اۋتسورسينگ – ەكونوميكامىزداعى تىڭ مۇمكىندىك

قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭى­رىندە حالىق سانى قارقىندى ءوسىپ كەلەدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ وتكەن جىلعى دەرەگىنە سايكەس قاڭتار مەن قىر­كۇيەك ارالىعىندا 290 894 ادام دۇ­نيەگە كەلگەن. ونىڭ 59,8%-ى قالادا, قال­عان 40,2%-ى اۋىلدىق جەرلەردە ءومىر ەسىگىن اشقان. جۇمىس ىستەمەيتىن, بىلىم­مەن نەمەسە كاسىپتىك دايىندىقپەن اينا­لىسپايتىن «NEET» جاستاردىڭ ۇلەسى 6,5%-دى قۇراعانىن اتاپ وتكەن ءجون. 15 پەن 28 جاس ارالىعىنداعى جاس­تار ارا­سىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 3,8%-عا تەڭ. جۇمىسسىز, بىراق جۇمىس ىزدەمەيتىن نەمەسە جۇمىسقا كىرىسۋگە دا­يىن ەمەس ادامداردىڭ سانى – 49,8 مىڭ. ياعني ەلىمىزدە كوپتەگەن سالاعا قاتىسا الاتىن حالىق سانى بار ءارى ولاردىڭ كوبى – جاس­تار. EF زەرتتەۋى جان باسىنا شاققانداعى ەكسپورت, جان باسىنا شاققانداعى جالپى ۇلتتىق تابىس جانە يننوۆاتسيالار اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ­مەن بايلانىس­تى دەگەن قورىتىندىعا كەلەدى. دەمەك اعىلشىن تىلىندە سويلەيتىن حالىقتىڭ پروپورتسيونالدى ازدىعى ەل ەكونوميكاسىنىڭ بولاشاق دامۋى ءۇشىن شەكتەۋ بولۋى مۇمكىن. 2023 جىلعى وسى رەيتينگتە قازاقستان 415 ۇپايمەن 113 ەلدىڭ اراسىندا 104-ورىنعا يە بولعانىن اتاپ وتۋگە بولادى.

وسى فاكتورلاردىڭ بارلىعى اۋتسور­سينگتى دامىتۋدا جانە شەتەلدىك كومپانيالاردان ينۆەستيتسيا تارتۋدا ماڭىز­دى ءرول اتقارادى. اسىرەسە بۇل سيپاتتامالار «Business Process Outsourcing (BPO)» سالاسىندا ماڭىزدى. ءداستۇرلى ماعىنادا BPO تاجىريبەسىن كومپانيا­لار نەگىزىنەن شىعىنداردى ۇنەمدەۋ سترا­تەگياسى رەتىندە پايدالانادى. تەحنو­لوگياداعى ۇدەرىستەردى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن پايدالانىلعانىمەن, ول نەگىزىنەن تاپسىرمالاردى اۆتوماتتاندىرۋعا قاتىستى. ءداستۇرلى BPO تۇتىنۋشىلاردى قولداۋ جانە بايلانىس ورتالىعىنىڭ قىزمەتتەرى, مالىمەتتەردى ەنگىزۋ جانە وڭدەۋ, قارجى­لىق جانە بۋحگالتەرلىك قىزمەت كورسەتۋ, ادام رەسۋرستارىنىڭ اۋتسورسينگى, مازمۇندى مودەراتسيالاۋ, «IT Helpdesk» جانە تەحنيكالىق قولداۋ كورسەتۋ, قۇجاتتاردى باسقارۋ, ساتىپ الۋدىڭ اۋتسورسينگى, جەت­كىزۋ تىزبەكتەرىن رەتتەۋ قىزمەتتەرىن قامتيدى.

وسىلايشا, BPO تومەن جانە ورتاشا بىلىكتى جۇمىس كۇشىنە تىكەلەي قاتىسادى. دەگەنمەن «McKinsey & Company» كوم­پانياسىنىڭ پىكىرىنشە, بۇل ءتاسىل تۇتى­نۋشىلارعا نەعۇرلىم جەتىلدىرىلگەن ۇسى­نىستاردى اۋتسورسينگكە الىپ كەلەتىن ءتيىم­دى جولعا باستايدى. ولارعا سالالىق شەشىمدەر مەن جاساندى ينتەللەكت, اناليتيكا جانە ماشينالىق وقىتۋ سياقتى تسيفرلىق تەحنولوگيالارداعى جەتىستىكتەر كىرەدى. كوپتەگەن ساراپشى ەرتە مە, كەش پە, جاساندى ينتەللەكت BPO يندۋستريا­سىن ايتارلىقتاي قىسقارتادى دەگەن پىكىردە. قىسقارعان كۇننىڭ وزىندە IT ماماندارىنىڭ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە الىنعان داعدىلار IT-عا ۇلكەن سەرپىلىس اكەلىپ, قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرادى. سونىمەن قاتار ءبىز اعىلشىنشا ەركىن سويلەسەتىن حالىققا اينالامىز. يننوۆاتسيانىڭ كەيىنگى دامۋىنا جانە تۇتاستاي IT سالاسىنىڭ دامۋىنا اكەلەتىن سالا رەتىندە اۋتسورسينگتى دامىتۋ بويىنشا جوعارىدا اتالعان ساياساتتىڭ تاماشا ۇلگىسىن تاۋىپ, قولدانۋ كەرەك. ول ۇلگىنى ءۇندىستاننان كورۋگە بولادى. بۇل مەملەكەت – الەمدەگى ەڭ ءىرى ەكسپورتتاۋشىلار­دىڭ ءبىرى. 2021-2022 قارجى جىلىندا IT جانە BPO قىزمەتتەرىن 157 ميلليارد دوللارعا ەكسپورتتاعان. ونىڭ ىشىندە IT قىزمەتتەرىنە 106 ميلليارد دوللار جانە BPO قىزمەتتەرىنە 51 ميلليارد دوللار كەتكەن. ۇندىستانداعى BPO سەكتورى ITES (Information Technology Enabled Services) قاعيداتىمەن داميدى.

GCC (Global Capability Centers) – بۇل BPO وسۋىنەن كەيىن تانىمال بول­عان ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ورتا­لىق­تارى ءۇشىن جيىنتىق تەرمين. ءىرى ورتا­لىقتار ونىمدىلىكتىڭ ءوسۋىن قولداۋ ءۇشىن وپەراتسيالىق قىزمەتتى جانە IT قولدا­ۋىن قامتاماسىز ەتەتىن قىزمەتكەرلەر مەن ينفراقۇرىلىمدى شوعىرلاندىرادى. كەيبىر ءىرى كومپانيالار GCC-ءتى باسقا تاپسىرمالارمەن قاتار اۆتوماتتاندىرۋ, يننوۆاتسيالار جانە اناليتيكا ءۇشىن شەبەرلىك ورتالىعى رەتىندە پايدالانادى. جاھاندىق كاسىپورىن ستراتەگياسىنا اسەر ەتۋ ءۇشىن GCC بۇلتتىق تەحنولوگيالار, دەرەكتەردى تالداۋ, جاساندى ينتەللەكت/ماشينانى وقىتۋ, چيپ ديزاينى, جۇيەلەر مەن باعدارلامالىق جاساقتامانى ازىرلەۋ سياقتى الدىڭعى قاتارلى شەشىمدەرگە قاتىستى قىزمەتتەردى ۇسىنادى.

دەگەنمەن جاساندى سانانىڭ دينامي­كالىق دامۋىن ەسكەرسەك, اۋتسورسينگتى دامى­تۋعا تولىعىمەن ءوتۋ قاۋىپتى. دەمەك IT ەكسپورتىنىڭ جالپى فوكۋسى تەك اۋتسورسينگكە جانە ۆPO-عا باعىندىرۋ قاتە. سوندىقتان ستارتاپ-جوبالار مەن ءىت يننوۆاتسيالاردى قۇرۋ ساياساتىن ازىرلەۋ جانە كىرىس پەن ەكسپورتتى ءارتاراپتاندىرۋ تۇر­لەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە اۋتسورسينگتى قاراس­تىرۋ اراسىنداعى تەڭگەرىمدى تابۋ كەرەك.

قازاقستان IT سەكتورىندا ادامي كاپيتالدى دامىتۋدىڭ تابىستى باعدارلاما­سى بار. ول اسىرەسە گەندەرلىك تەڭسىزدىكتى تومەندەتۋدە بايقالادى. «IT-Aiel» باع­دارلاماسىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا 2000-نان استام ايەل «No-Code» قۇرالدارى مەن فريلانسينگ بويىنشا وقىتۋعا قاتىستى. ەلىمىز ستارتاپ جوبالاردى دامىتۋ باعدارلامالارىن جاساۋدا دا شىڭعا شىقتى. سول باعدارلامالاردىڭ ءبىرى – «Silkway Accelerator ول Google for Startups» سەرىكتەستىكتەگىمەن جاسالعان جوبا. ايتا كەتۋ كەرەك, «Astana Hub» ورتا­لىق ازيا ايماعىنداعى «Google for Startups» جوباسىنىڭ جالعىز سەرىكتەسى. 2022 جىلدان باستاپ «Silkway Accelerator» باعدارلاماسىنا 1000-نان استام ءوتىنىمدى قابىلدادى. بارلىق ءۇش اعىننىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا 37 ۇزدىك جوبا اكسەلە­راتسيا باعدارلاماسىن اياقتادى. كومپا­نيالاردىڭ جالپى قارجىلاندىرۋى 350 ميلليون دوللاردان, ال اي سايىنعى كىرىس 1 ميلليون دوللاردان استى. «Silkway Accelerator» باعدارلاماسىنىڭ ءۇش اعىنى بارىسىندا ستارتاپ جوبالارى جالپى سوماسى 7,5 ميلليون دوللاردان استام قارا­جات جينادى جانە ءباا, تۇركيا, اقش جانە ت.ب. نارىقتارىنا شىعارىلدى. سونى­مەن قاتار بىلتىر 17 ساۋىردە «Astana Hub» كرەمني القابىنداعى «Hero Training» باعدارلاماسىنىڭ «Draper University»-مەن بىرلەسىپ ىسكە قوسىلعانىن جاريالادى. قازىرگى ۋاقىتتا «Astana Hub» مۇشەلەرى – 1300-دەن استام IT كومپانيا بار. ونىڭ 371-ءىنىڭ شەتەلدىك ۇلەسى بار. «Astana Hub» اشىلعاننان بەرى قۇرىلعان جۇمىس ورىندارىنىڭ جالپى سانى 21 958-ءدى قۇرادى.

سونداي-اق تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مي­نيسترلىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ IT قىز­مەتتەرىنىڭ ەكسپورتىن 1 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ تۋرالى تاپسىرماسى بار. وسى تاپ­سىرماعا سايكەس مينيسترلىك اقپا­راتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا­لار سالاسىنداعى ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋ ماقساتىندا قولايلى جاعدايلار مەن قۇرالداردى جاساپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى شەتەلگە وتاندىق تسيفرلىق شەشىمدەر ەكسپورتى كولەمى ۇلعايىپ, 2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ءىت قىزمەتتەرىنىڭ ەكسپورتى 247,3 ملن اقش دوللارىن قۇرادى. 2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىمەن سالىستىرعاندا (110,5 ملن دوللار) ءىت قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتى 2,2 ەسە ءوستى. IT قىزمەتتەرىنىڭ ەكسپورتى 2021 جىلدىڭ سوڭىندا 60,07 ميلليون اقش دوللارىن, ال 2022 جىلى 337 ميلليون اقش دوللارىن قۇرادى. الىنعان مالىمەتتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, كومپانيا­لار نەگىزىنەن كەلەسى ەلدەرگە ەكسپورتتايتىنىن اتاپ وتكەن ءجون: امەريكا قۇراما شتاتتارى (8,71%), بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى (3,67%), كيپر (2,65%), نيدەرلاند (1,51%), رەسەي فەدەراتسياسى (1,72%), ۇلىبريتانيا (1,09%), گەرمانيا (1,02%), يسپانيا (1,54%), يرلانديا (0,64%), كانادا (0,19%).

ەلىمىزدە ستارتاپ پەن اۋتسورسينگتىك سالالار اراسىندا تەڭگەرىمدى ساقتاۋدىڭ بىرەگەي مۇمكىندىگى بار. بىزدە الەمدەگى كوپتەگەن ءىرى حالىقارالىق كومپانيالار­دا تابىسقا جەتكەن دارىندى IT مامان­دارىنىڭ ۇلكەن قورى بار. «UpWork» باع­دارلاماسىنا قازاقستان پلاتفورماسىندا 40 000 فريلانسەر بار, ونىڭ ىشىن­دە 1100 فريلانسەر ءوز قىزمەتتەرىن بەل­سەندى تۇردە ۇسىنىپ ءجۇر. جوعارىدا سيپاتتالعان حالىقارالىق تاجىريبە تۋرالى مالىمەتتەرگە سايكەس كوپتەگەن ەلدىڭ اۋتسورسينگ سالاسىنان يننوۆاتسيالار سالاسىنا اۋىسۋى ايقىن. نەگىزگى يدەيا – اۋتسورسينگ سالاسى شەتەلدىك كومپانيا­لارمەن بۇرىنعى جۇمىس تاجىريبەسىنىڭ ناتيجەسىندە نەتۆوركينگتى ساقتاي وتىرىپ, كەيىن IT ونىمدەرىن جاساۋ سەكتورىنا اۋىساتىن جاڭادان كەلگەن ماماندارعا پراك­تيكالىق تاجىريبە جيناقتاۋعا جانە داعدىلارىن شىڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اۋتسورسينگتىڭ وڭ ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى – IT ونىمدەرىن ازىرلەۋمەن اينالىساتىن ستارتاپتارمەن سالىستىرعاندا ونىڭ امان قالۋى. ەكسپورتتان تۇسەتىن تۇسىمدە دە ايىرماشىلىق بار. ورتاشا العاندا ءبىر اۋتسورسينگتىك كومپانيا ءونىم ءوندىرۋشى كوم­پانيانىڭ كىرىسى 200 مىڭ دوللارمەن سالىستىرعاندا جىلىنا 1 ميلليون دوللار تابا الادى. سونداي-اق اۋتسورسينگتىك كومپانيانىڭ ورتاشا مولشەرى 15 ادامدى قۇرايتىنىن اتاپ وتكەن ءجون, بۇل ورنالاستىرۋ ەلدەرىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قۇرۋعا جانە دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. «Faiza Manzoor National Institutes of Health» زەرتتەۋىنە سايكەس جالپى اقش جانە دامىعان ەلدەر ءوز بيزنەسى­نىڭ 90% شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىككە ماڭىز بەرەدى. بۇل – ولاردىڭ قارجى­لىق دامۋىنىڭ ماڭىزدى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى. دەگەنمەن ستيۆ ادەلمان, اناتولي موتكين, مۇرات ءابدىراحمانوۆ جانە ت.ب. سىندى ساراپشىلار قاتىسقان الماتىدا وتكەن فورۋم – «Strategeast» مالىمەتتەرىنە سايكەس اۋتسورسينگتىك كومپانيالاردىڭ ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ءومىر ءسۇرۋ كورسەتكىشى – 10 جىل.

«Astana Hub» ورتالىعىندا وتكەن IT اۋتسورسينگ نارىعى وكىلدەرىنىڭ ۇكىمەت وكىل­­دەرىمەن كەزدەسۋىندە «Global Out­sour­cer» 3 ايلىق جەدەلدەتۋ باعدارلا­ماسى­نىڭ الەۋەتى كورسەتىلدى. باعدارلاما قورىتىندىسى بويىنشا 20 كاسىپورىننىڭ 11-ءى ناتيجە كورسەتكەن. ناتيجەسىندە, باع­دارلاما الەمنىڭ 22 ەلىنەن 158 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە IT ەكسپورتىن جاساۋعا كومەكتەستى. «Global Outsourcer» اكسەلەراتسيا جەدەلدەتۋ باعدارلاماسىنىڭ جاعدايى قازاقستاننىڭ IT ەكسپورتىن دامى­تۋدىڭ سەرۆيستىك ەكسپورتتا 1 ميل­ليارد دوللارعا جەتۋ مۇمكىندىگىن دالەل­دەي­دى. باعدارلامانى 15 كومپانيا عانا اياق­تاپ, 3 ايدا جوعارىدا كورسەتىلگەن سو­مانى تاپقانىن ەسكەرسەك, بۇل تا­جىري­بە­نى كەڭەيتۋ IT قىزمەتتەرى ءۇشىن جاڭا كوكجيەكتەر اشۋى مۇمكىن.

اۋتسورسينگ پەن ۆPO يندۋسترياسى ەلدىڭ IT نارىعىن جاقسارتۋدا وڭ ديناميكاسىن ايقىن كورسەتەدى دەپ ايتۋعا بولادى. اۋتسورسينگ پەن ۆPO يندۋسترياسى ەكسپورتتى ارتاراپتاندىرۋعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جاستار اراسىندا بولاشاق ستارتاپ-يندۋستريانى دامىتۋعا تاماشا مۇمكىندىك بەرەدى.

ەلىمىزدە ءداستۇرلى ۆرO دامىتۋ مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋدىڭ ءتۇرلى باعدارلامالارىن ازىرلەۋ قاجەت. ۆرو كومپانيالارىنىڭ جىلدام ءوسۋى مەن دامۋىنا وتەماقىلار مەن سۋبسيديالار جۇيەسىن قۇرۋ دا ماڭىز­دى. سونىڭ ىشىندە ەكسپورتتىق باج سالىعى­نان بوساتۋ, قىزمەتكەرلەردىڭ جالا­قىسىن وتەۋ, HR قىزمەتتەرى ءۇشىن وتەم­اقىلار, شە­تەلدىك BPO كليەنتتەرىنىڭ رەيس­تەرى ءۇشىن وتەماقىلار تالاپ ەتۋ قاجەت. اتال­­عان شارالار حالىقتى تەحنولو­گيا مەن IT يندۋسترياعا تارتىپ, ادامي كاپيتال دەڭگەيىن ارتتىرىپ, جاھاندىق ەڭبەك نارىق­تارىنا ۇزدىكسىز ينتەگراتسيا­نى قامتاما­سىز ەتەدى. ەلدە جوعارى بىلىكتى اۋتسورسينگتى دامىتۋعا فريلانس پلاتفورمالارىنداعى دەمپينگتىك باعا بويىنشا قىزمەت قۇنىن سۋبسيديالاۋ جۇرگىزسەك تە جاقسى ناتيجە بەرەر ەدى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قاتىسۋىن كۇشەيتۋ جانە ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەردە IT اتتاشەلەرى سياقتى لاۋازىمدار مەن فريلانس پلاتفورمالارىنان قاراجاتتى ءتيىمدى الۋ مەحانيزمىن قۇرۋ دا ورگە سۇيرەيدى.

قورىتىندىلاي كەلە, اۋتسورسينگ جانە ۆرO يندۋسترياسى وڭىرلەردەگى تۇر­عىنداردىڭ IT سالاسىنداعى جالپى قۇزى­رەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ, حالىقارالىق كوم­پا­نيالارمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ جانە اعىلشىن تىلىندە سويلەيتىندەردىڭ سانىن ارتتىرۋ, IT ارىپتەستەرىمەن جەلىلىك قوعامداستىق قۇرۋ, ەلىمىزگە شەتەل ينۆەس­تيتسياسىن تارتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ جانە جۇمىسپەن قامتىلعاندار سا­نىن كوبەيتۋگە تاماشا مۇمكىندىگىن بەرىپ جاتىر.

قانىش تولەۋشين,

تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار

جانە اەروعارىش ونەركاسىبى

ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى