دەربەس ەل بولعاننان كەيىن دارالىعىمىزدى تانىتاتىن, ادامزات تاريحىنداعى ورنىمىزدى ايقىندايتىن وزىندىك ۇستىن, وزگەشە كەلبەت قاشاندا قاجەت. «قيلى زاماننان ءوتىپ, بۇگىنگى كۇنگە جەتكەن جۇرت كەلەشەكتە قانداي بولماق, كىمبىز دەمەك. قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇجاتى قانداي بولۋى شارت؟» دەگەن كوكەيكەستى ساۋالدى تاعى ءبىر مارتە وزىمىزگە جانە ەل اعالارىنا قويىپ كوردىك.
ءبىزدىڭ بۇگىنگى سۇحباتتاسىمىز – قازاقستان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, ەلگە بەلگىلى ازامات سەرىكبەك داۋكەي. قوعامدا قوردالانعان كوپ ساۋالدى جادىمىزعا ءتۇيىپ, سانامىزعا جيىپ ۇسىندىق تا, تومەندەگىدەي اڭگىمە بارىسىندا ەركىن وي, پايدالى پايىمنىڭ ناتيجەسىنە قانىعىپ, ونى وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ماقۇل كوردىك.
– سەرىكبەك جۇسىپبەك ۇلى, كەزىندە بيلىكتىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ازامات رەتىندە وزىڭىزبەن اڭگىمە قۇرۋدى ءجون سانادىق. وزىڭىزگە ءمالىم, قازىردە ەل اعالارى حالىقتىڭ ءۇنى رەتىندە قازاقتىڭ قۇندىلىقتارىن, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق سۋسىندارىمىز – قىمىز بەن شۇباتتىڭ مارتەبەسىن انىقتايتىن زاڭ شىعارۋ كەرەكتىگىن كۇن تارتىبىنە قويىپ وتىر. وسى ماسەلەگە وراي قولدا بار قۇندىلىقتارىمىز جادىگەرگە اينالىپ, جاڭا زامان قاتپارىندا قالىپ قويماسا ەكەن دەگەن توڭىرەكتە اڭگىمەلەسسەك.
– قازاقتىڭ ءداستۇرى – تۇنىپ تۇرعان فيلوسوفيا. ۇلتتىق تاعامداردىڭ قۇرامىن عانا ەمەس, ونىڭ تۇتىنۋ, ۇسىنۋ ءتارتىبىنىڭ ءوزى تالاي عاسىرلار بويى قالىپتاسقان تىلسىم ءبىر عىلىمي نەگىزگە يە. ماسەلەن, قاي تاماقتى قاي كەزدە ءىشۋ كەرەك, قاي مۇشەنى كىمگە تارتادى دەگەن سەكىلدى ءداستۇرلى ءتارتىپتىڭ ءوزى بوگدە ەلدە جوق سالت-سانا. نەگە باستى ۇلكەنگە تارتامىز, جامباس نەلىكتەن سىيلى مۇشە, ايەلگە قابىرعا, بالاعا سيراق بەرۋ سەكىلدى داستارقان جوراسى قايدان شىققان؟ مىنە, وسىنىڭ ءوزى تەرەڭ زەرتتەۋدى تالاپ ەتەتىن عىلىمي جول.
ۇلتتىق سۋسىنداردى الىپ قاراستىرايىق, قىمىزدىڭ 3 ساپاسى بار. ءبىرىنشىسى – ۋىز, بيە ق ۇلىنداعاندا پايدا بولاتىن اسا قۇنارلى ءنار, ول تەك ق ۇلىننىڭ عانا ەمەس, ادامنىڭ دا دەنساۋلىعىنا پايداسى زور. ەكىنشىسى – ساۋمال, ادام اعزاسىنا مىڭ دا ءبىر ەم. ساۋمالدى كەسەمەن ەمەس, اۋەلى قاسىقتاپ ءىشىپ, كەيىن بىرتىندەپ كولەمىن ارتتىرىپ وتىرۋ كەرەك. ءۇشىنشىسى – قىمىز, ونىڭ دا بىرنەشە ءتۇرى بار. قىمىزدى ساپىرۋ ارقىلى, شايقاۋ ارقىلى ونىڭ كۇشىن قولدان جاقسارتادى. كۇبىدە ءپىسۋ, كۇبىنىڭ ءوزىن توبىلعىمەن نەمەسە قايىڭنىڭ قوجىرىمەن ىستاۋ ارقىلى دايىنداۋ تەحنولوگياسىن ارتتىرۋعا بولادى.
قانىش ساتباەۆ كەزىندە تومسكىدە وقىپ جۇرگەن كەزىندە وكپە (تۋبەركۋلەز) اۋرۋىمەن اۋىرعان. سول كەزدە ول كىسى قىمىزدى ءبىر ىدىسقا قۇيىپ, ونىڭ ىشىنە قازى سالىپ, الگى قىمىز سالىنعان قورجىندى اتتىڭ موينىنا بايلاعان دا, جىلقىنى جايىلىمعا بوس قويا بەرگەن. كەشكىسىن جىلقىنى ۇستاعان كەزدە كۇنۇزاق اتتىڭ موينىندا شايقالىپ جۇرگەن قورجىنداعى قىمىزعا قازىنىڭ مايى دا, ەتىنىڭ قۇنارى دا ابدەن ءسىڭىپ, سول سۋسىندى ىشكەننەن كەيىن قانىش يمانتاي ۇلى قۇرت اۋرۋىنان قۇلان-تازا ايىعىپ كەتكەن ەكەن. انە, ول حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلاردان كەلە جاتقان ۇلتتىق ەمى, ۇلتتىق تاعامىنىڭ شيپالىق ءنارى. عۇلاما عالىم اتا-بابادان كەلە جاتقان دالالىق ەم-شيپانىڭ ءتۇرىن كەزدەيسوق تاڭداعان جوق, ەڭ اسەرلى ءارى قولجەتىمدى تابيعي دارۋمەنگە ونى گەنەتيكالىق تۇيسىك ماجبۇرلەدى. جانە سونىڭ ارقاسىندا دەنساۋلىعىن نىعايتىپ الدى.
– ەلىمىزدە جەكەلەگەن شيپاجايلاردا بەرىلگەنى بولماسا, ارناۋلى قىمىز, شۇباتپەن ەم جۇرگىزەتىن ورىن ازىرگە بولماي تۇر. بالكىم, بۇگىنگى ەل اعالارىنىڭ كۇن قۇرعاتپاي ايتىپ جاتقان ۇسىنىستارىنان كەيىن قولعا الىنار دەپ ويلايمىز...
– ءبىز قىمىز بەن شۇباتتىڭ قۇنارىن, ەمدىك قاسيەتتەرىن بىلگەنىمىزبەن, ەلىمىزدە ءالى كۇنگە وسى ۇلتتىق سۋسىندارمەن ەمدەۋ ءىسىن, ارناۋلى شيپاجاي اشۋ ماسەلەسىن جولعا قويا الماي كەلە جاتىرمىز. ءبىر عانا بەلگيانىڭ وزىندە قىمىزبەن ەمدەيتىن 78 شيپاجاي بار. ءبىز قۇساپ جۇزدەپ, مىڭداپ جىلقى باقپاسا دا, كەرمەدە شۇرقىراتىپ بيە بايلاماسا دا بەلگيالىقتار قىمىزبەن ەمدەپ, حالقىنىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا ۇلەس قوسىپ وتىر.
مەن ءبىر كەزدەرى اتىراۋدا اكىم بولىپ قىزمەت ەتتىم. ول كەزدە قۇرت اۋرۋىنا شالدىققاندار از ەمەس ەدى. نە ىستەۋ كەرەك؟ حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋ ءۇشىن ءاربىر قازاقتىڭ يممۋنيتەتىن بالا جاستان كوتەرۋىمىز كەرەك قوي. سونى ەسكەرىپ اتىراۋ مەكتەپتەرىندە قىمىز بەن شۇباتتى وقۋشىلارعا بەرۋ ءۇردىسىن قالىپتاستىردىم. بالالارعا ءبىر مەزگىل قىمىز بەن شۇبات بەرسە, ودان ءبىزدىڭ ۇكىمەتىمىز ۇتپاسا, ۇتىلمايدى. بۇگىنگى ۇل مەن قىز ەرتەڭىمىز ەمەس پە؟! مەملەكەت ەسەبىنەن قارجى قاراستىرىلسا ارتىق بولمايدى. ودان ەكونوميكالىق شىعىن كورمەيمىز. قايتا حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋ ارقىلى پايداعا شاش-ەتەكتەن كەنەلەرىمىز انىق. بۇل ادام دەنساۋلىعىن جاقسارتۋمەن قاتار, ۇلتتىق سۋسىندى ءوندىرىپ وتىرعان تۇيەشى, جىلقىشىلارىمىزعا دا ۇلكەن كومەك بولار ەدى. وسىنى مۇلتىكسىز ورىندايتىن, تاراتىپ بەرەتىن جۇيە بولسا, ەل تەك تۇيە مەن جىلقى باسىن كوبەيتۋمەن عانا شۇعىلدانار ەدى.
قازاق ءۇشىن قىمىز, شۇباتتى ءوندىرۋ قيىن ەمەس, ال ونى ساتۋ, وتكىزۋ بارىپ تۇرعان الەگى كوپ شارۋا. قىمىزدى جينايدى, ونى اپارىپ جول بويىنا ما, بازارعا ما شىعارادى. بىردە ساۋداسى بولادى, بىردە بولمايدى, بارىپ تۇرعان ماشاقات. ال ەگەر ۇكىمەت نەمەسە جەرگىلىكتى اكىمشىلىك تاراپىنان بەلگىلى ءبىر جۇيە بولسا, ونى بەلگىلى تارتىپكە كەلتىرىپ مەكتەپتەرگە, شيپاجايلارعا وتكىزەتىن بولسا, شاعىن كاسىپكەرلىكتى قولداۋ دەگەن وسى ەمەس پە؟!
قىمىز بەن شۇباتتى ءىشىپ تالاي سىرقاتىنان ايىعىپ كەتكەن ازاماتتاردى كوزىمىز كورىپ ءجۇر. ەندەشە, نەگە قىمىز, شۇباتپەن ەمدەيتىن ارنايى شيپاجاي جاساماسقا؟ قاراپ وتىرساڭىز تۇيە اقتاۋ, اتىراۋ, اقتوبە, قىزىلوردا, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا عانا ەمەس, قازىر الماتىدا دا بارشىلىق. بىزدە شۇباتتى قايدان ىزدەيمىن دەيتىن ماسەلە جوق. تەك ۇيىمداستىرا الساق بولدى.
– ءسوزىڭىز وتە ورىندى. قازىر قىمىز, شۇباتتى ءىشۋ ءۇشىن قىمىزحانا ىزدەيتىن بولدىق. جاپوندار ءوز حالقىنىڭ اعزاسىنان يادرولىق قارۋدىڭ زاردابىن كەتىرۋ ءۇشىن ءار وقۋشىعا كۇنىنە بودەنەنىڭ 2 جۇمىرتقاسىن جەۋدى مىندەتتەگەن ەكەن. مۇمكىن, بىزدە دە سونداي مىندەتتەر ەنگىزۋ كەرەك شىعار؟
– مەيرامحانالارعا بارساڭىز شەتتەن كەلگەن سۋسىن مەن ىشىمدىكتىڭ نەشە ءتۇرى بار, ال قىمىز بەن شۇبات جوق. نەگە؟ سەبەبى, بۇگىنگى قازاق قىمىز بەن شۇباتتى ۇمىتىپ بارا جاتىر. تەلەديداردان جارنامالاتىپ جاتقان ءتۇرلى سۋسىندارعا دا ۇيرەندى جۇرتىمىز. قىمىز بەن شۇباتقا دا سولاي ۇيرەتسەك قوي. ءبىر عانا گازەت, جۋرنالداعى ماقالالار از, تەلەديداردان دا, راديودان دا, عالامتور بەتتەرىنەن دە قىمىز بەن شۇباتتى ناسيحاتتاۋىمىز قاجەت. ۇلتتىق سۋسىندارىمىزدى ەل ىشىنە كەڭىنەن تاراتاتىن جۇيە قالىپتاستىرۋىمىز شارت.
كەز كەلگەن قازاق بالاسىنان رونالدينيۋ دەگەن كىم دەشى «فۋتبوليست!» دەپ ساڭق ەتە قالادى. ال سول بالا قازاقتىڭ ءبىر كوكپارشىسىن تانىمايدى. نەگە؟ ويتكەنى, ءبىزدىڭ كوكپار سوناۋ قالانىڭ سىرتىندا, تىزەدەن بالشىق باسىپ جاتقان جەردە وتكىزىلەدى. ونى تاماشالاۋعا كىم بارسىن. ارينە, قولى جەتكەن ادام عانا كوكپار كورۋگە بارادى. ال كەرلينگ قالانىڭ قاق ورتاسىندا وتكىزىلەدى. فۋتبول دا سولاي. سودان دا ءبىزدىڭ بالالارىمىز جات جۇرتتىڭ سپورت جۇلدىزدارىن ءبىر تۋعان باۋىرىنداي تانيدى. مىسالعا كەلتىرگەندە بولە-جارايىن دەپ وتىرعانىم جوق, نەگە ءبىز ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق سپورت پەن مادەنيەتىمىزدى تالماي ناسيحاتتاي الماي وتىرمىز دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابىن تاپقىم كەلەدى.
نەمىستەر قىمىزدىڭ ۇنتاق ءتۇرىن ساۋدالاي باستادى, يزرايلدە حالىقارالىق تۇيە ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. ولار تۇيەنىڭ سۇتىنەن, ەتىنەن, جۇنىنەن, ءتىپتى, سۇيەگىنىڭ وزىنەن سان الۋان ءونىم وندىرەدى. شۇباتتان بالمۇزداق پەن بالالار تاعامىن جاساپ وتىر. ال ەندى بىزگە دە سولاي جاساپ, ۇلتتىق ونىمدەرىمىزدى ءوز ىشىمىزدە ناسيحاتتاساق, تاراتساق, كەڭىنەن تۇتىنساق, بىرەۋ بىزگە تىيىم سالىپ جاتىر ما؟ ءاربىر ۇلتتىق ءونىم ەتنوگرافيالىق نەگىزىن ساقتاي وتىرىپ دايىندالۋى ءتيىس. ماسەلەن, كورەيلەردىڭ تۇتىناتىن تاعامدارىنىڭ دەنى اششى دامدەۋىشتەن تۇرادى, ورىستار كۆاسىن ناسيحاتتاپ وتىر, قىرعىزدىڭ ءوزى شورا دەيتىن سۋسىنىن الىس-جاقىن شەتەلدەرگە تاراتۋعا بەيىل.
ءبىز قازىر شەتەلدىڭ تاماق ءىشۋ داستۇرىنە ءيىلىپ كەتتىك تە, ۇلتتىق تاعامتانۋىمىزدان الىستاپ قالدىق. مەنىڭ جەكە پىكىرىمشە, ەلىمىزدەگى مەيرامحانالار مەن كافەلەرگە قىمىز بەن شۇباتتى ساۋدالاۋدى مىندەت ەتىپ قويۋ كەرەك شىعار. مەكتەپتەر مەن شيپاجايلاردا, ەمحانا, اۋرۋحانالاردا حالىققا ءبىر مەزگىل اعارعان ىشكىزۋدى ەرەجەگە ەندىرۋ كەرەك پە ەكەن. ايتەۋىر قوعامنىڭ قاجەتتىلىگىنە اينالدىرۋ جولىندا وسى قىمىز بەن شۇباتتىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن تىڭ سەرپىلىس جاساۋعا ءتيىستىمىز دەپ ەسەپتەيمىن. ول ءۇشىن بىزگە, مىندەتتى تۇردە, زاڭ كەرەك!
ءبىر مىسال كەلتىرەيىن, تۇركيادا ەت ماسەلەسى قيىن ەكەنىن بارشامىز بىلەمىز. بۇل تۋرالى ولاردا ارنايى زاڭ بار. ەگەر تۇرىكتىڭ قويى قوزداسا, اۋىلدىڭ مال دوعدىرى كەلىپ ءتولدى ماقۇلدايدى ەكەن. جاڭاعى تولگە سىرعا تاققاننان كەيىن زاڭدى قۇجاتقا تىركەلەسىڭ, مەملەكەت مال يەسىنىڭ ەسەپ-شوتىنا 200 دوللار اۋدارادى. ول قوزىنى ساتاسىڭ با, سويىپ جەيسىڭ بە, الدە كوبەيتەسىڭ بە, وندا مەملەكەتتىڭ اقىسى جوق. ساعان تەك تۇرىكتىڭ ءبىر مالىنىڭ باسىن ەكەۋ ەتكەنىڭ ءۇشىن مەملەكەت اقى تولەيدى.
– سوندا 200 دوللار قارجى نە ءۇشىن بەرىلەدى؟
– مال باسىن كوبەيتكەنى ءۇشىن. ءار تۇرىك مال باسىن ءسويتىپ كوبەيتسە, كۇنى ەرتەڭ مەملەكەتى ەتتەن تارشىلىق كورمەيدى, وزگە ەلگە الاقان جايىپ ەت سۇرامايدى. مەملەكەتتىڭ زاڭىن اتتاپ ەشكىم شەتكە مال ساتپايدى. ەگەر مەن بيىل 10 قويدىڭ باسىن كوبەيتسەم, مەنىڭ شوتىما 2000 دوللار تۇسەدى. سوسىن مەن ۇرعاشى مالدىڭ باسىن كەمىتپەي, كەلەر جىلى 20 باس ءتول الۋدى كوزدەيمىن. مالى كوبەيگەن ادام مەملەكەتكە قول جايمايدى, ءوز كۇنىن ءوزى كۇيتتەيدى. ونىڭ شارۋادان قولى بوسامايدى, جۇمىس ورنىن اشادى. تەك قانا العا جىلجۋدى ويلايدى. بىزدە دە ءدال سولاي جاساۋ كەرەك. قازىر قاراپ وتىرساڭىز بىزدە دوتاتسيا, سۋبسيديا الۋ ءۇشىن تابانىڭنان تاۋسىلاسىڭ. مەملەكەت شارۋامەن تىكەلەي جۇمىس جاساۋى ءتيىس سەكىلدى. سوندا ەشقانداي بيۋروكراتيا دا, سىبايلاستىق تا بولمايدى. مۇنىڭ ءبارىن تىزبەلەپ وتىرعان سەبەبىم, مەملەكەتتى بايىتامىز, حالىقتىڭ جاعدايىن تۇزەيمىز, حالىقارالىق تالاپتارعا ساي زايىرلى قوعام قۇرامىز دەسەك – بىزدە بارلىق سالانىڭ زاڭدارى تولىق بولۋى كەرەك. قىمىز بەن شۇبات تۋرالى دا, قازاقى جىلقى, تۇيە, ءتىپتى, قازاقتىڭ سالت-داستۇرىنە بايلانىستى دا ارناۋلى زاڭدار قابىلدانۋى قاجەت.
قازىر ساپارلاپ اۋىلداردىڭ ۇستىنەن وتكەندە بايقاڭىزشى, بىزدە باياعىداي اتپەن سالت جۇرگەن ادامدار ازايعان. نەلىكتەن؟ ەلدىڭ ءبارى جەكە كولىككە اۋىسقان جوق قوي. ەلدە مال از دەگەن ءسوز. نەگە از؟ ويتكەنى, قازىر مال ۇستاۋ قيىننىڭ قيىنى بولىپ بارا جاتىر. ءار شاعىن اۋىلدا 60 ءتۇتىن بار دەسەك, سونىڭ ءار شاڭىراعىندا 1 بۇزاۋلى سيىر, 1 تايىنشا, 5-6 قوي, 1-2 ق ۇلىندى بيە ۇستاپ وتىرسا قانداي جاقسى! ول اۋىلدىڭ جاستارى جۇمىس ىزدەپ قالاعا قاشپايدى, ۇلكەندەرى ۇلتتىق ءداستۇردىڭ قايماعىن بۇزباي, ساقتاپ وتىرار ەدى. سوندىقتان مەملەكەت اۋىل شارۋاشىلىعىن كوتەرەتىن شارۋاعا تىكەلەي قادام جاساۋى كەرەك ءتارىزدى.
– قىمىز بەن شۇباتتىڭ زاڭدىق مارتەبەسىن ءبىر انىقتاپ الىپ, كۇنى ەرتەڭ بولار ەكسپو-2017 كورمەسىندە كۇللى الەم جۇرتشىلىعى الدىندا ناسيحاتتاساق پا دەيدى ىشكى ءبىر ويىمىز...
– وتە ورىندى وي. مەنىڭ جەكە پايىمىم بويىنشا, نەگىزى قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن ءبىر ساتتىك جارق ەتە قالاتىن قويىلىم نەمەسە كورمە تاۋارى سەكىلدى كەرەك كەزىندە عانا ەل نازارىنا ۇسىنباۋىمىز كەرەك. قازىر قازاقتىڭ شاپانىن ءارىسى تەلەديداردان, بەرىسى تويلاردان عانا كورەتىن بولدىق. تەك ناۋرىز مەرەكەسىندە عانا كيىز ءۇي تىگىپ, قىمىز ساپىرامىز, شەتەلدىك قوناققا عانا قىزدارىمىزدى ساۋكەلەمەن, شولپىسىن سىلدىرلاتىپ شىعارامىز دا, ۇلتتىق تاعامدارىمىزبەن سىيلاپ, ودان كەيىن ءبارىن جىلى جاۋىپ قويامىز. بۇل, ارينە, دۇرىس ەمەس! بايقاساڭىز, قازاققا امەريكا مەن باتىستىڭ سالت-ءداستۇرى, ءومىر ءسۇرۋ وبرازى ەنىپ بارادى. ونى تويتارىپ, ۇلتتىق كەلبەتىمىزدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ناقتى ساياسي ۇستانىم كەرەك.
ەلىمىزدىڭ زاڭ شىعارۋشى جانە ونى قابىلداۋشى ورگاندارى قانشاما قۇجات قابىلدادى. بىراق «ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قورعاۋ تۋرالى» ءالى ءبىر تولىققاندى زاڭ قابىلدانعان جوق. ۇلتتىق مادەنيەت, ۇلتتىق سالت-ءداستۇر, ۇلتتىق قولتۋما, ت ۇلىك تۇرلەرى, ۇلتتىق ونەر, ت.ب. تۋرالى ارنايى زاڭىمىز بولسا, قانە! وسىنداي قۇندىلىقتاردىڭ بارشاسىنىڭ قۇقىعىن, زاڭدى قاتىناسىن رەتتەيتىن نەمەسە جەكەلەگەن تۇردە دە زاڭ اياسىندا ارەكەت ەتەتىن قۇجات بولۋى كەرەك. قازىر اعىلشىن عالىمدارى ەڭ العاش جىلقىنى قولعا ۇيرەتىپ, قىمىز ءوندىرۋ وسى قازاق جەرىندە باستالعان دەپ دالەلدەپ وتىر. شىڭعىس حاننىڭ اسكەرى قازاقتىڭ جىلقىسىمەن جارتى الەمدى باعىندىرعان. بۇگىنگى تاڭدا حالىقارالىق دارەجەدە زاڭمەن قورعالعان اعىلشىن, اراب, تۇرىكمەن جىلقىلارى ءبىزدىڭ قازاقى جىلقىدان تارايدى دا, ال وزىمىزدە نە زاڭ جوق, نە ۇلتتىق جىلقى تۇقىمى جوق. قازاقتىڭ ەتىن قىرعىزدار, قىمىزىن نەمىستەر ەنشىلەپ جاتىر, ءبىز سوندا نە ىستەپ وتىرمىز؟ نەگە ءوز ۇلتىمىزدىڭ ءتولتۋماسىن وزگەنىڭ قانجىعاسىنا بايلاپ بەرىپ نە قاراپ ءجۇرمىز؟ سونىڭ ءبارىن بۇگىن قالپىنا كەلتىرۋ, قالىپتاستىرۋ قاجەت. ول كەلەر ۇرپاقتىڭ نەسىبەسى مەن تۇراقتى تىرشىلىگىنىڭ التىن ارقاۋى عوي. بالكىم بۇل ارەكەت ەكونوميكامىزعا پالەندەي اسەر ەتپەۋى مۇمكىن, الايدا ساياسي تۇرعىدان ءبىزدىڭ ۇلتتىق, مەملەكەتتىك ۇستىنىمىزدى ءدۇنيە ءجۇزىنىڭ الدىندا ناقتىلاپ بەرەرى حاق.
ءبىز قازىر قازاقستانداعى بارشا ۇلت وكىلدەرىنە قانداي جاعداي جاساپ وتىرساق, ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزعا دا سونداي جاعداي تۋدىرۋىمىز كەرەك. مەملەكەتتىڭ الەۋەتىن تانىتۋ ءۇشىن ءوزگەگە ءوز قۇندىلىقتارىمىزدى پاش ەتىپ ماقتانۋىمىز قاجەت. سىرت كوزدى قازاقتىڭ تابيعاتىمەن تاڭ-تاماشا ەتۋگە تالپىنىس جاسايىق.
– ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ءۇن قاتقان نيەتىڭىز وڭ شەشىمىن تاپسىن دەيىك.
اڭگىمەلەسكەن
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان».