ەلدىڭ كەلەشەگى بۇگىنگى جاس بۋىننىڭ قانداي قۇندىلىقپەن تاربيەلەنىپ جاتقانىنا بايلانىستى. وسىنى دەر كەزىندە ۇعىنعان عالىمبەك قىزىربەك ۇلى وسىدان 9 جىل بۇرىن «ەلەكتروندى قازاق ءۇيىن» ىسكە قوسقان.
«ەلەكتروندى قازاق ءۇي» – ءتىلدى دامىتىپ, رۋحتى كوتەرەتىن, ۇلتتىق قۇندىلىقتى دارىپتەيتىن تاربيە قۇرالى. مۇندا ءداستۇرلى ءان مەن كۇي, تەرمە, اڭىز-ەرتەگى, بەسىك جىرى, ابايدىڭ قارا ءسوزى, بالالار ءانى, جالپى كولەمى 1200 اۋديوماتەريال توپتاستىرىلعان. قۇرىلعى بالالار مەن ەرەسەكتەر ءۇشىن دە ىڭعايلى ەتىپ جاسالعان. قولدانۋشىلار ءتيىستى باتىرمانى باسۋ ارقىلى مازمۇنى مەن جانرى جاعىنان ءارتۇرلى ءبولىمدى ارالاپ, قالاعانىن تىڭداي الادى. جوبا تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, اقش, كانادا, فرانتسيا, جاپونيا, ۇلىبريتانيا, قىتاي, موڭعوليا ەلدەرىنە تاراعان.
– بۇل جوبا – مەنىڭ ءتول بالام. بۇل – قازاقتىڭ بالاسى. ءونىمنىڭ ىشىندەگى دۇنيەلەر قانداي كەرەمەت بولسا, سىرتقى ساپاسى دا سوعان لايىق. بالالىقتان دانالىققا دەيىنگى قازاق اۋىز ادەبيەتى مەن شىعارمالارىن ناسيحاتتايتىن زاماناۋي قۇرالىمىز ساپاسىز بولىپ جاتسا, مۇنى كىم الادى؟ جوبانى ىسكە اسىرماس بۇرىن ءبىز ساپاسىنا ەرەكشە ءمان بەردىك. قازىر بالالار وينايتىن ويىنشىققا قاراڭىزشى, پلاستيكتىڭ ءيسى شىعىپ تۇرادى. بۇل بالا تۇگىلى ۇلكەن ادامعا دا زيان. قازاق ءۇيدىڭ سىرتى اس ىدىستارىن شىعاراتىن ABS-پلاستيگىنىڭ ءبىرىنشى سورتىنان جاسالدى. قۋاتى 10 ساعاتقا شىدايدى. قۋات الادى. فلەشكا سالىپ, كولونكا رەتىندە قولدانۋعا دا, راديو تىڭداۋعا دا بولادى, – دەدى جوبا اۆتورى عالىمبەك قىزىربەك ۇلى.
ەلەكتروندى قازاق ۇيدەگى شىعارمالار بەس بولىمنەن تۇرادى. ءبىرىنشى ءبولىم – ەرتەگىلەر. ەرتەگىلەردى اكتەر ايدوس بەكتەمىر مەن ديكتور ساۋىق جاقانوۆا وقىعان. 1000 ەرتەگىنىڭ ىشىنەن تاڭدالعان 150 ەرتەگى بالالاردىڭ ساناسىنا اسىل قاسيەتتەردى ءسىڭىرىپ, سان الۋان قۇبىلىستىڭ سىرىن ۇعىنۋعا شاقىرادى. ەكىنشى ءبولىم – بالالار اندەرى. ءاننىڭ ماتىندىك مازمۇنى بالالاردى باۋىرمالدىق پەن سۇيىسپەنشىلىككە جەتەلەيدى. ءۇشىنشى ءبولىم – كۇيلەر. بۇل بولىمگە داۋلەسكەر كۇيشىلەردىڭ كۇيلەرى ەنگىزىلگەن. مۇندا دومبىرامەن ورىندالعان – 315, وركەسترمەن ورىندالعان 34 كۇي بار. سونداي-اق قوبىزبەن, سىبىزعىمەن, جەتىگەنمەن, شاڭقوبىزبەن, ادىرنامەن, شەرتەرمەن, سازسىرنايمەن ورىندالعان شىعارمالاردى دا تىڭداۋعا مۇمكىندىك بار. ءتورتىنشى بولىمگە ءداستۇرلى اندەر, تەرمە-تولعاۋلار جانە وتانشىلدىق رۋحتاعى اندەر توپتاستىرىلعان. 114 حالىق ءانى, حالىق ءانشى-كومپوزيتورلارىنىڭ 202 ءانى, 63 تەرمە-تولعاۋ, وتانشىلدىق رۋحتاعى 26 ءان قوسىلعان. بەسىنشى بولىمگە 7 بەسىك جىرى مەن ابايدىڭ قارا سوزدەرى كىرگەن. ايتا كەتەتىنى, ابايدىڭ قارا سوزدەرىنىڭ اكتەر بولات ءابدىلمانوۆ وقىعان اۋديو نۇسقاسى بۇرىننان بار ەكەنىن بىلەمىز. دەسە دە, ول ەلەكتروندى قازاق ءۇيى ءۇشىن حاكىمنىڭ قارا سوزدەرىن قايتادان ارنايى وقىپتى. بۇل ارەكەتىن بولات ءابدىلمانوۆ «مەن دايىن اۋديوجازبانى ەرتەرەكتە, ابايدى دۇرىس تانىماعان ساتىمدە وقىعان ەدىم. ول كەزدە جۇرەگىممەن تۇسىنبەۋشى ەدىم. قازىر وقىسام جان جۇرەگىممەن وقىپ بەرەمىن», دەپ ءتۇسىندىرىپتى. وسىدان-اق قۇرىلعىداعى ءار ءبولىمنىڭ اسا ىجداھاتتىلىقپەن جاسالعانىن, وندا سەزىم مەن رۋح بارىن كورە الامىز.
جوبانىڭ جاۋاپتى رەداكتورى جارقىن سالەن ۇلى قۇرىلعىنىڭ بالالارعا اسەرىن باقىلاپ كورمەك نيەتپەن قىزىق ەكسپەريمەنت جاساپتى. بالاباقشا تاربيەشىلەرى بالالارعا «ەلەكتروندى قازاق ۇيىنەن» كۇي تىڭداتىپ سۋرەت سالعىزعان. كۇي تىڭداپ سالعان سۋرەت پەن تىنىش وتىرىپ سالعان سۋرەتتىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي بولىپتى. كۇي تىڭداۋ بالالارعا شابىت بەرىپ, قيالىن جەتىلدىرە تۇسكەن. سونداي-اق بالالارعا ەرتەگىلەر تىڭداتىپ, ولاردىڭ تىلدەرىنىڭ دامىعانىن كورگەن. جارقىن سالەن ۇلى وسى سىناقتى جالعاستىرىپ, مەكتەپتە 8-11-سىنىپ وقۋشىلارىنا قۇرىلعىداعى شىعارمالاردى تىڭداتىپ, جاقسى جەتىستىككە جەتكەن. اتاپ ايتقاندا, ساباق كەزىندە كۇيدى تىڭداعاندا رۋحاني تۇرعىدا سەرگىپ, كۇيدەگى مازمۇندى بەينەلەپ بەرۋگە داعدىلانعان. ءارى تەرمە-تولعاۋلاردى تىڭداپ, ماتىنگە تالداۋ جاساتۋ ارقىلى بالالاردىڭ وي-ءورىسىنىڭ تەرەڭدەي تۇسكەنىن كورگەن. جاۋاپتى رەداكتور وسى ىستەردىڭ بارىسىندا وقۋشىلاردىڭ جاتتاۋ قابىلەتىنىڭ جاقسارعانىن, قۇيماقۇلاق بولا تۇسكەنىن اڭعارعان.
– حالىقتىڭ سۇرانىسى جوعارى. اراعا جىلدار سالىپ, ءبىراز ءۇزىلىس ورىن الدى. وسى ءۇزىلىس كەزىندە حالىق قازاق ءۇيدى ىزدەپ, سۇراپ جاتاتىن كۇيگە جەتتى. بۇل ءبىر مەزەتتىك ەمەس, ومىرشەڭ تاۋار. ۇلتتىڭ بولاشاعى – ۇرپاق. ال سول ۇرپاعىمىز ءوزىنىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمىن سەزىنىپ ءوسۋ ءۇشىن ۇلتتىق يدەولوگيا بولۋى كەرەك. بۇگىنگى ءتىلى شۇبارلانىپ بارا جاتقان ۇل-قىزدارىمىزدىڭ بويىنا ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز سانالاتىن اۋىز ادەبيەتىندەگى اڭىز-اڭگىمەلەردى, ءان-كۇيلەردى جانە بەسىك جىرلارىن جاڭا تەحنولوگيا – «ەلەكتروندى قازاق ءۇيى» سىڭىرۋگە كومەكتەسە الادى. «انگە اۋەس, كۇيگە قۇمار بالا جانى سۇلۋ, ومىرگە عاشىق بولىپ كەلەدى» دەگەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءسوزىن ۇمىتپاۋ كەرەك, – دەيدى جوبا اۆتورى.
بۇل ءونىمنىڭ بولشەكتەرىن قىتايدىڭ ىشكى ولكەسىندەگى شەنچجەن قالاسىندا ارنايى تاپسىرىسپەن جاساتىپ, ەلدە قۇراستىرادى. بارلىعى ويداعىداي جۇزەگە اسىپ جاتسا, زاۋىتتىڭ ەڭ وزىق تەحنيكالارىن, ستانوكتارىن اكەلىپ, تەك «ەلەكتروندى قازاق ءۇيى» عانا ەمەس, وسى تەكتەس وزگە دە ەلەكتروندى ونىمدەردى ساپالى ءارى قولجەتىمدى ەتىپ ءوندىرۋدى قولعا الىپ, كەمىندە 40-50 ادامدى جۇمىسپەن قامتىماق ويلارى بار. ەلدىڭ ەرتەڭىن ويلاپ, بۇگىن تالماي ءىس قىلىپ جۇرگەن ازاماتتار مەملەكەتتەن قولداۋ كۇتەدى.
ءسىز باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ قورقىنىشى جايلى ەستىگەن بولارسىز. وتتان دا, وقتان دا قورىقپاعان ءباھادۇر بەسىك جىرىن ايتاتىن كەلىندەردىڭ ازايىپ بارا جاتقانىنان قورىققان. نەمەرەلەرىنە ەرتەگى ايتىپ بەرە المايتىن اجەلەردىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانىنان قورىققان. ءداستۇردى سىيلامايتىن بالالاردىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانىنان قورىققان. بەسىك جىرىن ەستىپ, ەرتەگى تىڭداپ, ءداستۇردى بويىنا ءسىڭىرىپ وسپەگەن بالانىڭ كوكىرەككوزى كور بولا ما دەپ قورىققان. ال «ەلەكتروندى قازاق ءۇيى» وسى قورقىنىشتاردى سەيىلتەتىن بىردەن-ءبىر قۇرال ىسپەتتى.
ەلىگىماي توڭكەر,
جۋرناليست