بەلگىلى عالىمنىڭ ويلاپ تاپقان ەمدىك پرەپاراتتارى قارجى تاپشىلىعىنان وندىرىسكە جول تابا الماي وتىر
م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ۆلادلەن پولياكوۆتىڭ عىلىممەن اينالىسىپ كەلە جاتقانىنا 40 جىلعا تاياپ قالىپتى. سوڭعى شيرەك عاسىر بەدەرىندە تەرەك بۇرشىكتەرىنىڭ نەگىزىندە ەمدىك پرەپاراتتار جاساپ شىعارعانىمەن, مەديتسينادا كەڭىنەن قولدانىلىپ وتىرعانى – بالاۋىز شام ءتارىزدى دارىلىك سۋپپوزيتوريلەر عانا. عالىمنىڭ كوز مايىن تاۋىسىپ, ماڭدايتەرىن سارپ ەتكەن ەڭبەكتەرى نە سەبەپتى توقىراپ تۇرعانىن بىلمەككە نيەتتەنىپ, ەڭبەك دەمالىسىندا جۇرگەن جەرىنەن تاۋىپ الدىق. ءبىرىنشى ساۋالىمىز العاش اشقان جاڭالىق توڭىرەگىندە ءوربىدى.
– نەگىزگى ماماندىعىم حيميك بولسا دا, تابيعات, وسىمدىكتەر ماسەلەلەرىمەن دە اينالىستىم. تەرەك بۇرشىكتەرىنىڭ حيميالىق قۇرامىن زەرتتەۋ ارقىلى كەرەمەت ەمدىك قاسيەتتەرىنە كوز جەتكىزدىم. قازاقستاندا تەرەكتىڭ 30-دان استام ءتۇرى وسەدى. ءبىزدىڭ پايدالانىلاتىنىمىز – كوك تەرەك. عىلىم تىلىندە «populus balsamifera» دەپ اتايدى. كوكتەم كەزىندە تەرەكتىڭ بۇرشىكتەرىنە ماي كوپ جينالادى. ونى مەديتسينا سالاسىنا قولدانىپ, كوپ جىلعى عىلىمي ىزدەنىستەر ءوز ناتيجەسىن بەردى.
– تەرەك مايى قالاي الىنادى؟
– ول ءۇشىن تەرەك بۇرشىكتەرى ارنايى جاسالعان باروتەرميكالىق قوندىرعىعا سالىنىپ, ماي جوعارى قىسىم ارقىلى سىعىمدالادى. وعان «توپولين» دەگەن اتاۋ بەرىلدى. كەيىن قۇرامىنا ەفير مايىن قوسۋ ارقىلى ادام اعزاسىنا وتە پايدالى بىرنەشە دارىلىك زاتتار ويلاپ تابىلدى.
– كەيبىرىنە سيپاتتاما بەرە كەتسەڭىز.
– وندىرىستە كەڭىنەن پايدالانىلىپ جۇرگەن سۋپپوزيتوريدىڭ ساۋداداعى اتاۋى – «بالزامدىق-كم». قۇرامىندا توپولين, بۇرگەن, كاكاو مايلارى, سارى بالاۋىز سەكىلدى بەلسەندى قوسپالار بار. فارماكولوگيالىق قاسيەتتەرىنە توقتالاتىن بولساق, ءتۇرلى باكتەريالارعا, قابىنۋلارعا, ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ جىنىس اۋرۋلارىنا – بىردەن-ءبىر شيپا. وبلىس ورتالىعىنداعى ءدارىحانالاردا ۇلكەن سۇرانىسقا يە. بۇل جوبانى الماتىلىق «قىزىل ماي» فيرماسىمەن بىرلەسىپ, جۇزەگە اسىرىپ كەلەمىز.
ءبىز مەديتسينالىق داكەنىڭ ورنىنا وزگەشە جاراقاتتى تاڭۋ ماتەريالدارىن ۇسىندىق. توپولين مايى قوسپاسى بار ەمدىك جۇقا پلەنكالار جاراعا تاڭىلىپ, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە جازىلىپ كەتكەنىن تاجىريبە كورسەتتى. وكىنىشتىسى سول, مۇنى استاناداعى ورتوپەديا جانە تراۆماتولوگيا ورتالىعى عانا كادەگە جاراتىپ ءجۇر.
– تۋبەركۋلەز اۋرۋىنا قارسى قولدانىلاتىن فيتوقابىقشالار جوباسى دا قاراجات جەتىمسىزدىگىنەن لابوراتوريالىق سىناق دارەجەسىنەن اسپاي قالعان كورىنەدى.
– ول راس. بار ماسەلە تاعى اقشاعا كەلىپ تىرەلەدى. ايتپەسە, ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان ەشقانداي كىنارات جوق. ەفير مايى الماتىداعى, وبلىستاعى تۋبەركۋلەز ورتالىقتارىندا جان-جاقتى زەرتتەلىپ, جۇقپالى كەسەلدىڭ 33 ميكروباكتەرياسىنا اسەر ەتەتىنى, ناۋقاستى 2-3 ايدا جازىپ شىعاراتىنى دالەلدەندى. وسى ەمنىڭ ارقاسىندا 46 ادام دەنساۋلىعىن جاقسارتتى. بۇگىندە قاراعاندىداعى «فيتوحيميا» حالىقارالىق حولدينگى جوبانى سۇراتىپ الدى. ءارى قاراي نە بولارى بەلگىسىز.
وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن «سۇلتان» ماكارون فابريكاسى ەفير مايىنىڭ 0,1 پايىزى ارالاستىرىلعان ساعىز شىعارۋدى قولعا العان ەدى. اۋىز قۋىسى كەسەلدەرىنە بىردەن-ءبىر سەپ بولاتىن بۇل باعدارلاما دا جالعاسىن تاپپادى.
قورىتا ايتقاندا, ءبىز ويلاپ تاپقان ەمدىك پرەپاراتتاردىڭ سۋىق تيۋدە, كۇيىك شالۋدا, ستوماتولوگيادا, تۋبەركۋلەزدە ەمدىك شيپاسى مويىندالعانىمەن, ءتيىستى ورىندار تاراپىنان جەتكىلىكتى قولداۋ تاپپاي وتىر.
– تىعىرىقتان شىعۋدىڭ قانداي جولدارىن ۇسىنار ەدىڭىز؟
– ەلىمىزدە يمپورتتىق ءدارى-دارمەكتىڭ ۇلەسى مول. باعاسى دا ۋداي. ونىڭ ۇستىنە ساپاسىنا قاتىستى ارىز-شاعىمدار دا ايتىلىپ جاتادى. ال, ءبىزدىڭ پاتەنتتەلگەن, سەرتيفيكاتتالعان ەمدىك پرەپاراتتاردىڭ ارتىقشىلىقتارى كوپ. بىرىنشىدەن, شيكىزات ىزدەپ الىسقا سابىلمايسىڭ, جەرگىلىكت جەردە قامتاماسىز ەتىلەدى. ەكىنشىدەن, جاساندى قوسپالاردان تازا. ۇشىنشىدەن, باعا قولجەتىمدى. سوندىقتان ەلباسىمىزدىڭ وتاندىق فارماتسەۆتيكانى دامىتۋ, قازاقستاندىق ۇلەس مازمۇنىن ارتتىرۋ مىندەتىنە وراي ۇكىمەتتەن قولداۋ بولعانىن قالار ەدىم.
اڭگىمەلەسكەن
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
تالعات تانىباەۆ.