كەمەڭگەرلىك كەلبەتى

بيىلعى سايلاۋ – وزگەشە ءبىر لەپ اكەلگەن, حالىقتىڭ رۋحاني ءومىرىن ەرەكشە بايىتا تۇسكەن, قۇندىلىقتاردى باعالاي بىلۋگە ۇيرەتكەن ايرىقشا وقيعا. وسى جەردە سوناۋ ءبىر الماعايىپ كۇندەردە كوشى اۋىپ بارا جاتقان حالقىنىڭ كەلەشەگىنە كامىل سەنگەن, سەنگەن دە ءوزىن ءوزى ءبىرجولا ۇمىتىپ, ءوز ءومىرىن تەك حالىق دەگەن ۇعىممەن الماستىرا العان كوشباسشىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بولعان مەنىڭ ءار كەزدەردەگى جۇزدەسۋلەرىم كوڭىلىمنىڭ كوكجيەگىنەن عاجاپ ءبىر ساۋلەدەي قالقىپ, ەلەس بولىپ ءوتىپ جاتتى.

ماڭدايى جارقىراعان, ديدارى نۇرعا تولى پاراسات يەسىنىڭ حالىق كوڭىلىن جاۋلاپ العانىنىڭ كۋاسىندەي بولعان بۇل سايلاۋ ەلباسىنا دەگەن ەل-جۇرتتىڭ اينىماس ماحابباتىنىڭ ايقىن دالەلى دە بولدى. حالىقتىڭ ەل ومىرىندەگى ايتۋلى وقيعاعا بۇرىن-سوڭدى ءدال وسىلاي ىقىلاس-پەيىلىن ارناعان ءساتى تىم سيرەك. كوگىلدىر كوكتەم كۇنىنىڭ ءوزى سول ءبىر كۇندەرى وسى شەجىرەلى ءساتتى ۇمىتپاۋعا ۇمتىلعانداي ەرەكشە تامىلجىپ, ماۋجىراپ قالعانىن ايتساڭىزشى! مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاريح ساحناسىنداعى ابىروي-بەدەلى مەن تاۋ كوتەرگەن تولاعايداي ەرەن ەڭبەگىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدە تانىلعان كۇنى – ءدال وسى كۇن. ويتكەنى, بۇكىل قازاقستاننىڭ قۇندىلىقتارىنىڭ جيىنتىعى مەن تاۋەلسىزدىك العان بەل-بەلەستەردى ءدال وسى كۇنى جار­قىراتا كورسەتە الدىق! قازاقستان حالقى وتكەن كۇندەرگە ويلى كوزبەن باعامداي قاراپ, بۇگىنگى باعىندىرعان بيىكتەرىمىزدى سارالادى جانە كەلەشەك كۇندەرگە نىق سەنىممەن اياق باستى. حالىقارالىق بايقاۋشىلار مەن ساراپشىلاردىڭ تاڭدانىسىندا شەك جوق. ولار تەك ءىس جۇزىنە اسقان وقيعالاردى تىزبەلەپ, وزدەرىنىڭ وڭدى تولعانىستارىن ايتا الدى. قازاق حالقىنىڭ باعىنا قاراي تۋعان فەنومەن تۇلعا وزىنە سەنگەن حالقىن تالاي قاۋىپتى وتكەلدەردەن داۋىلعا الدىرماي, تولقىنعا شايدىرماي بولاشاققا باستاپ كەلەدى. ەلباسىمىزدىڭ حالىقتىڭ وسىنشاما ماحابباتىنا بولەنۋىنىڭ سىرى نەدە؟ وسى جاعدايلارعا كوز جىبەرگەندە, ەڭ الدىمەن, ادامي قاسيەتى, جوعارى ادامگەرشىلىك بولمىسى, ساياسي احۋالداردى تامىرشىداي ءدوپ باسىپ تانيتىن پاراسات-پايىمى ويعا ورالادى. ونىڭ كەمەڭگەرلىك كەلبەتى – كەلەشەكپەن كەڭەس قۇرىپ, ەلدى جاڭا ماقسات-مۇددەگە جۇمىلدىرۋىندا, تىڭ يدەيالار ۇسىنىپ, كوكەيكەستى ماسەلەلەردى جاڭا جوبالار ارقىلى شەشۋى حالىققا كۇش پەن جىگەر بەرۋىندە, الداعى بولاشاققا دەگەن حالىق قۇلشىنىسىن ارتتىرۋىندا. قازاق ەلى شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە تالاي قيىندىقتار مەن سىرتقى ساياسي احۋالدارعا قاتىستى بوگەتتەردەن وتكەنى ايقىن. بىزگە ۇرپاق الدىندا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك, ۇلى مىندەت جۇكتەلدى. بىراق, ەلباسىنىڭ نۇسقاۋىمەن دامۋدىڭ تۇراقتى جولىنا تۇستىك. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بىزگە ەشكىمنەن كومەك سۇراماۋدى, وزىمىزگە عانا سەنۋدى, ىنتىماقتى بىرلىكتە ۇيىمداسا وتىرىپ ءتيىمدى ەڭبەك ەتۋدىڭ جولىن كورسەتتى. ونىڭ جۇگى بارىمىزدەن دە اۋىر ەدى. ونىڭ جولى بارىمىزدەن دە قيىن ەدى. ونىڭ شىعار بيىگى, الار اسۋى بارىمىزدەن دە بيىك ەدى. ول ەل ءۇشىن, بۇكىل حالىق ءۇشىن, تاريحى مىڭجىلدىقتار تەرەڭىندەگى ۇلان-بايتاق دالامىز ءۇشىن جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس بولاتىن. تاريحقا جۇگىنەر بولساق, الەم شەجىرەسىندە مەملەكەت باسشىلارى اراسىندا حالىقتىڭ سان عاسىرلىق ارمان-مۇددەسىن زامان اعىمىمەن باي­لانىستىرا وتىرىپ, ءداستۇر جالعاستىعىن جۇزەگە اسىراتىن ءبىر­تۋار دارىندى تۇلعالار وتە سيرەك. وسى تۇرعىدان العاندا كەمەل اقىل مەن كەمەڭگەرلىك يدەيا يەسى – ەلباسىن ماقتانىش ەتۋىمىز وتە ورىندى. بىرىنشىدەن, ول كەزىندەگى پەري­فەريالىق كەڭەستىك رەسپۋبليكانىڭ كەلبەتىن ىرعاقتى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت جانە ءوسىپ-وركەندەگەن زاماناۋي قوعامعا وزگەرتتى. قويناۋى قازىنا-بايلىققا تولى ۇلان-عايىر دالانى ادام تانىماستاي جاڭارتتى. اقىرىندا تۇسكە دە كىرمەيتىن تابىس­تارعا قول جەتتى. ەگەمەن ەل ەكونوميكاسى 16 ەسەگە كۇشەيدى. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ءوستى, ومىرگە جاڭاشا كوزقاراس پايدا بولدى.

ەكىنشىدەن, قازاقستاندىق قوعامدى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم مەكەنى رەتىندە الەمگە تانىتتى. جۇزدەن استام ەتنوس پەن 17 ءارتۇرلى كونفەسسيانىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, توپتاستىردى. قازاق­ستاندىق پاتريوتيزم وسىعان نەگىزدەلدى. ەلدىڭ بولاشاق تابىسى مەن جەڭىسى – ازاماتتاردىڭ جاسامپازدىق كوڭىل-كۇيىنىڭ دەمەۋشىسى بولاتىنىن دالەلدەدى. ەلباسىمىز بۇكىل حالىقتىڭ تۇراقتى, مىزعىماس, ماڭگى وركەندەۋشى مەملەكەت تۋرالى ارمانى مەن تىلەگىن «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنا سىيعىزدى. ۇشىنشىدەن, سارىارقانىڭ تورىندە اسەم ءبىر اندەي, اتا-با­با­مىزدىڭ اسقاق پافوستى, پاتەتي­كا­لىق قۋاتتى اۋەنىندەي جاڭا ساۋ­لەتتى قالانىڭ نەگىزىن قالاپ, ونى الەم تاڭعالارلىقتاي جوبامەن تۇرعىزدى. قىسقا عانا ۋاقىت ىشىندە سالىنعان استانا شىن مانىندە جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنىڭ كورسەتكىشى عانا ەمەس, تاۋەلسىز ەلدىڭ سيمۆولىنا اينالدى. تورتىنشىدەن, «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق جوسپارى ارقىلى جاس­تاردى ەڭبەكتەگى ەرلىكتەرگە جانە زور جەڭىستەرگە جىگەرلەندىردى. بۇل جوسپارعا ءححى عاسىردا قۋاتتى مەملەكەت بولۋ, ەڭ وركەندەگەن 30 ەلدىڭ شوعىرىنا كىرۋ جونىندە باتىل ۇمتىلىستار جانە بۇكىل حالىقتىڭ ارمان-مۇددەسى توپتاسقان. بەسىنشىدەن, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى ار­قىلى الەمدىك ەكونوميكانىڭ داع­دارىس جاعدايىنداعى دامۋىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن اسپەكتىلەرىن الدىن الا كورە بىلگەن ول جاقىن جىلدارعا ارنالعان قوزعالىستىڭ باستى باعدارلاۋشىسى, ناقتى ءىس-شارالاردىڭ باستاۋشىسىنا اينالدى. قازاقستاندىق وركەنيەت الداعى ۋاقىتتا الەم الدىندا ۇلكەن ءبىر وزىق تەوريا رەتىندە مويىندالىپ, زەرتتەلەتىن بولادى. ونىڭ اۆتو­رى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇستانى­مىن, كوزقاراسى مەن يدەيالىق قۇن­دىلىقتارىن ءتۇسىنۋ وڭاي ەمەس. ەلباسىمەن بىرنەشە رەت جۇزدەسكەن جانە ونىڭ سەنىمى مەن مۇراتتارىنا ادال جان رەتىندە نەگىزگى ءۇش قاسيەتىن ايتىپ كەتەيىن. بىرىنشىدەن, ەلباسى بويىنداعى ەڭ اسىل قاسيەت – ادال دوستىقتى قۇرمەتتەپ, ەلدىڭ ىنتىماعى مەن تاتۋ­لىعىن نىعايتا ءتۇسۋى. بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار. كەز كەلگەن جاننىڭ جۇرەك تۇكپىرىن تانىپ, وعان دوستىق قولىن ۇسىنۋ ارقىلى, بارشا قازاقستاندىقتاردى ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي تەڭ دارەجەدە ۇستاۋىنىڭ ءوزى – ۇلكەن كورەگەندىك. ەكىنشىدەن, ەلباسى حالىق ونەرىن قۇرمەتتەپ, ونەر يەلەرىن ايرىقشا ارداق تۇتادى. قاجەت جەرىندە قول ۇشىن بەرىپ, تالانتتى تۇلعالاردىڭ وسۋىنە ءوز ىقپالىن تيگىزەدى. دارىندى ونەر يەلەرىنىڭ حالىق الدىندا بەدەلى مەن ابىرويىنىڭ بيىكتەۋىنە ۇلكەن ءمان بەرەدى. شىندىعىندا ونەر يەلەرى حالىقپەن بىتە قايناسقان جاندار, ولاردىڭ ءار تۋىندىسى حالىق ءسوزى, ەلدىڭ ءۇنى. ەلباسى وسىنى تەرەڭنەن ويلايدى. وسىنىڭ ءوزى – دانىشپاندىق شەشىم. ۇشىنشىدەن, ءال-اۋقاتى ناشار وتباسىلارعا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا دەگەن قامقورلىعىنىڭ ءوزى جۇرەكتى تولقىتپاي تۇرا المايدى. وعان دەگەن ەلدىڭ تەرەڭ سەزىمىنىڭ استارىندا وسى دانىشپاندىق بولجامدار جاتىر. مەن نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن سوناۋ 2005 جىلى پرەزيدەنت ساي­لاۋىنىڭ الدىندا اتىراۋدا جۇز­دەسكەن ەدىم. وسى جىلعى سايلاۋدا پرەزيدەنتتىڭ ءوز شتابىنا الىنىپ, باتىس قازاقستان جانە اتىراۋ وبلىستارىنداعى سەنىمدى وكىلى بولعانمىن. سول ساتتەگى قاراپايىم حالىقتىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆقا دەگەن قۇرمەتى مەن شىنايى ريزاشىلىعى بۇگىنگى تاڭدا ەسەلەپ وسە تۇسكەنى انىق بايقالادى. كول-كوسىر پەيىلدەر مەن ءوز بولاشاعىنا دەگەن سەنىم مەن بيىك ماقسات ولاردى دۇرىس تاڭداۋ جاساۋعا جەتەلەگەنى انىق. حالقىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ جاسامپازدىق جولىنا سەنەدى, مەملەكەتتىڭ جانە قوعامنىڭ جان-جاقتى دامۋىنىڭ جاڭا سەرپىلىسى بولىپ تابىلاتىن بەس حالىقتىق رەفورمانى بىرگە ىسكە اسىرۋعا وڭ قادام جاسايدى.

يليا جاقانوۆ, قازاقستاننىڭ جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.

اتىراۋ.