مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا ۇكىمەتكە سەرپىندى ەكونوميكالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى بەرگەن تاپسىرمالارى – قۇلاعى قىلتيىپ كەلە جاتقان ەكونوميكالىق توقىراۋدى بولدىرماۋىن ەسكەرتۋ سياقتى كورىندى.
كەيىنگى جىلدارى بىزدە قىزىق جاعداي قالىپتاستى. ونى «تەڭگەباەۆ پارادوكسى» دەپ اتار ەدىم. وتە قاراپايىم تۇردە ءتۇسىندىرىپ كەتەيىن. ءبىز ءوزىمىز جيناعان سالىقتان كوپ اقشا جاراتامىز. وسى جەتپەي جاتقان ايىرماشىلىق بيۋدجەتتىك تاپشىلىق دەپ اتالادى. ول شامامەن ءبىر جىلدا 3,5-4 ترلن تەڭگە بولىپ شىعادى. ۇكىمەت ونىڭ 3 تريلليوندايىن ۇلتتىق قوردان الىپ, 1 ترلن تەڭگەسىن وبليگاتسيالار ارقىلى قارىز الىپ جۇرگەن. تۋرا وسى ستسەناري جالعاسا بەرسە, بىرىنشىدەن, ۇلتتىق قوردى تولتىرا المايمىز. ال ەگەر مۇناي باعاسى ءتۇسىپ كەتسە, قوردى ءتىپتى ازايتا باستايمىز, ەكىنشىدەن, قارىز ءوسىپ جاتىر. ونى جىل سايىن تولەۋ كولەمى كوبەيىپ بارادى. قازىر ءبىر جىلدا قارىزدى قايتارۋعا 1 ترلن تەڭگەدەن استام اقشا جۇمسالادى.
ەندى وسى قاۋىپتى توقتاتۋ ءۇشىن قانداي قادامدار ويلاستىرىلعان ەدى؟ جينالاتىن سالىقتى كوبەيتۋ.
ءاليحان سمايىلوۆ ۇكىمەتى ءارى-بەرى ويلانىپ, جاڭا سالىق كودەكسىنە ققس-تى 12%-دان 16%-عا كوبەيتۋ تۋرالى وزگەرىس ەنگىزەمىز دەپ شەشكەن. سول كەزدە ەسەپتەگەندە قوسىمشا 2,5 ترلن تەڭگە سالىق تۇسەدى دەلىندى. ۇلتتىق قوردان الىناتىن اقشانى وسى ارقىلى قىسقارتۋ كوزدەلگەن بولاتىن.
بيۋدجەت شىعىندارىن ازايتۋ. بۇل رەتتە ۇكىمەت شىعىندى ازايتۋ جولدارىن تابا المادى. سەبەبى شىعىننىڭ 56 پايىزى – الەۋمەتتىك تولەمدەر.
ققس-تى كوتەرۋ ەكى قاتەر اكەلەدى: قازاقستانداعى ققس 16 پايىز بولىپ كەتسە, بىزگە كەلەيىن دەپ وتىرعان ينۆەستور ويىنان اينىپ قالۋى مۇمكىن. ال ەلدەگى ققس تولەپ جۇرگەندەر بيزنەسىن بىرنەشە جشس-عا ءبولىپ, مۇلدە ققس-تان كەتىپ قالادى.
پرەزيدەنت ۇكىمەتتەن تەز جەتىستىككە جەتۋ قۇرالى – ققس-تى كوبەيتۋ مۇمكىندىگىن تارتىپ الدى. سەبەبى ول بيىل ديۆيدەند بەرسە دە, ەرتەڭ بانكروتقا اپارىپ سوعۋ قاۋپى بار. ەندى ۇكىمەت تىعىرىقتان جۇيەلى رەفورمالار ارقىلى شىعۋعا ءتيىس جانە ول بىردەن ناتيجە بەرە قويمايدى.
جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نەگىزگى ويى: ەسكى جولدار, ۇيرەنشىكتى قادامدار تابىس اكەلمەيدى. بيۋروكراتيا مەن سىبايلاس جەمقورلىق – باستى جاۋ. قالىپتاسقان دۇنيە مەن كوزقاراستى مۇلدە وزگەرتىپ, جاڭا كۇتپەگەن قادام, رەفورما جاساۋدان قورىقپاۋ كەرەك. بۇكىل ەلگە سەرپىن قاجەت. پارادوكستى قالاي شەشەمىز؟ بيىلدىڭ باستى سۇراعى – وسى.
ايبار ولجاەۆ,
ساراپشى