كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا ەاەو قاتىسۋشى مەملەكەتتەردە جۇمىس كۇشىنىڭ قوزعالىسىن رەتتەيتىن زاڭنامالىق نورمالار جانە ەڭبەك كوشى-قونىنا بەرىلەتىن كەپىلدىكتەر تۋرالى باياندادى.
«اعىمداعى جىلدىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شارتى كۇشىنە ەنىپ, جۇمىس ىستەي باستاعانى بەلگىلى. وسى رەتتە ەلدەگى ەڭبەك نارىعىن رەتتەۋ ماسەلەسى قالاي بولادى دەسەك, بۇل رەتتە ءبىز ەاەو مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ ماقۇلداۋىمەن قابىلدانعان نەگىزگى شارتقا سۇيەنە وتىرىپ ارەكەت ەتەمىز. اتاپ ايتقاندا, ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ قۇقىعىن جان-جاقتى قورعاۋ, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن كەلەڭسىز جاعدايلاردان ساقتاندىرىلۋى, مىندەتتى زەينەتاقى اۋدارىمدارىنىڭ دۇرىس تولەنۋىن قاداعالاپ, رەتتەۋدە اتالعان شارت قاۋقارلى دەپ ايتا الامىز», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەاەو ەلدەرى اراسىندا كەيبىر ارنايى سالالار عانا بولماسا, كوپتەگەن سالالاردا ماماندار ديپلومى مۇشە-مەملەكەتتەر اراسىندا تولىق مويىندالاتىن كورىنەدى.
«مۇنداي ارەكەتتەر ەاەو اياسىنداعى ەڭبەك نارىعىن رەتتەۋدە ءوز ءتيىمدىلىگىن كورسەتەتىندىگى ايقىن», دەدى سۆەتلانا قابىكەنقىزى.
اتاپ وتەر بولساق, شارتتىڭ «ەڭبەك كوشى-قونى» دەگەن تاراۋىندا بارلىق جاعدايلار جازىلعان. ماسەلەن, وندا جۇمىسقا ورنالاسقان مەملەكەت اۋماعىندا ەڭبەككەردىڭ جانە ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ۋاقىتشا مەكەندەۋى جۇمىس بەرۋشىمەن جانە جۇمىس الۋشىمەن جاسالعان ەڭبەك جانە ازاماتتىق-قۇقىقتىق شارت قولدانىسىنىڭ مەرزىمىمەن بەلگىلەنەدى دەلىنگەن. مەزگىلىنەن بۇرىن شارتتىڭ بۇزىلۋى جاعدايىندا كەلگەن كۇنىنە 90 تاۋلىك وتكەننەن كەيىن ەڭبەككەر-ميگرانت جۇمىسقا ورنالاسقان مەملەكەت اۋماعىنان شىقپاي-اق 15 كۇن ىشىندە جاڭا ەڭبەك جانە ازاماتتىق-قۇقىقتىق شارت جاساۋعا قۇقىعى بار.
سونداي-اق, ىشكى ەڭبەك نارىعىن قورعاۋ ماقساتىندا ەلدەر بەلگىلەگەن جۇمىسقا رۇقسات الۋ راسىمدەرى الىنىپ تاستالعان.
كەلىسىمشارت ەڭبەككەر-ميگرانتتارىن جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن جۇمىسقا ورنالاسقان مەملەكەت اۋماعىنا كىرگەن كۇنىنەن باستاپ 30 تاۋلىك ىشىندە تىركەۋدەن بوساتادى. باسقا مەملەكەت اۋماعىنا كىرگەنىنە 30 تاۋلىكتەن اسقان جاعدايدا كەلگەن مەملەكەتتىڭ زاڭناماسىنا سايكەس تىركەلۋگە مىندەتتى.
سونداي-اق, ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ەڭبەككەر-ميگرانتتاردى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇمىسقا ورنالاسقان مەملەكەتتىڭ زاڭناماسىنا ساي ىسكە اسىرىلاتىنى, سونىمەن قاتار, 2015 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردىڭ ەڭبەك ءوتىلى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماقساتىندا جالپى ەڭبەك وتىلىنە قوسىلاتىنى ايتىلدى.
ەڭبەككەر مەن ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىن زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۇراقتى تۇراتىن مەملەكەتتىڭ زاڭناماسىنا, سونداي-اق, ۇيىمعا مۇشە-مەملەكەتتەر اراسىنداعى جەكەلەنگەن حالىقارالىق كەلىسىمشارتتارعا ساي رەتتەلەدى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەڭەسىنىڭ 2014 جىلعى 12 قاراشاداعى شەشىمىمەن «زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى حالىقارالىق كەلىسىمشارت جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى» ماقۇلدانىپ, اتالعان قۇجات جوباسىن ازىرلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
ەڭبەككەر-ميگرانتتار مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى جەدەل مەديتسينالىق كومەك جانە وزگە دە مەديتسينالىق جاردەم الۋعا قۇقىلى. جۇمىس ىستەيتىن مەملەكەت اۋماعىندا ەڭبەككەر-ميگرانتپەن بىرگە تۇراتىن بالالارى سول ەلدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرگە بارۋعا قۇقىلى.
دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2014 جىلى شەتەلدەردەن جۇمىس كۇشىن تارتۋعا كۆوتا كولەمى رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىنىنا شاققاندا 0,7 پايىز كولەمىندە بەلگىلەنگەن ەدى. 2014 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار شەشىمىمەن قازاقستان اۋماعىندا 29 462 شەتەل ازاماتى ەڭبەك ەتكەن. شەتەلدەردەن جۇمىس كۇشىن تارتقان جۇمىس بەرۋشىلەر سانى 2 577 بولىپتى.
نەگىزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى ەاەو ەلدەرىنەن قازاقستانعا جۇمىس كۇشىنىڭ كوپتەپ اعىلۋىن بولجاپ وتىرعان جوق. ماسەلەن, 2014 جىلى قازاقستانعا رەسەيدەن – 7 990 ادام, بەلارۋستەن – 560, ال ارمەنيادان 260 ادام جۇمىس ىستەۋگە كەلدى.
«ءبىزدىڭ بولجامىمىزعا سۇيەنسەك, بۇل ەلدەردەن جۇمىس كۇشىنىڭ اعىلۋى جوعارىدا اتالعان كورسەتكىش دەڭگەيىندە بولادى. شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنىڭ اعىلۋى بويىنشا قازاقستاندىق رىنوك ءۇشىن تاۋەكەلدى بايقاپ وتىرعان جوقپىز», دەدى س.جاقىپوۆا.
باستىسى, ەلىمىزدەگى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنا شەتەل ازاماتتارى قاتىسپايدى. سونداي-اق, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنىڭ شامادان تىس كوبەيىپ كەتۋىنە دە مەملەكەت جول بەرمەك ەمەس. ءاربىر مەملەكەت ءوز ەڭبەك نارىعىن رەتتەپ, الدىمەن ءوز ازاماتتارىنىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن قاداعالاماق. سول سەبەپتى دە, مينيسترلىك بۇل كەلىسىمشارتتىڭ ەلدەگى جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەس شارالارىنا كەرى اسەرى بولمايدى دەپ سەندىرۋدە.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».