جوق. مۇنداي ادەتتىڭ ءبىزدى باسەكەلەستىككە, بىرەۋدىڭ بىرەۋدەن ارتىق بولسام دەگەن پيعىلىن تۋعىزاتىنىنا بايلانىستى ايتىپ وتىرمىن. جاقىندا ءبىر تىڭ كوتەرۋشى ازاماتپەن كەزدەسىپ قالدىم. «تىڭنىڭ 60 جىلدىعى» مەدالىن الماعانىنا رەنىشىن ءبىلدىردى. سويتسە, تىڭعا قاتىسى جوق ازاماتتار العان دا ول سىرت قالعان. كوردىڭىز بە, اتاققۇمارلىقتىڭ ارتى قانداي ەكەنىن. مۇنداي اتاقتار لايىقتى ادامدارعا بەرىلىپ جاتسا, قانە. سوندىقتان قۇرمەتتى اتاقتاردى الۋ دا جارىسقا اينالۋدا. ءتىپتى, كەيبىرەۋلەردىڭ وسىنداي اتاقتاردى وزدەرى بارىپ, سۇراپ الادى دەگەن دە وسەك ءورىپ ءجۇر.
تاعى ءبىر ماسەلە, قازىرگى ءدىني نانىمعا بايلانىستى. قاجى اتانۋ دا تۇك بولماي قالدى. كەزىندە جاياۋلاتىپ, ارىپ-اشىپ باراتىن قاسيەتتى قاعبانىڭ ەسىگى قازىر قالتالى ازاماتتاردىڭ قىدىرىپ, اتاعىن شىعارىپ قايتاتىن ساپارىنا اينالا باستاعانىن دا كورىپ ءجۇرمىز. قارجىم بار دەپ جىل سايىن قاجىلىققا بارىپ, مۇنىڭ دا ءباسىن تۇسىرە باستادىق. ەندى ءبىر ءسوز ساداقا تۋرالى بولماق. قازىر ساداقا توي سياقتى وتەتىن بولدى, باستان-اياق ءسوز سويلەۋ, استا-توك داستارقان جارىسى. موڭكە بي بابامىز «ءولىم قويداي بولادى, ساداقا تويداي بولادى» دەپ وسى زاماندى بولجاپ كەتكەن ەكەن. قازىر دە بارشىلىق دەپ تويداي شاشىلامىز, جارىسا سويلەيمىز. بۇل قالاي سوندا؟
دينارا, ورال قالاسى:
– «زامانىنا قاراي ادامى» دەگەن ناقىل ءسوز بۇل ماقالاعا ءدال كەلەتىندەي. ويتكەنى, ماقالادا ايتىلعان اششى شىندىق كوكەيدە جۇرگەن وي, بۇگىنگى كۇننىڭ باستى ماسەلەسى دەسە بولادى.
بۇل كۇندە جارناما بيزنەسىنە اينالعان زاماندا بارلىق نارسەگە قالتاڭدا قوماقتى قارجىڭ بولسا عانا قينالماي-اق, كول جەتكىزە الاتىنعا جەتتىك. كەشەگى وقۋ-ءبىلىم قۋىپ, عالىم بولعان تالاي دانىشپاندارىمىز تەر توككەن ەڭبەكتەرىندەي ىزدەنىمپازدىق حح عاسىردىڭ ەنشىسىندە قالعانداي.
ماقالاداعى سۇيەكتەن وتەر سۇبەلى سوزدەر ءاربىر وقىرمانداردى ويلاندىرارى بەلگىلى. دەگەنمەن, ويلانىپ قانا قويماي, زاماننىڭ باستى بەلگىسىنە اينالعان وسىنداي قىنجىلىستان شىعار جول ىزدەپ, قۇندىلىقتاردىڭ قۇلدىراۋىنا جول بولدىرماۋ ارەكەتىنە كوشسەك ءجون بولار ەدى. ماقالادا ايتىلعانداي, بارلىق يگى جۇمىستاردى وڭاي جولمەن يگەرەر بولساق, بۇعان دەيىنگى ءدۇيىم دانالارىمىزدىڭ ەڭبەكتەرىنە وبال بولماي ما, سونداي-اق كەلەر ۇرپاقتى اقساۋساق, ەرىنشەككە اينالدىرارىمىز انىق.
وسىنداي شىندىققا تولى ماقالالار باق بەتتەرىندە كوپتەپ جاريالانسا, شىندىقتى ايتىپ شىرىلدايتىن قانداستارىمىزدى كورەتىن كوز بەن ەستيتىن قۇلاق تا تابىلارى حاق.
زاماننىڭ ەلباسى باستاعان نۇرلى جولعا, نۇرلى باستاماعا اپارارىنا سەنەمىز.
امان,
باتىس قازاقستان وبلىسى:
– «ەگەمەننىڭ» قاشاندا سويىلى سالماقتى, سىنى وتكىر عوي. مىنا ماقالا دا باتپان جۇك ارقالاپتى. قازىرگى قوعامنىڭ اسقىنعان دەرتىن جالاڭاشتاپ كورسەتىپتى. ونى سىلىپ تاستاي الماعانمەن, ەمدەۋگە كوپ بولىپ كىرىسۋ قاجەت. زامانىندا موڭكە بي: «مەن قاۋىپ ەتكەننەن ايتامىن» دەپ جىرلاعانى سەكىلدى, جۇرتتىڭ كوڭىلىندە جۇرگەن قاۋىپتىڭ ءبىرى وسى عوي. داڭعازالىق, ماقتانقۇمارلىق, اتاققۇمارلىق بيلىكتىڭ تۇبىنە جەتپەسە يگى. بۇل الدىمەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جىبەرگەن كەمشىلىگى. الباردان اكادەميا, ۇيشىكتەن ۋنيۆەرسيتەت جاساپ, جالعان ديپلوم مەن عىلىمي اتاقتاردى وڭدى-سولدى تاراتۋعا ولار كوز جۇما قاراماعاندا مۇنداي دارەجەگە جەتپەس ەدىك. ناقتى عىلىمدى دامىتۋدىڭ ورنىنا, جالعان عىلىممەن اينالىسۋعا ولار تىيىم سالا الماي وتىر.
جاڭابەك جاقسىعاليەۆ,
ورال قالاسى:
– ۇلتىمىزدىڭ ابىز اقساقالى, اكادەميك ت.شارمانوۆتىڭ بۇل جولى كوتەرىپ وتىرعان تاقىرىبى بۇعان دەيىن دە قوعام تاراپىنان سان مارتە قاۋزالعان ماسەلە. ءسوزدىڭ شىنى كەرەك, ءبىزدىڭ بۋىن رۋحاني قۇندىلىقتار مەن ماتەريالدىق يگىلىكتەر اياسىنداعى قاراما-قايشىلىقتار بارعان سايىن شيەلەنىسە تۇسكەن ءدۇبارا قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. اشىپ ايتساق, كۇن وتكەن سايىن اق پەن قارانى, ادال مەن ارامدى, جاقسى مەن جاماندى ايىرۋ قيىن بولىپ بارا جاتقانداي.
ءيا, ت.شارمانوۆ دۇرىس ايتادى. دارداي اكادەميكتەردىڭ تەلەديداردان ەكى اۋىز ءسوزدىڭ باسىن قۇراي الماي مىڭگىرلەپ تۇرعانىن كورگەندە, ۇياتتان جەرگە كىرىپ كەتە جازدايسىڭ جانە سونداي جانداردىڭ اتاققۇمارلىققا ولەرمەندەنە ۇمتىلاتىندىعىنا قايران قالاسىڭ. بىزدىڭشە, ءبارىن نارىققا ىسىرىپ, «جاۋىردى جابا توقۋعا» بولمايتىن سياقتى. مۇمكىن بولسا مەملەكەت تاراپىنان وسىنداي بەي-بەرەكەتسىزدىك پەن رۋحاني ازعىندىقتى تىزگىندەيتىن قاتال شارالار كەرەك-اق.
قىسقاسى, مەملەكەت قيساپسىز «تويحانالاردى» ۇلاعات ۇياسى سانالاتىن «ويحانالارمەن» الماستىرۋ ءۇشىن وقۋ-اعارتۋشىلىق باعىتتاعى جوبالاردى جەدەل قولعا الۋى كەرەك. وسى رەتتە اكادەميك ت.شارمانوۆ 1937 جىلى ورىستىڭ ۇلى اقىنى پۋشكيننىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا اقىننىڭ شىعارماشىلىق جيناعى وراسان زور تارالىممەن شىعارىلعانىن تىلگە تيەك ەتىپتى. ءيا, قۇپتارلىق پىكىر. جاقىندا عالامتوردان مىنانى وقىعانىم بار: قازاق بالاسى ءبىلۋى كەرەك قازاق كلاسسيك جازۋشىلارىنىڭ 50 شىعارماسى جانە ولاردىڭ اتىن-اتاپ, ءتۇسىن-تۇستەپ قويىپتى. سولاردى جۇزدەگەن مىڭ دانامەن شىعارىپ, ت.س.س. يگى ىستەردىڭ باسىن قوسىپ, كەشەندى جوبالاردى مەملەكەت نەگە قولعا الماسقا؟!
مۇنىڭ ءبارى, اكادەميك اعامىز ايتقانداي, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ كوڭىلىنە جەتىپ, كوپشىلىككە ءبىر مەزگىل تەرەڭ وي ءتۇسىپ, ۇلتتىق ساناعا ۇلەس قوساتىن كەلەشەكتى ءىس بولار ەدى.
يبراگيم,
اتىراۋ وبلىسى:
– بۇل ءوزى كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن تاقىرىپ ەدى. تورەگەلدى اعامىز ورىندى تالداۋ جاساپ, قازاقتىڭ مەنتاليتەتىنە جات اسىرەاتاققۇمارلىقتىڭ جاستاردىڭ ساناسىنا اسەر ەتۋى مۇمكىندىگىن جوققا شىعارمايدى. شىندىعىندا, قازىردىڭ وزىندە جاستاردىڭ ساناسى اتاققۇمارلىققا ۋلانىپ بولدى. بۇعان مىناداي دالەل كەلتىرە الامىن: ارەدىك بولسا دا الەۋمەتتىك جەلىگە كىرگەندە جاستاردىڭ ەلىمىزگە تانىمال مادەنيەت, ونەر, شىعارماشىلىق سالاسىنداعى تۇلعالارمەن تۇسكەن سۋرەتتەرىن سالعانىن بايقاپ ءجۇرمىن. جاس بۋىننىڭ مۇنداعى ويى تانىمال تۇلعالارمەن تۇسكەن سۋرەتى ءوزىنىڭ ابىرويىن كوتەرىپ, بەدەل جيناۋ. بىراق سول سۋرەتتىڭ استىندا «سەن بۇل ادامنىڭ قاسىندا تۇرۋعا لايىق ەمەسسىڭ» دەگەن سەكىلدى پىكىرلەر جازىلىپ جاتادى. ءتىپتى, تانىمال تۇلعالاردىڭ اتىنا سىن ايتىلادى.
قازىر الەۋمەتتىك جەلى جاستاردىڭ وسىنداي سۋرەتىنە تۇنىپ تۇر. انشىمەن دە, بيشىمەن دە, اقىنمەن دە, ارتىسپەن دە سۋرەتكە تۇسپە دەمەيمىز. تۇسە بەر, بىراق ونى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى جاريالاپ نە قاجەتى بار؟ وتباسىلىق البومدا ساقتاۋعا بولماي ما؟ الدە تانىمال تۇلعالاردىڭ قاسىندا تۇسكەن سۋرەتتەرمەن تانىمالدىلىققا ۇمتىلۋدىڭ استارىندا ءبىز بىلمەيتىن ءبىر سىر بار ما؟
ەلدوس ەرمەك ۇلى,
اتىراۋ وبلىسى:
– وتە ورىندى قوزعالىپ وتىر. قازىر مەرەيتويلار مەن ۇيلەنۋ, قىز ۇزاتۋ تويلارىنداعى باسەكە ءوز الدىنا, ەندى مولا سالۋدا دا باسەكە قىزىپ تۇر. ءتىرى كەزىندە ەشكىمنەن دارالانباعان قاراپايىم اكەسى مەن شەشەسى و دۇنيەلىك بولعان سوڭ ولاردىڭ مولاسىن وزگەلەردىكىنەن ەرەكشەلەپ سالۋعا بەيىمدىك بايقالىپ ءجۇر. قالتالى, بىلايشا ايتقاندا, بايشىكەش بالالارى اتا-اناسىنىڭ مولاسىن قىزىل كىرپىشتەن تۇرعىزىپ, اينالاسىن اتشاپتىرىم ەتىپ تەمىر قورشاۋمەن قورشايدى. ءتىپتى, ءبىر ادامنىڭ مولاسىنىڭ ءتورت بۇرىشىنا ارىستاننىڭ بەينەسىن ورناتىپ قويعانىنا نە دەرسىز؟
سوڭعى كەزدەرى اكەسىنىڭ نە اناسىنىڭ ومىردەن وتكەنىنە بالەن جىل ءوتتى دەپ اس بەرۋ, وندا نەشە ءتۇرلى ات بايگەسىن ۇيىمداستىرىپ, بىرنەشە ماشينا تىگۋ بەلەڭ الىپ بارادى. بۇل ەندى بايلىقتى كورسەتۋ, شاشپاشىلىققا جول بەرىپ, ارزان اتاققا يە بولۋ ەكەنىن سول استى وتكىزگەندەر تۇسىنبەيتىنى وكىنىشتى. ودان دا اقشاسى كوپ بولسا, جەتىمدەر ۇيىنەن اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان ءجاۋدىر كوزدەردى اسىراپ الىپ, جوعارى ءبىلىم الىپ بەرسە, ۇيلەندىرىپ, باسپانامەن قامتىسا, ساۋاپقا قالماس پا ەدى! بىراق ارانى ارزان اتاقتى مالدانۋعا اشىلعان بايشىكەشتەر مۇنى قايدان ءتۇسىنسىن؟
ارمان, تاراز قالاسى:
– شىنىندا ايدالادا جاتقان باتپان قۇيرىق جوق. قايبىر جىلدارى وبلىسىمىزدىڭ ماڭدايالدى, جۇمىسى ءجۇرىپ تۇرعان بىرقاتار كاسىپورىن, مەكەمەلەرىنە شەتەلدەن حات كەلگەن. «ءسىز نەمەسە ءسىز باسقاراتىن كاسىپورىن پالەن دەگەن اتاققا يە بولدى, وزدەرىڭىزبەن باسەكەلەس كاسىپورىنداردىڭ ىشىنەن سىزدەردىكى ۇزدىك دەپ تانىلدى» دەگەن حابارعا باسشىلار قالپاقتارىن اسپانعا اتىپ قۋانىپ, الاقايلاپ جاتتى. ءبىر قىزىعى, مۇنداي جەدەلحاتتار قالاداعى بارلىق «مەن» دەگەن كاسىپورىندارعا كەلگەن. ال ءبارىنىڭ ۇزدىك بولۋى مۇمكىن بە؟ كەيىننەن بەلگىلى بولدى عوي, ول اتاقتى الۋ ءۇشىن قاراجات شىعىنداپ, شەتەلگە بارۋىڭ كەرەك, سولار ايتقان قىمبات قوناقۇيدە جاتۋىڭ كەرەك, ەڭ سوراقاسى الگى جۇلدەنى مول اقشا جۇمساپ, ساتىپ الۋىڭ كەرەك ەكەن. وسىنداي دا باسەكە, وسىنداي دا اتاق بولا ما؟ نە ماسقارا؟ شىنىندا مىنا ماقالادا تورەگەلدى اعامىز تۋراسىن ايتىپتى. قازىر اكادەميكتەر كوپ. شەتەلدىڭ ءبىز بىلمەيتىن اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى بولىپ جاتىر. سونىڭ كوبى تەك اقشانىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولۋدا. وسىدان بارىپ تورەگەلدى اعامىز مىنا ماقالادا جازعانداي عىلىمنىڭ بەدەلى تۇسۋدە. ءتىپتى, جاقىندا بۇرىن اتىن ەستىمەگەن ءبىر كىسى شەتەلدەگى ءبىر جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى بولعانىن جەرگىلىكتى گازەتتەر جازىپ جاتتى. بۇل سونداي قۋلاردىڭ ءىسى ەكەنى ايدان انىق. بۇل ماقالانىڭ كوتەرەر جۇگى كوپ. ادامعا وي سالادى.
جۇماسەيىت, تاراز قالاسى:
– ءبىزدىڭ قازاقتا ماقتانگەرشىلىك كوپ. توي كوپ. مەكتەپ بىتىرگەندەردىڭ 10, 20, 30, 40 جىلدىقتارى دەگەن تويلار دا قازىر دۇركىرەپ وتەتىن بولدى. ءتىپتى, مەكتەپ باسشىلارى داتالى تۇلەكتەردەن بىرنارسە دامەتىپ وتىرادى. بىرنارسە سىيلاسا ەكەن, بىرنارسە بەرسە ەكەن دەيدى عوي قۋ قۇلقىندارى… مەكتەپكە سىيلانعان تىگىن ماشيناسى, ورىندىقتار, باسقا دا اسپاپتار, جابدىقتار ءبىر جىلدان كەيىن-اق ديرەكتور مەن مۇعالىمدەردىڭ تالان-تاراجىنا ءتۇسىپ, ءبولىپ, ۇيلەرىنە اكەتىپ قالعانىن دا كورىپ ءجۇرمىز. بۇل اشەيىن قۇر داڭعازالىق. قۇرداستار ءبىر جەردە باس قوسىپ, مۇعالىمدەرىن ورتالارىنا شاقىرىپ, داستارقان باسىندا وتكەن-كەتكەندى ەسكە الىپ, سىرلاسىپ جاتسا, قانەكي… «ويباي, بىلتىرعى تۇلەكتەر مەكتەپكە 500 مىڭ تەڭگەنىڭ جابدىعىن سىيلاپتى, ءبىز ودان اسىپ ءتۇسۋىمىز كەرەك» دەپ, بار كۇشتى سول سىيلىققا جۇمسايدى. قۇر ماقتانگەرشىلىك, قۇر ىشقىنۋ, شاماسىنا قاراماي شابىلا بەرۋ, ايتەۋىر…
نۇرساۋلەت, اتىراۋ قالاسى:
– ارماننىڭ ايتۋى دۇرىس, مۇنداي جاعداي ءبىزدىڭ اتىراۋدا دا بولعان. ونى وسىندا بىرلەسكەن كاسىپورىندى باسقارعان باسشىنىڭ اۋزىنان ەستىدىك. اتىراۋداعى مۇنايشىلار تالاسىپ-تارماسىپ, شەتەلگە بارۋعا ۇشاققا بيلەتتى ءوزى ساتىپ الىپ, قىمبات قوناقۇيگە قالتاسىنان اقشا تولەپ, سونان سوڭ شەتەلدىك مەدالدى ساتىپ الۋعا جانە اقشا تولەپ, وي, ءبىر شاشىلدى. «ءبىر جىلى اناۋ الىپتى, ەكىنشى جىلى مىناۋ الىپتى, ءۇشىنشى جىلى ەكى-ۇشەۋى قاتارىنان الىپتى» دەگەن اقپاراتتار گازەتتەر بەتىندە دۇڭكىلدەپ شىعىپ جاتتى. سولاردىڭ ءبارى مۇناي سالاسىنداعى كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى ەدى, بىراق ەشقايسىسى سول مەدالىن تاعىپ جۇرگەنىن كورمەدىك. وسىنداي اقشاعا ساتىلاتىن ماراپاتتار كوبەيىپ بارادى. ەندى قوعامدىق ءبىر ۇيىمنىڭ «حالىق مۇعالىمى» دەگەن اتاعى بەرىلەتىن بولىپتى. بىلتىر اتىراۋداعى جەكەمەنشىك مەكتەپتىڭ ديرەكتورى العان ەكەن, ەندى جاقىندا سول «اتاقتى» گيمنازيانىڭ ديرەكتورى الىپتى. ءوستىپ, مەكتەپ ديرەكتورلارى اراسىندا وسى «اتاقتى» الۋعا باسەكە تۋعالى وتىرعان سەكىلدى. ءبىر گيمنازيا ديرەكتورىنىڭ بىردە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ, سونان سوڭ قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسىنا مۇشەلىككە قابىلدانعانى دا بار. سول سەكىلدى, ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ ءبىرى بىلتىر ماسكەۋدەگى اكادەمياعا مۇشەلىككە قابىلدانعانى دا گازەتتە جازىلدى. وسىنىڭ بارىنەن قۇر ماقتانشىلىقتىڭ ءيىسى سەزىلەدى.