قۇزىرەتتەردى تالاپ ەتۋدىڭ ءجونى

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن, ەكس-پرەمەر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ الدىنا ەكونوميكا مەن ساياساتتا تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ مىندەتى قويىلعان ەدى. ول مۇنى وتە جاقسى شەشە ءبىلدى. ونىڭ ۇكىمەتى ەل ەكونوميكاسىن گەوساياسي تەپە-تەڭدىكتە ۇستاپ, ونىڭ كوپۆەكتورلى سيپاتىن قالىپتاستىردى. بۇل فاك­تىلەر ۇكىمەت باسشىسىنىڭ سايا­سي جانە باسقارۋشىلىق قابىلەتىنىڭ مىقتى ەكەنىن كورسەتەدى. گەوساياسي تۋربۋلەنتتىلىك جاعدايىندا تۇراقتى­لىقتى ساقتاۋ قازىردىڭ وزىندە ۇلكەن جەتىستىك دەپ ەسەپتەيمىن.

سوندىقتان سمايىلوۆتىڭ پرەمەر­­­لىگى تۇسىندا ءبارى جامان بول­عان جوق.

گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا پرەزيدەنت سايلاۋى ءوتتى. ءاربىر سايلاۋ ساياسي ەلدىڭ تاۋەكەلى سانالادى. ال بۇل سايلاۋدان كەيىن ەلدە ساياسي تۇراقتىلىق ساقتالدى. مۇنىڭ ءبارى – وسى تۇستا ۇكىمەتتى باسقارعان تۇلعا ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك.

بىراق قازىر ەلدىڭ الدىندا باسقا مىن­دەتتەر تۇر. ەندى ۇكىمەت مۇشە­لەرى اراسىندا ءتارتىپ, جۇكتەلگەن مىن­دەت­تەر­دى مۇلتىكسىز ورىنداۋ, كريس­تالدىق بەدەل ماڭىزدى. شىن­دىعىندا, جاڭا سىن-قاتەرلەر قازاقستانعا ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك ساياساتتا قاتاڭ شەشىمدەر قابىلداۋدى تالاپ ەتەدى. ال بۇل كاپيتالدى قايتارۋ مەن سى­بايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستە ۇكى­مەت باسشىسىنىڭ مىنەزىنە, تابان­دى­لىعىنا نازار اۋدارىلادى. ول ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە ەرەكشە نازار اۋدارۋ ءۇشىن قۇزى­رەتىن كۇشەيتۋ كەرەك. ماڭىزدى ەكو­نوميكالىق شەشىمدەر ساياسي ەرىكتى تالاپ ەتەدى.

مۇنداي ناقتى جاعدايلاردا مەم­­لەكەتتەر دامۋىندا جۇكتەلگەن مىن­دەتتەردى شەشۋدىڭ ءجيى قول­دا­نىلاتىن تاجىريبەسى قاۋىپسىزدىك كۇش­تەرىنە وكىلەتتىكتەردى بەرۋ بولىپ ەسەپتەلەدى.

ءبىزدىڭ كورىپ تۇرعانىمىز وسى. ۇكى­مەتتىڭ جاڭا باسشىسى قاۋىپسىزدىك ورگا­نىنىڭ قىزمەتكەرى, سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى كۇرەس باسقارماسىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى. سونداي-اق پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى, پرە­­زيدەنت اكىمشىلىگى رەفورماسى بويىنشا شتابىنان دا تاجىريبە الدى. سوندىقتان بەكتەنوۆتىڭ تا­عايىن­دالۋى, وسى تۇرعىدان العاندا قيسىندى. رەفورمالار شتابىنىڭ باسشىسى ۇكىمەتتى ەۆوليۋتسيالىق جولمەن باسقاراتىنىنا سەنەمىن.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن, قازىر ەكو­نو­ميكانى دامىتۋعا قاراجاتتىڭ وراسان تاپشىلىعى جاعدايىندا ۇكى­مەتتىڭ مىندەتى – ەل بيۋدجەتىن تولىق­تىرۋ. سوندىق­تان اكتيۆتەردى قالپىنا كەلتىرۋدى 2024-2025 جىلدارداعى №1 تاپسىرما بولماق.

ولجاس بەكتەنوۆتىڭ پرەمەرلىگى تۇسىندا باسىمدىق – شەتتەگى قازاق اۆتيۆتەرىن ەلگە قايتارۋ. زاڭسىز الىن­عان اكتيۆتەردى قاي­تارۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ جۇ­مى­سى وعان جاقسى تانىس.

بۇل كوميسسيا استرونوميالىق 220 تريلليون تەڭگەنىڭ بانك وپەراتسيالارىن زەرت­تەپ جاتقانى تۋرالى ايتىلدى. بىراق باسپاسوزدە وسى مالىمەتكە ءتيىستى دەڭگەيدە ءمان بەرىلمەدى. دوللارمەن ەسەپتەسەك, بۇل قازاقستاننىڭ ءىجو-نەن 2 ەسە كوپ – 489 ميلليارد دوللار.

ەندى بايلىعىنىڭ زاڭدىلىعى مەن ادىلدىگىن دالەلدەۋدى قاجەت ەتەتىن وليگارح­تاردىڭ قۇپيا ءتىزىمى جاڭا تۇلعالارمەن تولىقتى دەگەن اقپارات ەستىدىم. بۇل ءتىزىم الداعى ۋاقىتتا تولىعا بەرەدى. ءبىز الدا 30 جىل بويى زاڭدى بيلەپ كەلگەن وليگارحيالىق توپتىڭ وڭ جامباسىنا كەلە بەرمەيتىن شەشىمدەردىڭ قابىلداناتىنىنا كۋا بولامىز.

قارجى-ەكونوميكالىق بلوكتىڭ تولىعىمەن وزگەرگەنىن دە ايتۋ كەرەك. ۇەم جانە قارجى مينيسترلىگى – بارلىق نەگىزگى ەكو­نو­ميكالىق جانە فيسكالدىق سايا­سات­تى انىقتايتىن نەگىزگى ۆەدومست­ۆو­لار. ال ەندى باستى پروب­لەمالار – بيۋدجەت تاپشىلىعى, ۇلت­تىق قوردان قوسىمشا قاراجات الۋ مەن مەملەكەتتىك قارىزدىڭ ۇلعايۋىنا اكەلىپ سوقتىرعان شىعىستار ەكەنى بارى­مىزگە بەلگىلى.

قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك قارىزى قازىر­دىڭ وزىندە التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆ­تە­رىنەن دە, ۇلتتىق قور اكتيۆ­تە­رىنەن دە اسىپ تۇسكەنى, مەملەكەتتىڭ تازا اكتيۆتەرى (اكتيۆتەر مينۋس پاسسيۆتەر) كەيىنگى ونجىلدىقتاعى ەڭ تو­مەنگى ماندەرگە دەيىن تومەندەگەنى تەك تاۋەلسىز ساراپشىلارعا عانا ءمالىم. سوندىقتان ەسكى قازاقستاننان كاپيتالدى شىعارۋمەن قاتار, ءالى دە ەكونو­مي­كالىق ساياساتتى شىنداپ وزگەرتۋگە تىرىسۋ نيەتى بار سياقتى.

وسى وزگەرىستەردىڭ بارلىعى الداعى ەكى جىلدا قازاقستاننىڭ ساياساتى بۇ­رىنعى وليگوپوليانىڭ اكتيۆتەرىن قاي­تارۋ ارقىلى ەكونوميكانى جاقسارتۋ جانە بيۋدجەتتى تولىقتىرۋدىڭ كوزى رە­تىندە قابىلدانادى. ءبىزدى ۇمىتتەن­دىرىپ وتىرعان فاكتور – وسى.

توعجان قوجاليەۆا,

پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونiندەگi ۇلتتىق كوميسسيا مۇشەسى

الماتى