حالىق جۇرەگىندەگى «قارا مايور»

كوزى تىرىسىندە «قارا ما­يور» اتانىپ كەتكەن بوريس توكەن ۇلىنىڭ بۇرىن-سوڭدى كوپكە بەيمالىم بولىپ كەلگەن ءومىر جولى كەيىنگى جىلدارى باق-تا, كىتاپتار مەن دەرەكتى فيلمدەردە جارىققا شىعا باستادى. ارينە, بۇل – ۋاقىتتىڭ تالابى. ويتكەنى قوعام وتانشىل جاستارعا ونەگە قىلاتىن قۇرمەتكە لايىق باتىرلارىن كورسەتكىسى كەلەدى. ال ونداي باتىرلار قازاقتا جەتىپ ارتىلادى.

مايور كەرىمباەۆ باسشى­لىق ەتكەن اسكەري ءبولىم 1981 جىلدىڭ 29 قازانىنان باس­تاپ, 1983 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اۋعانستاندا كۇردەلى جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردى ورىنداعانى بەلگىلى. 177-ارنايى ماقساتتاعى جاساق 1982 جىلى سەگىز اي بويى سترا­تەگيالىق ماڭىزى زور پاند­جشەر شاتقالىندا دالا كومانديرى احماد شاح ما­سۋدتىڭ قولاستىنداعى وزدەرىنەن كۇشى باسىم سو­دىر­لارعا قارسى تۇردى. بو­ريس توكەن ۇلىنىڭ ساۋات­تى كو­مان­ديرلىك باسقا­رۋى­نىڭ ارقاسىندا كوپ­تە­گەن سارباز, وفيتسەر مەن بەي­بىت تۇرعىن اجال تىر­ناعى­نان امان قالدى. وسى جە­تىستىگىنىڭ ارقاسىندا مايور كەرىمباەۆ كەيىن اكاشك باسشىلىعىنىڭ, كسرو قارۋشى كۇشتەرى قول­باس­شىلارىنىڭ جانە ينتەر­نا­تسيوناليست جاۋىن­گەرلەردىڭ جوعارى باعاسىن الىپ, زور قۇرمەتىنە بولەندى.

دەگەنمەن ب.كەرىمباەۆ ءۇشىن بۇل سوعىس وڭاي بولعان جوق. اسىرەسە وتتى جىلدار ونىڭ دەنساۋلىعىنا اي­تارلىقتاي نۇقسان كەلتىردى. 1990 جىلدارى اۋىر دەرتپەن كۇرەسە ءجۇرىپ, وتباسى مەن وتانى ءۇشىن ادال قىز­مەت اتقاردى. اسكەري جانە ازاماتتىق بورىشقا جان-تانىمەن بەرىلگەن بو­ريس توكەن ۇلى قوعامدىق جۇك­تەمەنى جاۋاپكەرشىلىكپەن كوتەردى – حابار-وشارسىز كەتكەندەردى ىزدەۋگە قاتىستى, مۇگەدەكتەردىڭ مۇددەسىن, قۇقىقتارىن قورعادى, تمد ارداگەرلەر ۇيىمدارىمەن حالىقارالىق بايلانىستاردى قولداپ, جاستارعا اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە بەردى.

«قارا مايوردىڭ» ەل­دىڭ ءتۇرلى وڭىرىندە كوپشىلىك الدىندا سويلەگەن سوزدە­رى ءتىرى كەزىندە-اق وعان بۇكىل­حالىقتىق سۇيىسپەن­شىلىك پەن داڭق سىيلادى. ول حالىقتى الاڭداتقان وزەكتى ماسەلەلەر تۋرالى باتىل ايتاتىن جانە قوعامدىق بىرلەس­تىكتەردىڭ جە­كەلەگەن وكىلدەرىنىڭ تارا­پىنان ارتىقشىلىقتار مەن ماراپاتتار ءۇشىن ءپوپۋ­ليزم­نىڭ, ەكىجۇزدىلىكتىڭ جانە كۋ­لۋ­ارلىق ارازدىقتىڭ كەز كەل­­گەن كورىنىسىنە وتكىر سىن اي­تىپ, باتىل ۇسىنىستار جاسادى.

وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك كەرىمباەۆ ءبىرىنشى كەزەكتە دەسانتتىق-شابۋىلداۋ اس­كەرلەرى مەن بيىل 24 اقپان­دا قۇرىلعانىنا 30 جىل تولاتىن ارنايى ماقساتتاعى اسكەري بارلاۋ جاساعانىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرىنىڭ جاۋىن­گەرلىك رۋحىن كوتە­رۋگە زور ۇلەسىن قوستى. سونى­مەن قاتار 1994 جىلى قاپ­شاعاي گارنيزونىنىڭ باس­شىسى, پودپولكوۆنيك ءۋالي ەلامانوۆپەن بىرگە قارۋلى كۇشتەردىڭ جاڭا قۇرىلىمى – 71170 اسكەري ءبولىمنىڭ جەكە قۇرامىن سول جەردە العاش بولىپ قۇت­تىقتادى. كەيىنگى جيىرما بەس جىلدا 177-جاساقتىڭ ءبى­رىنشى كومانديرى, پولكوۆ­نيك كە­رىمباەۆ پەن ءمو­بيل­دى كۇش­تەردىڭ ءبىرىن­شى قول­باسشىسى, گەنەرالى ۋ.ەلاما­نوۆ ناعىز دوستار بول­دى. ەكەۋى دە مايدان دالا­سىنىڭ «اششى ءدامىن» تاتقان: ءبىرى – اۋعانستاندا, ەكىنشىسى مو­زام­بيكتە زور اسكەري جانە ومىر­لىك تاجىريبە جيناقتاعان ەدى.

كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ اۋعان­ستاننان شىعارىلۋىنا 35 جىل تولۋى قارساڭىندا پولكوۆنيك ب.كەرىمباەۆ پەن ونىڭ پىكىرلەستەرىنىڭ مەمو­ريالدىق قىزمەتىن, اتاپ ايت­قاندا, 1997 جىلى 28 گۆار­ديا­شى-پانفيلوۆشىلار پار­­­كىندە اۋعان سوعىسىندا جانە باسقا ەلدەردىڭ اۋما­عىندا قازا تاپقان قازاق­ستان جاۋىنگەرلەرىنە ار­نالعان ەسكەرتكىش تۇرعىزۋدى ۇيىمداستىرعانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. 2003 جىلى 15 اقپاندا اشىلعاننان بەرى اسكەري ەرلىكتى ناسيحاتتايتىن, قازا تاپقاندار رۋحىنا تاعزىم ەتىپ, كوزى ءتىرى سوعىس ارداگەرلەرىنە قۇرمەت كورسەتەتىن ورىنعا اينالعان بۇل مەموريال تەك وڭتۇستىك استانانىڭ ەمەس, جالپى رەسپۋبليكانىڭ دا كورىكتى ءارى ماڭىزى مول جەرلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى.

2019 جىلى جەلتوقساندا اتى اڭىزعا اينالعان كومان­ديردىڭ ەسىمى قاپشاعايدا 1980 جىلى قاڭتاردا «ببب» دەگەن اتاۋمەن قۇرىلعان قارۋلى كۇشتەر ارنايى ماقساتتاعى 177-جەكە جاساعىنا بەرىلدى.

ب.كەرىمباەۆتىڭ مايدان­داعى ەرلىگى مەن بەيبىت كۇندەگى ەڭبەگى وتانداستارىمىزدىڭ ساناسىندا پاتريوتيزم مەن ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ سيمۆولى رەتىندە بەرىك ور­نىق­قانىنا قاراماستان, ءتىرى كەزىندە قولعا الىپ, باس­تاماشى بولعان يگى ىستە­رى ءتيىستى دەڭگەيدە باعالان­با­دى. حالىق باتىرلارى, ەكىن­شى دۇنيەجۇزىلىك سو­عىس كومانديرلەرى – باۋىر­جان مومىش ۇلى, قاسىم قايسەنوۆ, راحىمجان قوش­قارباەۆ سەكىلدى, ونىڭ دا وتان الدىنداعى جانقيارلىق ەرلىگىنە ءوز دەڭگەيىندە كوڭىل بولىنبەي كەلەدى. بوريس توكەن ۇلىمەن بىرگە ءومىردىڭ ەداۋىر بولىگىن كورگەندەردىڭ بارلىعى ونىڭ ءومىر جولىنىڭ قانشالىقتى اۋىر بولعانىن جاقسى بىلەدى. وكىنىشكە قاراي, «قارا مايوردىڭ» ومىرىندەگى تاعدىر تاۋقىمەتى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن كۇ­رەس­تىڭ اۋىرتپالىعىن سە­رىك­تەستەرى مەن دوستارى بو­لىسۋگە «دايىن» بولماي شىقتى. كەرىسىنشە, وعان كەزدەيسوق جولىققان ادام­دار ءجيى كومەكتەسەتىن. جە­كە مۇددەلەرگە سۇيەنىپ, جە­كە كەڭىستىككە باسىپ كىرگەن «دوستارى» ارنايى اسكەري بارلاۋ وفيتسەرىنىڭ ءومىرى ءبىر كەزدەرى ازاپ پەن كۇيزەلىسكە تولى بولعانىن بىلگىسى كەلمەدى. سوندىقتان كەرىمباەۆ قاي­تىس بولعاننان كەيىن سول «كوز­كورگەندەردىڭ» جاساعان ايلا-شارعىلارىن «كۇتپەگەن جاعداي» دەپ ەمەس, مورالدىق قاسيەتتەرىنىڭ تومەندىگى, ءتىپتى سول مورال­دىڭ مۇلدەم جوق­تىعى دەپ قابىلدانعانى راس.

بۇگىندە ب.كەرىمباەۆتىڭ مارتەبەسى تۋرالى ماسەلە يدە­و­لوگيالىق ماڭىزعا يە. وسىعان بايلانىستى وعان «حالىق قاھارمانى» اتا­عىن بەرۋ تۋرالى وتىنىش­پەن بۇرىن اقوردا, پار­لا­مەنت پەن قورعانىس مي­نيس­ترلىگىنە جولدانعان ون­دا­عان ۇجىمدىق ءوتىنىش نازاردان تىس قالمايدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. تۇتاستاي ال­عان­دا, ولار قانداي دا ءبىر كونيۋنكتۋرالىق رەڭك پەن ساياسي ەكپىنسىز حالىقتىڭ شىنايى پىكىرىن كورسەتەدى, قوعامدىق جەتىلۋدىڭ, رۋحاني جانە پاتريوتتىق تاربيەنىڭ ايقىن ينديكاتورلارى بولىپ ەسەپتەلەدى.

«ەشكىم ۇمىتىلمايدى, ەشتەڭە ۇمىتىلمايدى» رۋحىنداعى ماڭىزدى مى­سال­دار رەتىندە ەكىنشى دۇ­نيە­جۇزىلىك سوعىسقا قاتى­سۋشىلار – قايتىس بولعان­نىن كەيىن ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارى اتاعىنا لايىق مەرگەندەر تولەۋعالي اب­دى­بەكوۆ پەن يبرايم سۇ­لەي­مەنوۆ, جاياۋ اسكەر الەك­ساندر نەسميانوۆ, ار­تيل­لەريست ابدىعالي قايمول­دين, بايلانىسشى يۆان گاپيچكە قاتىستى 2022-2023 جىلدارداعى ۇكىمەت شەشىمدەرىن ايتا الامىز. «قارا مايورعا» قاتىستى جوعارىدا كورسەتىلگەن فاك­تىلەردى ەلەمەۋ جانە نەم­قۇرايدىلىق تانىتۋ – اسكەري داستۇرلەرگە نۇقسان كەلتىرۋ, ۇرپاقپەن نازىك بايلانىسىن بۇزۋ جانە ەل پرەزيدەنتىنىڭ ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ اياسىنداعى قوعامدى ينس­تيتۋتسيونالدىق دامىتۋ, جاڭار­تۋ جانە جاڭعىرتۋ جونىن­دەگى اعىمداعى كۇش-جىگەرىنە كۇمان كەلتىرۋ دەگەن ءسوز. بۇعان جول بەرمەۋ – ءبىزدىڭ ازاماتتىق بورىشىمىز. قازىر بولاشاق وتان قورعاۋشىلار سانالاتىن مىڭداعان ءجاسوسپىرىم تاربيەلەنىپ كەلە جاتىر. ولار بوريس كەرىمباەۆ سىندى ناعىز ەرلەرىن تانىپ-ءبىلىپ, قۇرمەت تۇتىپ ءوسۋى قا­جەت. زامانىمىزدىڭ نا­عىز باتىرى – اتى اڭىزعا اينالعان «قارا مايوردىڭ» ەسىمىمەن بايلانىستى ەرلىك پەن داڭقتى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ, ەسىمىن جاڭعىرتۋ ارقىلى مەملەكەتتىڭ بەدەلىن نىعايتۋدىڭ وبەكتيۆتى مۇم­­كىن­دىگى بار. ونىڭ جار­قىن ەستەلىگى ۇرپاق ءۇشىن بات­ىل­دىق, پارىز جانە ابى­روي­دىڭ لايىقتى مىسالى رەتىندە ۇلتتىق تاريحتا جازىلعان.

ەرمەك نۇرجانوۆ,

قارۋلى كۇشتەر ارنايى جاساعىنىڭ ءبىرىنشى كومانديرى ,«پولكوۆنيك ب.ت.كەرىمباەۆ

اتىنداعى پاتريوتتىق دامۋعا جاردەمدەسۋ ورتالىعىنىڭ» باسشىسى