نامىسى – ادەبيەتتىڭ قاسيەتى

ىرگەلى سۋرەتكەر, بەلگىلى دراماتۋرگ رەتىندە ول قازاق ادەبيەتىنە وراسان زور ۇلەس قوستى. عابيت مۇسىرە­­­پوۆتەن باستاپ, وزىمەن قاتار­لاس-قاناتتاس اعا-ءىنى قالام­گەر­لەردىڭ كوپشىلىگى ساكەڭنىڭ تالان­تىن مو­يىنداپ, ونىڭ كوركەم تۋىن­­دىلارى تۋرالى جاقسى, جىلى پىكىرلەرىن ايتتى جانە جازدى.

«اقىن عافۋ قايىربەكوۆ ساكەن ىنى­سى­نە:

مەرگەنسىڭ, اتقان وعى كەتپەس عاپىل,

ءبىر ءوزىڭ جەتى سەرى, جەتى باتىر.

تۋعان جەر – سارىارقانى ساعىنعاندا,

مەن سەنى ءبىر يىسكەسەم, جەتىپ جاتىر», دەپ تەگىن ايتپاعان.

ساكەن ءجۇنىسوۆتىڭ ەسىمىمەن ءبىز وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنان تانىسپىز. وندا مەكتەپ وقۋشىسىمىز. ادەبيەتشى ۇستازىمىز سەيسەك جاقىپ­جا­نوۆ ءسابيت مۇقانوۆتىڭ «اققان جۇلدىز», ساكەن ءجۇنىسوۆتىڭ «جاپان­­داعى جالعىز ءۇي», «اقان سەرى» ديلوگياسىنىڭ ءمان-ماز­مۇ­نىن ناقىشتاپ, مولدىرەتە ايتقاندا قۇلا­عىمىز قالقايىپ, اۋزىمىز اشىلا ءۇنسىز وتىرىپ تىڭداعانبىز.

ول كەزدە كىتاپ دۇكەندەرىندە الماتى­دان شىققان سۋ جاڭا جيناق­تار­ تولىپ تۇرادى. «جاپانداعى جال­عىز ءۇي» رومانىن ساتىپ العان­دا­عى قۋانىشىم ەرەكشە بولدى. ەرتەڭگى ساباققا دايىندالۋدى ىسىرىپ قويىپ, رومان وقۋعا كىرىستىم.

«كۇن بەسىندىگە تايانا تاڭەر­تەڭ­نەن­ بەرى جاپالاقتاپ جاۋعان قار­دىڭ ارتى بوران­عا اينالدى. مانا ءبىر كەزدە قوپ-قويۋ قار­لى بۇلت بۇر­­كەنگەن زەڭگىر اسپان از ۋاقىت كو­گ­­ىلدىر تۇسكە بويانىپ ىسقاياقتانا اشىل­­­عاندا, ەندىگى كەزەكتى ارقانىڭ جەلى­­­نەن كۇتىپ تىم-تىرىس مونتانسي­ قالعان.

ءدال وسى مەزەتتى اڭدىعانداي كەشە­دەن بەرى دەمىن ىشىنە تارت­قان ىزعىرىق وتكىر جەل دە باياۋ كوتە­رىلىپ, ۇرتىن تومپايتا قوي­دى. العاشقىدا س ۇلىق جاتقان جال­­پاق ءوڭىردىڭ اق كورپەسىن قاي جاعى­نان تۇرەرىن بىلمەي, مىڭ قۇبى­لىپ تۇردى دا, تەرىستىككە قاراي ءبىرجولاتا جونىن بەرە بۇرى­لىپ العان سوڭ, ءىشىن تارتىپ, زور ۋىل­گە باستى. جاڭا تۇسكەن ۇلپا قار ەن دالانىڭ بەتىندە جىلانشا يرەلەڭدەپ, جەر باۋىرلاي تىمىس­كى­لەپ كەزىپ ءجۇر. جەل گۋلەگەن سايىن­ قارلى جىلاندار باستارىن قايتا-قايتا كوتەرىپ الىپ, ەستەرى شىعا ويناق­شىپ ميداي ارالاسا جونەلەدى. كوككە شاپشىپ شانشىلىپ, ءبىر-بىرىنە ايبات شەگىپ ىسىلداپ, ارباسىپ تۇرادى دا, جەرگە سىلق ەتىپ قۇلاپ, مىڭ بۇراتىلىپ, ۇمار-جۇ­مار دومالانعان كۇيى قايتا جو­عارى شيىرشىق اتىلادى. بوران كوتەرىلىپ كەتتى...»

نە دەگەن سۋرەت! نە دەگەن بەينە­لەر!­

پروزا – تىلمەنەن, ءسوز ونەرىمەن سۋرەت سالۋ. ونسىز كەيىپكەردىڭ مىنەزى, زاماننىڭ بولمىسى, ۋاقىت­تىڭ لەبىزى اشىلمايدى. كوز الدىڭا ەلەستەيتىن, كەيىپكەردىڭ مىنەزىن اشاتىن, وقۋشىنى تامساندىراتىن نارسە سۋرەت قوي.

قالىڭ روماندى ءبىر اپتادا وقىپ شىقتىم. سۇلۋمۇرت, حالەل مەن جالەل, رايحان مەن كۇرگەرەيدىڭ تاعدىر تالايى, ءجۇرىپ وتكەن جولدارى ەلەستەدى. «جاپانداعى جالعىز ءۇي» قازاق دالاسىنا جاسالعان كەڭەس داۋىرىندەگى جاعىمسىز ارەكەتتەردى اشكەرەلەۋ بولاتىن.

كەڭەس وكىمەتى ورناپ, قازاق دالا­سى بوداندىق قامىتىن موي­نىنا ىلگەندەگى كەزەڭ تۋرالى اقيقاتتى مەيلىنشە اشىپ كور­سەتكەن كوركەم شىعارماداعى تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگە­رۋ دەگەن سىلتاۋمەن قازاق دالا­سى­نىڭ استاڭ-كەستەڭ, اپىر-توپىرىن شىعار­عانى شىن­دىق. قازاقتىڭ اتام زاماننان بەرى قالىپتاسقان تۇر­مىس-تىرشىلىگىن تىزەگە باسا وتى­رىپ وزگەرتىپ, وتارلاۋشى ەلدىڭ ءوز دەگەنىن ىستەگەن جىل­دار. وزدەرىن وسى ەلدىڭ قوجا­يى­نى سەزىنگەن باسقىنشىلار. ولار­­­عا جارامساقتانعان, ايار, ەكى­­­جۇزدى ءوز ىشىمىزدەن شىققان شو­لاق­ بەلسەندىلەردىڭ قۋلىق-سۇم­دى­عى­, قىرىق ايلالى ءىس-ارە­كەت­تەرى جا­عام­دى ۇستاتىپ, جۇرەك شان­شى­عان.

«جاپانداعى جالعىز ءۇي» رومانىن كوتەرىپ تۇرعان قاراساي بەينەسى كەزىندە تالاي-تالاي اڭگى­مەگە ارقاۋ بولدى, – دەيدى جازۋشى رامازان توقتاروۆ. – وتە كۇشتى, جان-جاقتى شىققان بەينە, كەز كەلگەن قازاق شارۋاسى ودان ءوزىن كوردى. سول ءۇشىن دە عوي اۆتورعا تۇرتپەكتىڭ كوبەيىپ كەتكەنى. سوڭىنا كولەڭكەلى بىرەۋلەر ءتۇستى. «ول ادام ومىردە بار ما؟ ءپروتوتيپى كىم؟ ونىڭ ايتقان سوزدەرىن كىمنەن ەستىدىڭ؟» دەگەن قيتۇرقى سۇراقتار كوبەيىپ كەتتى. ول ازداي, سوتسياليستىك رەاليزم ادىسىمەن قارۋلانعان ءبىزدىڭ كەيبىر سىنشىلارىمىز دا قاراسايدىڭ بەينە­سىنەن ەلدە-كۇندە جوق قۇبى­جىق­ كورە باستادى. سول سەبەپتى دە جارىق كورىسىمەن مەملەكەتتىك سىي­لىققا ۇسىنىلعان, تالقىلاۋ تۇ­سىندا بارلىق مەجەدەن وتكەن بۇل رومان: «جاعىمسىز كەيىپكەرىن باس­تى قاھارمان ەتكەن» دەگەن جەلەۋ­مەن­ سىيلىققا دا ىلىنبەي قالدى...» («ساكەن سەرى – ەل جايىندا, ەل – ساكەن سەرى جايىندا», الماتى, «جازۋشى تويى», 355-بەت).

 

* * *

«اقان سەرى» ديلوگياسى قازاق ادەبيە­تىنە ۇلكەن ولجا سالعان, قۇندى دۇنيە. رومان تۋرالى كەزىندە تالاي سىنشى, تالاي جازۋشى ءوز پىكىرىن جەرىنە جەتكىزە ايتىپ, ءباسپاسوز بەتىندە جاريالاعانىن كوزىقاراقتى وقىرمان جاقسى بىلەدى. ساكەن ءجۇنىسوۆ 50 جاسقا تولعاندا ءسوز شەبەرى, كورنەكتى سۋرەتكەر عابيت مۇسىرەپوۆ:

«...ءبىزدىڭ ساكەن وسى جاسىندا ءبىراز ىرگەلى, اتاۋلى تۋىندىلار بەردى. ول – قازىر وتىز جىلدىق مەرەكەسىن اتاپ وتكە­لى وتىرعان تىڭ ەپوپەياسىنا وراي سوناۋ كەزدە جازىلعان «جاپانداعى جال­عىز ءۇي» رومانى جانە باسقا اڭگىمە, پوۆەس­تەرى ەدى. وعان قوسا اقان جايلى ەكى تومدىق شىعارما جانە جازىلدى. ارينە, تۆورچەستۆودا اركىمنىڭ وزىندىك كوزى بولۋى قاجەت. سول اقاندى مەن دە جاز­عانمىن. ايتارىم, ساكەن ءوز كەيىپ­كەرىن وزىنشە قادىر-قاسيەتىمەن, اقىن­دىق, سەرىلىك جارقىندىعىمەن, حالىق­­تىڭ سۇلۋ ءتىلىنىڭ قۋاتىمەن ءمىنسىز سۋرەت­تەگەن. ەسكى سۇرلەۋگە دە, دايىن داڭ­عىل جولعا دا تۇس­پەگەن, باسقا­نىڭ ءىزىن قۋىپ شيىر­لا­ماعان. سونى­سىمەن ماعان قادىر­لى كورى­نە­تى­نىن, ادەبيەتىمىزدىڭ اسىل قورى­نا قوسىل­عا­نىن ايتا الامىن...» («سوتسيا­ليس­تىك قازاقستان» گازەتى, 1984 جىل).

قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتىندە ايرىق­شا­ ورىن الاتىن اقان سەرى سىندى تۇلعانىڭ ادەبيەتتەگى, ساحنا­داعى, ەكرانداعى جارقىن بەي­نەسى ءالى دە سان ۇرپاق وكىلدەرىنە تاربيەلىك ونەگە بەرمەك.

س.ءجۇنىسوۆ پروزامەن قوسا دراماتۋرگيا سالاسىندا دا ءونىمدى ەڭبەك ەتكەن. وعان ونىڭ وتكەن عاسىر­­دىڭ جەتپىسىنشى, سەكسەنىنشى جىلدارى جازعان, ساحنالانعان پەسالارى ايعاق.

2003 جىلى مادەنيەت مينيستر­لىگى وتكىزگەن «استانا-بايتەرەك» اتتى رەسپۋب­لي­كالىق كونكۋرستا دراماتۋرگ ساكەن ءجۇنىسوۆتىڭ ەكى بىردەي پەساسى ءبىرىنشى ورىنعا يە بولدى.

«ساكەن ءجۇنىسوۆ ەسىمى قازاق وقىر­مان­دارىنا كەڭىنەن تانىس. توكپە ءتىل, ورا­لىم­دى وتكىر ويلاردى, تۇتاس تا جۇيەلى پروبلەمالىق ماسەلەلەر مەن قوعام قاجە­ت­ىنە اۋا­داي كەرەكتى ومىرشەڭ ماتە­ريال­دار­دى ءتۇپ ەتەكتەن قالاي ۇستاۋ­دى جاقسى بىلەتىن دراماتۋرگ ەڭبەگىنىڭ قاي-قايسىسى بولسىن وقىرمان, كورەرمەن كوڭىلىن سەلت ەتكىزبەي قويمايدى», دەپ جازادى تانىمال تەاتر سىنشىسى, قازاقستانعا ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اشىربەك سىعاي.  ساكەن ۇلتتىق ساحنامىزدىڭ ءسانى بولارلىقتاي تالاي ءبىر تاماشا پەسالاردى ومىرگە كەلتىردى. «اجار مەن اجال», «تۇتقىندار», «جارالى گۇلدەر», ء«ار ءۇيدىڭ ەركەسى», «قىزىم, ساعان ايتام», «كروسسۆورد», ء«ولىارا», «قىسىلعاننان قىز بولدىق», «قوس انار», «كەمەڭگەرلەر مەن كولەڭكەلەر» دەپ اتالاتىن كوپ­جانرلى دۇنيەلەر كوپتەگەن تەاترى­­­­مىز­دىڭ شىعارماشىلىق شىرايىن كىرگىزىپ, بىرنەشە رەجيس­سەر, اكتەرلەرىمىزدىڭ شەبەرلىك مۇمكىندىكتەرىن كورەرمەن قاۋىم­عا ايگىلەپ بەردى. اۆتور­دىڭ قالا­مى­نان تۋعان جوعارىداعى ونعا جۋىق ساحنالىق شىعارمالاردىڭ كور­كەمدىك دەڭگەيى جونىندە سولعىن شىق­قاندارى كەمدە-كەم دەسەك, ونىڭ ءتورت تۋىندىسى بۇرىنعى وداقتىق جانە رەسپۋبليكالىق كونكۋرستاردىڭ جۇلدەسىن جەڭىپ الدى, ولار: «اجار مەن اجال», ء«ار ءۇيدىڭ ەركەسى», ء«ولىارا». باسقا دۇنيە­لەرى دە قازاقستاننىڭ پروفەسسيونال تەاترلارىنىڭ ساحنالارىن تۇگەل ارالاپ شىققان. دراماتۋرگ شىعارمالارىنا رەس­پۋب­­لي­كامىزدىڭ حالىق تەاتر­­لارى دا ۇلكەن ىقىلاس قوي­عانى ءما­لىم...» (س.ءجۇنىسوۆ شىعار­ما­لارى, 5-توم,­ «ساكەن سەرى دراماتۋرگياسى حاقىندا», الماتى: «تايماس» باس­پا ءۇيى, 2013 جىل).

 

* * *

اللانىڭ قالاۋىمەن, ءدام جازىپ كوكشەتاۋ وبلىستىق تەلەۆيزياسىندا باس رەداكتور بولىپ قىزمەت ىستەگەن جىلدارى ساكەن جۇنىسوۆپەن جاقىن تانىسىپ, ارالاسقان جاعدايىم بار. 1994 جىلى الپىس جاسقا تولارىندا كوكشەتاۋعا كەلگەن ساپارىندا سۇحباتتاسىپ, تەلەحابار دايىنداۋ بارىسىندا بۋراباي كەنتىنە, وندا بىرنەشە جىلدان بەرى سالىنىپ, سول كەزدە قۇرىلىسى توقتاپ تۇرعان ءۇش قاباتتى كوتتەدجىنە دە بارعانبىز ء(«وزى جوقتىڭ كوزى جوق» دەمەي مە؟ سول كوتتەدج «ساقالدى كۇرىلىسقا» اينالىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن قاڭىراپ بوس تۇر. مەن ول تۋرالى كەزىندە «انا ءتىلى» اپتالىعىنا جانە الەۋمەتتىك جەلىگە ماقالا جازعانمىن. وكىنىش­كە­ قاراي, «بۇقپا» گازەتىنىڭ رەداكتورى, بەلگىلى قالامگەر تولەگەن قاجىباەۆ پەن ادەبيەت جاناشىرى مۇرات ىدىرىسوۆتان وزگە ەشكىم پىكىر بىلدىرمەدى. اسەم بۋراباي سەلوسىنىڭ شەتىندە, قالىڭ ورمانعا سۇعىنا ورنالاسقان ءۇش قاباتتى, ون ەكى بولمەلى كوتتەدج وسىلاي تۇرا بەرسە, ەندى جەتى-سەگىز جىلدا دالادا قالۋى ابدەن مۇمكىن...).

ساكەن اعامەن سۇحبات بارىسىندا مەن جازعان شىعارمالاردىڭ ىشىندە قايسىسى جۇرەگىڭىزگە جاقىن دەپ سۇراعان ەدىم.

– قايسىسى جاقىن دەگەن ساۋالعا كەسىمدى جاۋاپ ايتۋ قيىن, – دەگەن ەدى ساكەڭ. – مەن پروزامەن قوسا دراماتۋرگيالىق شىعارمالار دا جازىپ ءجۇرمىن. ماسەلە شىعارما جانرىندا ەمەس, جازىلۋىندا. جۇرت­­تىڭ ايتۋىنا قاراعاندا «اقان سەرى» بەلدى شىعارمام عوي. العاش­قى­ رومانىم «جاپانداعى جالعىز ءۇي» دە وزىمە ىستىق. «زاماناي مەن اماناي» وزىمە ۇناي­تىن سەكىلدى. كەزىندە «مولودايا گۆار­ديا» جۋرنا­لىندا باسىلىپ, جۇلدەگەر اتاندىم. «نوۆىي مير» جۋر­نالى باس­قالى جاتقاندا, 1986 جىل­عى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە بايلانىس­تى جارىق كورگەن جوق. ول كەزدە قازاق­تان بەزگەن ۋاقىت بولدى عوي. ول جەكە اڭگىمە... ارتىنان «نوۆىي مير» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى سەرگەي زالىگين كەشىرىم سۇراعان...

«زاماناي مەن اماناي» پوۆە­سىمدى ورىسشاعا اۋدارعان – بەلگىلى جازۋشى ۆلاديمير سولوۋحين. «قىزىم, ساعان ايتام», «جارالى گۇلدەر», «كەمەڭگەرلەر مەن كولەڭ­كە­لەر» سىندى پەسالارىمدى دا كەمىت­پەيمىن.

اتا-اناعا ون بالاسى دا بىر­دەي. ەشقايسىسىن الالامايدى. بىرەۋى ەركە, ەكىنشىسى تەنتەك دەگەندەي... ال وقىرمانعا جازۋ­شى­نىڭ ءبىر شىعارماسى ۇناسا, كەلەسى بىرەۋى ۇنامايدى. ويتكەنى وقۋشى تالعامى ءارتۇرلى. جالپى, شىعار­ما­نىڭ تاعدىرىن شەشەتىن پاراساتتى وقىرمان مەن ۋاقىت قوي. وسى تۇرعىدان كەلگەندە مەنىڭ شىعارمالارىما وقىرمانىمنىڭ ءبىرازى ريزا سەكىلدى. البەتتە, كوڭى­لىڭ­ وسەدى. حالقىڭنىڭ الدىندا ۇياتقا قالساڭ, ماسقارا سول ەمەس پە؟ ال وقىرمان ء«اي, سونى قويشى؟» دەسە, وندا جازباعان ارتىق... وقى­ماي قويادى. ال ماقتاپ جاتسا, زورلاپ ماقتاتىپ جاتقان جوقسىڭ عوي... «اقان سەرىنى» اقان قىلعان ساكەن, ساكەندى ساكەن قىلعان – اقان» دەگەن سوزدەردى تالاي ەستىدىم. سوعان قاراعاندا حالىق «اقان سەرى» رومانىمدى جاقسى كورسە كەرەك...

ودان سوڭعى اڭگىمەمىز «جاپان­داعى جالعىز ءۇي» تۋرالى بولدى.

– تىڭ بىزگە ءبىر تىڭ دۇنيە, سەر­پى­لىس اكەلدى, – دەپ ساباقتادى جازۋشى جاۋابىن. – قالعىڭقىراپ وتىر­عان ادامدى ءتۇر­تىپ جىبەر­گەن­دەي... تراكتورمەن كەلىپ: ء«اي, تۇر! تۇر­ماساڭ, مىناۋ ءۇيىڭنىڭ قابىر­عا­­سىن سوگىپ الىپ كەتەمىن...» دەگەندەي...

بالكىم ءبىز تەحنيكانى كەيىندەۋ مەڭگەرەر ەدىك. تىڭ – تەزدەتتى. ءبىز ءوزى تۇرتپەسەڭ, ۇيىقتاپ جۇرە بەرەتىن, بەيبەرەكەتتەۋ ەلمىز عوي. مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ: «ويان, قازاق!» دەپ جۇرگەنى بەكەر ەمەس. ءبىزدى وياتۋ كەرەك! كورپە­مىز­دى جۇل­­قىپ, جىلى جەردەن سۋىق­قا شىعا­رىپ, سەرگىتپەسە بول­­مايدى. سەبەبى كەڭ بايتاق جەرىمىزدىڭ جەراستى بايلىعىنا توقمەيىلمىز. ريزا بولۋ ءوز الدىنا, سول بايلىقتى يەمدەنىپ, ىسكە جاراتۋ كەرەك. جاپوندار جەرى از بولعاندىقتان, اۋلاسىنا ءجۇز ءتۇرلى گۇلدى ەگىپ قويىپ, سونى يىسكەپ وتىرادى. جەر كولە­مى شاعىن بولعان سوڭ, تىربانىپ, ەڭبەك ەتپەي قايتسىن؟ اۋىزىڭدى اشىپ­ وتىرا بەرسەڭ, ۇلكەن جەرىڭنىڭ كۇنى ەرتەڭ ۇلتاراقتاي بولۋى وپ-وڭاي...

قىتايلار دا سولاي. قۇرت-قۇمىرسقانى جەيتىنى, كۇن كورۋ ءۇشىن. وعان كۇلۋگە بولمايدى. دۇرىس ىستەيدى. ءبىر ميللياردتان استام ادام, وسىلايشا تىرلىك ەتىپ جاتىر. بىزدە ءبىر كىسىگە 1,5-2 شارشى شاقىرىم جەردەن كەلەدى ەكەن. مالىمىز ءوزى جايىلىپ كەلەدى. راقات! جىلقىمىز قىس بويى تەبىن­دە. ءوز ازىعىن ءوزى تاۋىپ جەيدى. مىنە, وسى جاعىنان كەلگەندە تىڭ بىزگە – ويان, قالعي بەرمە! – دەپ ەسكەرتتى. تىڭنىڭ سوراقى جەرى – مال جايىلىمىن قالدىرماي جىرتىپ تاستادى. «جاپانداعى جالعىز ۇيدە» ول جازىلعان. ماعان سول ءۇشىن كەزىندە, پارتيانىڭ باعدار­لا­ماسىنا قارسىمىسىڭ دەپ كىنا تاقتى. مەن: «جوق, قارسى ەمەسپىن. نيكيتا حرۋششەۆتىڭ قيعاشتىق جاسا­عا­نى, قازاق مەكتەپ­تە­رىن جاۋىپ تاس­تاعانى, انا ءتىلى­مىز­دى جوعالتىپ جىبەر­گەنى, ءبىزدى مەن­سىن­بەگەنى, قازاق­­تار­دىڭ اراسىنان مىق­تى كادر­لار شىق­پايدى دەگەنى, مىنە, وسى­لارعا قارسىمىن دەپ جاۋاپ قاي­تاردىم.

قازاق – دارىندى حالىق. مۇ­نى­ مەن قازاق بولعان سوڭ ايتىپ­ وتىر­عام جوق. وزگە ۇلتتارمەن سالىستىرام عوي. تەك بىزگە ارەدىك-ارەدىك: «ەي, باسىڭدى كوتەر! ويان! قاتا­رىڭنان قالما! اناۋ ادەمى ءۇي سالىپ جاتىر. سەن نەگە سالمايسىڭ؟ – دەپ ءتۇرتىپ وتىرۋ كەرەك. ورىس, شە­شەن, نەمىس, وزگە دە ۇلتتار ءۇي سا­لىپ جاتسا, «قولىنان كەلەدى عوي» دەيمىز, ال قازاق سالىپ جاتسا: ء«اي, بۇل اقشانى قايدان الدى ەكەن؟ قايتىپ سالىپ جاتىر؟» دەن كۇمان­دانامىز.

تىڭ ءبىزدى قامشىلادى...

 

* * *

ساكەن ءجۇنىسوۆ جان-جاقتى, پاراساتتى ونەردىڭ ءاربىر سالاسىنان ءوزىن تانىتقان تۇلعا ەكەندىگىن قازاق وقىرمانى جاقسى بىلەدى. اسقان تالانتى ءۇشىن قازاق زيالىلارى ونى ساكەن سەرى دەپ اتاعان. ول كاريكاتۋرالار سالعان, دومبىرا, پيانينو, ماندولين اسپاپتارىندا ويناپ, ءان ايتقان. مۇنىمەن قوسا ول قازاقشا كۇرەس سايىستارىنا قاتىسقان. 2014 جىلى مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا قازاق زيالىلارىنىڭ قولداۋىمەن دەرەكتى فيلم شىعا­رىل­دى. ءفيلمنىڭ تۇساۋ­كە­سە­رىندە قارىنداسى روزا ءجۇنى­­سوۆا اعا­سى­نىڭ ءومىرى مەن شىعار­ما­شى­لىعى تۋرالى ايتا كەلىپ, جازۋشى ءومىرىن اقان سەرى تاعدىرىمەن تەڭەستىردى.

«ساكەن سەرى» دەگەن اتتى كەزىن­دە كور­نەك­تى جازۋشى عابيت مۇسى­رە­پوۆ بەرگەن كورى­نەدى. ول تۋرالى عابەڭنىڭ ايتقان ءسوزى بار.

ساكەڭ 60 جاسقا كەلگەندە, بەلگىلى اقىن وتەجان نۇرعاليەۆ «ساكەن» اتتى ۇزاق ولەڭىن:

«...جۇلدىز كوپ اركىمدەردىڭ جەتە­گىن­دە,

بىرەۋلەر حوشەمەتكە ەتى ولۋدە.

اق تۋىن ابىلايدىڭ بىرگە قوسىپ,

ساكەندى اقان سەرى كوتەرۋدە!..», دەپ جازعان ەكەن.

ءان پاديشاسى, قازاقتىڭ ءبىرتۋار اقىنى اقان سەرى قورامسا ۇلى ايتىلعان جەردە ايگىلى جازۋشى, دارىندى دراماتۋرگ ساكەن ءجۇنىسوۆ ەرىكسىز ەسكە تۇسەرى حاق. قالامگەردىڭ ەل مەن رۋحانياتتى قورعاعان, قولداعان نامىسى – ادەبيەتتىڭ قاسيەتىندەي ەدى.

 

تولىمبەك ءابدىرايىم,

جازۋشى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى