ينجەنەر مارتەبەسىن كوتەرۋ كەرەك

ساپالى جوعارى ءبىلىم بە­رۋ: ءبىرىنشى – ستۋدەنت­تەر­گە كاسىبي وقىتۋ باع­دار­­­لا­ما­سىن, ەكىنشى – بىلىكتى وقى­تۋ­شىلار مەن وقۋ زەرتحانالارى بار ۇتىمدى ۇيىم­داس­تى­رىلعان وقۋ ۇدەرىسىن, ءۇشىنشى – مەكتەپ تۇلەك­تەرىنىڭ ءبىلىمدى بولۋىن تالاپ ەتەدى.

مامانداردى دايارلاۋ باعدار­لاما­سىنىڭ ساپاسى ەڭ الدىمەن جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ باس­شىلىعى مەن ولاردىڭ وقۋ ۇدەرىسىن كاسىبي ۇيىمداستىرۋىنا بايلانىستى. ۋنيۆەرسيتەتتى باس­قارۋدىڭ قازىرگى جۇيەسىن ەسكەرە وتىرىپ, رەكتورلاردىڭ كادرلاردى دايارلاۋ ساپاسىنا ىقپالىن اسىرا باعالاۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جوعارى قۇزىرەتتى رەكتورلاردى تاعايىنداۋ ءۇشىن ولاردىڭ كانديداتۋراسىن اشىق تۇردە تالقىلاعان دۇرىس. سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ عىلىمي كەڭەستەرىنە وقۋ ۇدە­رى­سىن ۇيىمداستىرۋعا ناقتى اسەر ەتۋ مۇم­كىندىگىن بەرۋ – ماڭىزدى.

سونداي-اق ەلىمىزدەگى تەحنيكا­لىق ۋنيۆەر­سيتەتتەردە ينجەنەرلىك باعىت­تاعى اتاۋى جانە مازمۇنى جاعىنان دا حالىقارالىق ستان­دارت­تارعا سايكەس كەلمەيتىن بىر­نەشە وقىتۋ باعدارلاماسى بار. بۇل ستۋدەنتتەردىڭ قازىرگى زا­ما­ناۋي تەحنيكانىڭ نەگىزى سانا­لا­تىن ماتەماتيكا, مەحانيكا, في­زيكا, حيميا جانە ينفورماتي­كا (سونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەل­لەكت), بو­يىنشا ىرگەلى ءبىلىم الۋ مۇم­كىن­دىگىن ايتارلىقتاي كەمىتەدى.

سوڭعى جىلدارى جوعارى وقۋ ورىندارى ۇكىمەتتىڭ جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنا سايكەس حا­لىق­­­ارالىق جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە بەلسەندى ىقپالداسۋدا. مۇن­دايدا وقۋ ورىندارى مەن وقۋ جوسپارى مازمۇنىنىڭ بەل­گىلى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ وقۋ باع­دار­لاماسىنان كوپ ايىر­ماشىلىعى بۇعان كەدەرگى جاسايتىن ءتۇرى بار.

قىسقاشا ايتقاندا, ينجە­نەر­لىك ءبىلىم بەرۋ ماماندىعى بويىنشا ستۋدەنتتەردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا حالىقارالىق ستاندارتقا ساي­كەس كەلەتىن تۇلەكتەردى دا­يىن­داۋ باعدارلاماسى جانە كاسىبي ۇيىمداستىرىلعان وقۋ ۇدەرىسى بولۋى كەرەك. بۇل ماسەلەنى «ABET» سياقتى بەلگىلى حالىقارالىق اككرەديتتەۋ كومپانيالارىن تارتىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ينجەنەرلىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن اككرەديتتەۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى. سونىمەن قاتار وسى سالاداعى پاندەردى بۇگىنگى زاماناۋي زەرتحانالىق قۇرال-جاب­دىقتارمەن قامتۋ ءالى شەشىمىن تاپپادى.

ءبىلىم باعدارلامالارىنىڭ كوپ بولشەكتەنۋى, وقۋ توبىن كوبەيتىپ, وقىتۋشىلاردىڭ وقۋ جۇك­تەمەسىن ارتتىردى. بۇل ولار­دىڭ عىلىمي ىزدەنىسىن تومەن­دەتىپ, وقىتۋشىلاردىڭ ەڭبەك­اقى­سىن ازايتتى. قازىر پروفەسسور­ مەن وقىتۋشىلاردىڭ ەڭبەك­اقىسى ولاردىڭ جوعارى ءبىلىمدى كادر­لار دايارلاۋداعى ءرولى مەن جاۋاپ­كەر­شىلىگىنە ساي ەمەس. دەگەنمەن سوڭعى جىلدارى مەملەكەت تاراپىنان جوعارى وقۋ ورىندارى وقىتۋشىلارىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋدە ءبىراز جۇمىس اتقارىلدى. ەندى بۇل تاجىريبەگە تۇراقتى سيپات بەرۋ ءۇشىن ونى زاڭنامالىق تۇردە رەسىمدەگەن ءجون.

نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى دجەيمس ۋوتسون: « مەنىڭ ويىمشا, وزىق ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن ستۋدەنتتەردىڭ ساپاسى وقىتۋشىلاردىڭ ساپاسىنا قاراعاندا الدەقايدا ماڭىزدى», دەپ ايتىپتى.

وسى تۇرعىدان العاندا, كەيىنگى جىل­دارى مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ ينجە­­نەرلىك ماماندىققا قىزىعۋ­شى­­لىعى ازايعان. ويتكەنى وسى ماماندىققا تاپسىرعان تالاپ­كەر­لەردى قابىلداۋ كەزىندەگى ورتاشا بالل وتە تومەن. سوندىقتان بۇل ما­مان­دىقتىڭ دارەجەسىن كوتە­رۋگە مەملەكەت دەڭگەيىندە ءمان بە­رىل­گەنى ءجون. پرەزيدەنت 2022 جىلعى كەزەكتى جولداۋىندا ورتا مەكتەپتەردە جاراتىلىستانۋ, ماتەماتيكا پاندەرى مەن اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋدى كۇشەيتۋدى ايتقان ەدى.

ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ پايداسى ۇلكەن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار نەمەسە مونوپوليستەر قۇرايتىن قازىرگى جاعدايدا, عىلىمنان بولاتىن 10-15% پايدا ولار ءۇشىن ماڭىزدى ەمەس. سوندىقتان ولاردان عىلىم­عا شىنايى قىزىعۋشىلىق كۇتۋ قيىن. ءبىز بۇعان «قاز­اتوم­پروم» ۇاك مەن 15 جىلدان اسا ۋاقىت بويى ىنتى­ماق­تاسۋعا تىرىسقان جەكە تاجى­ريبەمىزدە كوز جەتكىزدىك. ولار­دى عىلىمدى ينۆەستيتسيالاۋعا ىنتا­لاندىرۋ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە عانا ىسكە اساتىن سياقتى. بىراق عىلىمدى قولداۋ جانە دامىتۋ ەكونوميكا قۇرىلىمىنان تاۋەلدى ەمەس, بۇل – ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى. سوندىقتان ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك مۇددەسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ بازاسىندا مىنا باعىتتار بويىنشا ۇلتتىق عىلىمي زەرتحانالار قۇرىلعانى ورىندى. ءبىرىنشى – سۋدى جانە مينەرالدىق رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋ; ەكىنشى – كۇن, جەل جانە گەوتەرمالدى ەنەرگيا كوزدەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ; ءۇشىنشى – دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سالاۋاتتى ءومىر سالتى; ءتورتىنشى – جاساندى ينتەللەكت جانە ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتى مەن روبوتتاردى دامىتىپ, ونى ەكونوميكادا پايدالانۋ.

قورىتا ايتقاندا, قوعامدا ينجەنەر ماماندىعىنىڭ مارتەبەسىن تۇبە­گەيلى كوتەرۋ كەرەك. بىزگە ءوندى­رىستى جاڭعىرتۋعا جانە عىلىمي يننوۆاتسيانى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كرەاتيۆتى ينجەنەرلىك شەشىم قاجەت. بۇعان وسكەلەڭ ۇرپاقتى ينجەنەر بولۋعا ۇمتىل­دىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋ جانە ونى ەل اراسىندا ناسيحاتتاۋ ارقىلى قول جەتكىزەمىز.

ايدارحان قالتاەۆ,

ق.ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور