«ەگەمەننىڭ» ەگىزىندەي «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىنە جاڭا جىلدىڭ باسىندا 95 جىل تولدى. وسىعان وراي, ءبىز باسىلىمنىڭ بۇگىنگى باسشىسى, «كازاحستانسكايا پراۆدا» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى الەكساندر تاراكوۆقا جولىعىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– الەكساندر يۋرەۆيچ, ۇجىمىڭىزدى گازەتتىڭ 95 جىلدىق تورقالى تويىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, بىرنەشە سۇراق قويۋعا رۇقسات ەتىڭىز. الدىمەن «كازپراۆدانىڭ» ۇزاق جىلدىق تاريحىنا قىسقاشا شولۋ جاساپ وتسەڭىز. «ەگەمەن» ءوزىن قازاقستاننىڭ اسا ءىرى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى باسقارعانىمەن ماقتانادى, ال سىزدەر كىمدەردىڭ ەسىمدەرىمەن ماقتانا الاسىزدار؟
– گازەتىمىزدىڭ تاريحى تۋرالى كوپ جازىلعاندىقتان, ول جونىندە قىسقاشا عانا ايتىپ كەتەيىن. ءبىزدىڭ گازەتىمىز «ەگەمەننەن» بىرنەشە كۇن كەيىن, 1920 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ «يزۆەستيا كيرگيزسكوگو كرايا» دەگەن اتاۋمەن شىعا باستاعان. كەيىن اتاۋىن بىرنەشە رەت وزگەرتىپ, 1932 جىلدىڭ 21 قاڭتارىنان باستاپ قازىرگى اتاۋىن العان.
«ەگەمەندەگى» سياقتى قايراتكەرلەرمەن, كلاسسيكتەردىڭ ەسىمدەرىمەن ماقتانا الماساق تا, ءبىزدىڭ گازەتتى دە ءىرى تۇلعالار باسقارعانىن ايتا الامىز. سونىڭ ىشىندە باسىلىمىمىزدى ۇزاق جىلدار بويى جازۋشى فەدور پروكوپەۆيچ ميحايلوۆ باسقارعان. كۇنى بۇگىنگە دەيىن ونى بىلگەندەر تەك جاقسى پىكىرلەر عانا ءبىلدىرىپ جاتادى. ال ونىڭ بالاسى, ليريك اقىن فەدور فەدوروۆيچ ميحايلوۆتىڭ ەسىمىن دە ءبىز ماقتان تۇتامىز. ونىڭ « ۇلى جۇتتىڭ حرونيكاسى» دەگەن زەرتتەۋ ەڭبەگىن بارلىق قازاقستاندىقتار جاقسى بىلەدى. بۇگىنگى كۇنى ول ماسكەۋدەن «تاماشا ادامدار ءومىرى» سەرياسى بويىنشا م.يۋ.لەرمونتوۆ تۋرالى كىتاپ شىعاردى. بۇل كىتاپتىڭ ءوزى دە بىرنەشە رەت باسىلدى.
ءبىزدىڭ گازەتىمىزدە سوعىس جىلدارى قازاقستانعا ەۆاكۋاتسيامەن كەلگەن اسا كورنەكتى جازۋشىلار مەن ونەر قايراتكەرلەرى دە ءجيى جاريالانىپ تۇرعان. قازاقستاننىڭ دا اسا كورنەكتى جازۋشىلارى مەن اقىندارىنىڭ ماقالالارى ءجيى شىعاتىن. سولاردىڭ ىشىندە ماتە زالكا, سامۋيل مارشاك, ميحايل زوششەنكو, كونستانتين سيمونوۆ, الەكسەي تولستوي, ءسابيت مۇقانوۆ, مۇحتار اۋەزوۆ, قانىش ساتباەۆ, عابيت مۇسىرەپوۆ, باۋىرجان مومىش ۇلى جانە ت.ب. ماقالالارى مەن كوركەم دۇنيەلەرىنەن ۇزىندىلەر باسقانىمىزدى ماقتان تۇتامىز.
ودان بەرتىنگى جىلدارى وزدەرىنىڭ وزىق وي-پىكىرلەرىن جازىپ تۇرعان يۆان شۋحوۆ, ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ, ولجاس سۇلەيمەنوۆ جانە ت.ب. ەسىمدەرىن دە ماقتانىشپەن اتاي الامىز. ولجاس اعا ءوزىنىڭ قاساڭ قالىپتارعا سىيمايتىن ادۋىندى ويلارى مەن ارشىندى پىكىرلەرىن ءالى دە ءبىزدىڭ گازەتىمىزگە جازىپ تۇرادى. سونداي-اق, ءسابيت دوسانوۆ, نۇرلان ورازالين سەكىلدى جارقىن ەسىمدەردى دە ءبىزدىڭ گازەتىمىزدىڭ بەتىنەن ءجيى كورۋگە بولادى. كاكىمبەك سالىقوۆ اعامىز دا ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن بىزبەن شىعارماشىلىق ىنتىماقتاستىقتا بولدى.
– سوڭعى جىلداردا قانداي جاقسى تابىستارعا جەتتىڭىزدەر؟
– ءبىز مينيسترلىكتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس 18 ادامنان تۇراتىن ينتەرنەت رەداكتسيامىزدى قۇردىق. ول تاۋلىك بويعى رەجىممەن جۇمىس ىستەيدى. قازىر ينتەرنەت رەداكتسيامىزعا ەنىپ, ونىڭ ماتەريالدارىن قارايتىندار ءبىرشاما كوبەيىپ قالدى. سايتىمىز ءۇش نۇسقامەن شىعادى. سونىڭ ىشىندە گازەت تولىعىمەن كورىنەتىن PDF نۇسقاسى بار. الايدا, كوپتەگەن وقىرماندارىمىزدى بۇل نۇسقا قاناعاتتاندىرمادى, ويتكەنى, ودان ماتەريالداردى كوشىرىپ الۋ قيىن. سوندىقتان جاڭا ءنومىردىڭ ماتەريالدارىن تولىعىمەن ايدارلار ارقىلى بەرەتىن بولدىق. ال ءۇشىنشى نۇسقا – بۇل ينتەرنەت رەداكتسيانىڭ ءوزىنىڭ ەڭبەگى جانە گازەتتىڭ كەزەكتى نومىرىنە شىققان قىزىقتى ماتەريالدار. ولار ءجيى وزگەرىپ, جاڭارتىلىپ تۇرادى.
سونىمەن قاتار, 2001 جىلدان بەرى ءبىزدىڭ گازەتتىڭ اعىلشىن تىلىندەگى نۇسقاسى جارىق كورىپ تۇرادى. زامانا تالابىنا وراي ءبىز بىرنەشە جىلدان بەرى «بايتەرەك» جۋرنالىن دا شىعارىپ كەلەمىز. كولەمى گازەت بەتىنە سىيا قويمايتىن ۇلكەن ساراپتاۋلار مەن كۇردەلى ماقالالاردى ءبىز «بايتەرەك» جۋرنالىنا جاريالايمىز. بارلىق بەتتەرى كوركەم بەزەندىرىلگەن, زامانا تالابىنا تولىق ساي كەلەتىن باسىلىم. العاشقى جىلدارى ەكى ايدا ءبىر رەت شىقسا, قازىر اي سايىن شىعادى. كوتەرىپ وتىرعان ماسەلەلەرى دە كوپ. ەلىمىزدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە بايلانىستى ءجيى-ءجيى دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتكىزىپ, قارىمدى قايراتكەرلەردىڭ, سان قىرلى ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرى بەرىلىپ تۇرادى. رەداكتسياسىنىڭ الماتىدا بولعاندىعىنىڭ دا وزىندىك ارتىقشىلىعى بار. بۇل باسىلىمنىڭ شىعارماشىلىق ەركىندىگىنە مول مۇمكىنشىلىك بەرەدى. جۋرنالدىڭ رەداكتورى – بەلگىلى جۋرناليست گۇلنار راحمەتوۆا. ال جاۋاپتى حاتشىسى جازۋشى نيكولاي لەۆوچكين. ول بىرنەشە حالىقارالىق كونكۋرستارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندار, گرانتتار العان.
– ۇجىمنىڭ باسشىسى رەتىندە «كازپراۆدانىڭ» قازىرگى جۋرناليستەرى اراسىندا كىمدەردىڭ ەڭبەكتەرىن جوعارى باعالايسىز؟
– مەن بۇل ارادا ارزان سەنساتسيا ىزدەمەي, ەلدىك مۇددەلەردى, مەملەكەتتىك ماسەلەلەردى پاراساتتىلىقپەن قوزعايتىن جانە سونىڭ وزەكتىلىگىن وقىرماندارعا جەتكىزە الاتىن شەبەر جۋرناليستەردى جوعارى باعالايتىندىعىمدى اتاپ وتكىم كەلەدى. سولاردىڭ ىشىندە بۇرىن پرەزيدەنتتىك پۋلدا ىستەگەن, قازىر باس رەداكتوردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن سەرگەي نەستەرەنكونىڭ, ساياسات ءبولىمىنىڭ رەداكتورى ۆلاديمير كۋرياتوۆتىڭ, مادەنيەت ءبولىمىنىڭ رەداكتورى ناتاليا كۋرپياكوۆانىڭ, الماتى بولىمشەسىندەگى قارجى سالاسىنىڭ بىلگىرى الەۆتينا دونسكيحتىڭ, ەجەلگى قالامگەرلەر قاتارىنان سەرگەي وبولەنسكيدىڭ, قۇقىق بولىمىنەن ۆالەنتينا فەرونوۆانىڭ, سپورت ءجۋرناليسى يۋري ليفينتسەۆتىڭ ەڭبەكتەرىن جوعارى باعالايمىن.
سوڭعى كەزدە قوسىلعان قىزمەتكەرلەر اراسىنان يۋليا ماگەر, رىستى الىبەكوۆا جانە ت.ب. قاجىرلى قالامگەرلەر ەكەنىن تانىتىپ ءجۇر. مەنشىكتى تىلشىلەر اراسىنداعى وڭتۇستىكقازاقستاندىق ليۋبوۆ دوبروتا, پاۆلودارلىق سەرگەي گوربۋنوۆ, شىعىسقازاقستاندىق سۆەتلانا ابەنوۆا, سەمەيلىك ايگۇل بيدانوۆالار دا ءوز ءىسىنىڭ ناعىز ماماندارى. ولاردىڭ ارقايسىسى دا ءوز ايماقتارىنىڭ ەڭ وتكىر پروبلەمالارىن كوتەرىپ, ولاردىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتىپ ءجۇر. مۇنداي ماسەلەلەر كەيبىر اكىمدەرگە ۇناماي دا قالادى, كەيبىرەۋلەرى تەلەفون شالىپ, ماقالانىڭ وتكىرلىگىن جۇمسارتۋدى دا ءوتىنىپ جاتادى. بىراق, ارتىنان, ءبارىبىر ماقالاداعى ماسەلەلەردىڭ دۇرىستىعىن مويىندايدى.
– جۋرناليستەردىڭ ۇزدىك جۇمىستارىن ماتەريالدىق تۇرعىدان ىنتالاندىرۋ جۇيەسى بار ما؟
– ونداي بىزدە مىندەتتى تۇردە بولىپ تۇرادى. كۇن سايىن وتەتىن لەزدەمەدە نومىرگە شىققان ۇزدىك ماقالالاردى انىقتاپ وتىرامىز. سوسىن ايدىڭ اياعىندا بىرنەشە نوميناتسيا بويىنشا سىياقى بەرەمىز. سونىڭ ىشىندە «ەڭ ۇزدىك جۋرناليست», «ەڭ ۇزدىك قىزمەتكەر» جانە «ەڭ ۇزدىك مەنشىكتى ءتىلشى» نوميناتسيالارى بويىنشا سىياقىلار بەرىلەدى. ونىڭ ۇستىنە, اكتسيونەرلىك قوعام رەتىندە ەسەپتىك مەرزىمدى تابىسپەن اياقتاساق, ءبىز توقساندىق, جىلدىق سىياقىلار دا بەرەمىز.
ءجۋرناليستى قىزىقتى شەتەلدىك ىسساپارلارعا جىبەرۋدى دە ىنتالاندىرۋدىڭ ءبىر ءتۇرى دەپ ساناۋعا بولادى. رەداكتسيانىڭ ەسەبىنەن قانداي دا ءبىر دەلەگاتسيامەن بىرگە ونىڭ جۇمىسىن اقپاراتتىق جاعىنان كورسەتۋگە بارۋدىڭ ءوزى دە دەمالىس ەمەس پە؟ ونداي جۋرناليست نومىرگە جەدەل ماتەريال جازباي-اق, ون شاقتى كۇن دەمالىپ, ساپار تۋرالى جۇمىسقا ورالعان سوڭ جازىپ بەرە الادى.
– گازەتتىڭ اقپاراتتىق, شىعارماشىلىق الەۋەتىن, وقىرمانعا وتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جولىندا قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟
– قازىرگى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىمەن مەديا الاڭىنداعى باسەكەلەستىك تە ارتىپ كەلەدى عوي. سوندىقتان دا ءبىز بۇرىنعىداي ءبىر قالىپپەن جۇمىس ىستەمەي, جاڭا ادىستەر مەن مۇمكىنشىلىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋعا ۇمتىلۋدامىز. سونىڭ ىشىندە بۇرىن ىسكە اسىپ كورمەگەن «ءباسپاسوز نۇسقاسى – ينتەرنەت رەداكتسيا» دەگەن ءادىستى قولدانىپ جاتقانىمىز تۋرالى جوعارىدا ايتىپ ءوتتىم. سونىمەن قاتار, يدەولوگيالىق قۇرامداس بولىك باسىلىمنىڭ تانىمالدىعىن ارتتىرادى دەگەن بۇرىنعى داستۇردەن اۋىتقىپ, قازىر يدەولوگيالىق ماتىندەردى پۋبليتسيستيكالىق شەبەرلىكپەن الماستىرۋ ىستەرىنە نازار اۋدارىپ كەلەمىز.
گازەت پەن وقىرمان اراسىنداعى بايلانىستى ارتتىرۋ ارقىلى دا باسىلىمنىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىگىن كوتەرۋگە تىرىسۋدامىز. وسى قاتاردا وقىرماننىڭ ساناسىندا «كازاحستانسكايا پراۆدا» ارقاشان دا شىندىقتى جازادى جانە شىنشىل اقپارات بەرەدى دەگەن تۇسىنىكتى ودان ءارى بەكىتۋ – پارىزىمىز. سونداي-اق, ءبىز تابىستىلىعىمىزدىڭ كوزى الەۋمەتتىك پايدالىلىعىمىز ەكەنىن ەسكەرىپ, باسىلعان ماتەريالدارىمىزدىڭ ماڭىزدى, جەدەل جانە شىنشىل بولۋى كەرەكتىگىن الدىمىزعا ماقسات ەتىپ قويعانبىز. حالىقارالىق اسا وزەكتى جانە جەدەل جاڭالىقتاردى جەتكىزۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىن دا الدىمىزعا قويىپ وتىرمىز. شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ تۇسىنىكتەمەلەرىن, سول جاقتاعى تىلشىلەرىمىزدىڭ جەدەل حابارلارىن, كۇندەلىكتى حالىقارالىق جاڭالىقتاردى ورنالاستىراتىن ايدارلار دا اشىلعان. وسىنىڭ ءبارى گازەتتىڭ دامۋى مەن تانىمالدىعىن ارتتىرۋ جولىندا جاساعان تۇجىرىمدامامىزدا ورىن الدى.
تەحنيكالىق جاعىنان ارلەندىرۋىمىز دە وزگەرىپ كەلەدى. گازەت بەتتەرىنىڭ ديزاينى وزگەردى, قارىپتەرىمىزدى ۇلكەيتىپ, وقىرماننىڭ جەڭىل وقۋىنا جاعداي تۋعىزدىق. ماتەريالدار اراسىنداعى اشىق الاڭدار دا وقىرماندارعا جەڭىلدىك تۋدىراتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. فوتوگرافيالاردى بۇرىنعىداي سىرىڭكەنىڭ قورابىنداي عانا قىلماي, ۇلكەن ءارى كورنەكتى ەتىپ بەرەتىن بولدىق. ينفوگرافيكالار بەرۋ دە كوبەيىپ كەلەدى.
– «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ تارالىمى 100 مىڭ دانادان اسقانىنا بىرنەشە جىل بولدى. الايدا, ودان ءارى كوبەيتۋگە ۇمتىلمايسىزدار ما؟ الدە بۇل ەكونوميكالىق جاعىنان ءتيىمدى مە؟
– ونىڭ ءار ءتۇرلى سەبەبى بار. ەڭ بىرىنشىدەن, ءبىزدىڭ گازەتتىڭ جازىلۋ باعاسى جوعارى. سوندىقتان ونى تاراتۋ جەڭىل ەمەس. ارينە, ءبىز گازەتتىڭ تيراجىن ءوسىرۋ جولىندا ەڭبەكتەنىپ كەلەمىز. بىراق قازىر ينتەرنەت باسىلىمنىڭ دا بار ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇگىنگى تيراجعا قاناعاتتانۋعا دا بولادى. ونىڭ ۇستىنە, ءاربىر باسىلىم ءوزىنىڭ تانىمالدىق شەگىن دە ءبىلۋى كەرەك قوي دەپ ويلايمىن. ارينە, كەڭەس وداعى جىلدارىندا ءبىزدىڭ گازەتتىڭ تارالىمى 260 مىڭنان اسقان كەزدەرى دە بولعان. بىراق ول كەزدەگى باعا دا باسقا ەدى عوي.
– گازەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن ارتتىرۋ جولىندا اتقارىپ جاتقان ىستەرىڭىز بار ما؟
– قازىر بۇل باعىتتا نەشە ءتۇرلى باعدارلامالار مەن جوبالار بار عوي. سونىڭ ىشىندە جۋرناليستەردىڭ عانا ەمەس, قارجىلىق-شارۋاشىلىق قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىگى مەن ءبىلىمىن ارتتىرۋ باعدارلامالارى دا بار. مەنىڭ ورىنباسارىم اسحات مۇقاشەۆ تا سونداي باعدارلامانىڭ ءبىرى بويىنشا ءبىلىمى مەن بىلىگىن جەتىلدىرىپ ءجۇر. جۋرناليستەر اراسىنان دا 15 شاقتى ادام ۇستىمىزدەگى جىلى عانا قىسقا مەرزىمدىك كۋرستارعا بارىپ كەلدى. بۇل ىسكە ءبىز جىلدىق بيۋدجەتىمىزدەن ارنايى قاراجات قاراستىرىپ وتىرامىز. كەيدە 2-3 جىلعا سوزىلاتىن ۇزاق مەرزىمدىك وقىتۋ باعدارلامالارى دا ۇسىنىلادى. بىراق, ولارعا اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ كەرەك. ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەر اراسىندا ونداي ادامدار از. رەسەيلىك باسىلىمدار دا ءبىزدىڭ جۋرناليستەرىمىزدى قىسقا مەرزىمدىك كۋرستارعا ءجيى شاقىرىپ تۇرادى. ماسەلەن, رەسەيدىڭ «نوۆوستي» اقپارات اگەنتتىگى تەگىن وقىتۋعا ادامدارىمىزدى شاقىردى. وسى كۇنى ءبىز قىزمەتكە شاقىرعاندا جۋرفاكتى بىتىرگەن ادامداردى عانا ەمەس, ارناۋلى ءبىلىمى بار جاستاردى دا العىمىز كەلەدى. اسىرەسە, ەكونوميكا, مادەنيەت, قۇقىق سالاسىندا جازا الاتىن جانداردى قىزمەتكە تارتۋدامىز.
– تۇراقتى اۆتورلارىڭىزدىڭ اراسىنان كىمدەردىڭ ماتەريالدارىن حالىق ءسۇيىپ وقيدى دەپ سانايسىز؟
– بۇل جەردەگى ءبىرىنشى ورىنعا ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ جازعاندارىن قويار ەدىم. ونىڭ تار قالىپقا, قاساڭ كوزقاراسقا سىيمايتىن كەڭ قۇلاشتى دۇنيەلەرىن وقىرماندار ءسۇيىپ وقيتىنى ءسوزسىز. ونىڭ ماتەريالدارى شىققان كۇنى ينتەرنەت باسىلىمعا كىرۋشىلەر قاتارى دا ەسەلەپ ارتىپ كەتەدى. سونداي-اق, مويسەي گولدبەرگ ەسىمدى 90 جاسقا تاياپ قالعان اۆتورىمىز بار. ول كىسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى پروبلەمالارىنا قاتىستى جازاتىن ماتەريالدارىن اگراريا قىزمەتكەرلەرى ءسۇيىپ وقيدى. بيىل ول اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تىڭنىڭ 60 جىلدىعىنا وراي جاريالاعان كونكۋرسقا قاتىسىپ, جەڭىمپاز بولدى. سول سياقتى ەكونوميست عالىم راحمان الشانوۆتىڭ حالىقارالىق ەكونوميكالىق پروبلەمالاردى تالداعان ماقالالارى وقىرماننىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ جۇرگەنىن جاقسى بىلەمىز.
ارينە, بۇلاردان باسقا دا وقىلاتىن اۆتورلار كوپ.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت, 95 جىلدىق تويلارىڭىز قۇتتى بولسىن.
اڭگىمەلەسكەن
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.