ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ تىرەگى سانالاتىن مەتاللۋرگيا سالاسى ۋاقىت وزعان سايىن جاڭا مازمۇنمەن تولىعىپ كەلەدى. زامان تالابى تەك تابيعي بايلىقتى يگەرۋ ەمەس, ونى ۇقىپتى پايدالانىپ, وندىرىستەن قالعان تەحنوگەندىك قالدىقتاردىڭ ءوزىن قايتا كادەگە جاراتۋ بولىپ وتىر. بۇل ءبىر جاعىنان ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەسە, ەكىنشى تۇستان ەكونوميكانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ءبىر جولى. وسىنداي كۇردەلى مىندەتتەردى شەشۋدە وتاندىق عىلىمنىڭ الەۋەتىنە سۇيەنەرىمىز انىق, دەپ جازادى Egemen.kz.
وسى باعىتتا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جاس عالىمداردىڭ ءبىرى – ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەتاللۋرگيا جانە پايدالى قازبالاردى بايىتۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسور, PhD دوكتورى ومىرسەرىك بايگەنجەنوۆ. ونىڭ عىلىمي ىزدەنىستەرى تەوريا مەن ءوندىرىستىڭ ءوزارا ساباقتاستىعىن دالەلدەيتىن, مەملەكەت ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ەڭبەكتەردىڭ قاتارىندا. عالىم ءوز ىزدەنىستەرىن قالدىق تۇبەگەيلى جويىلاتىن دۇنيە ەمەس, ول – عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ قولىندا قايتا تۇلەيتىن رەسۋرس دەگەن وي جەتەگىندە جۇزەگە اسىرادى.
مەملەكەت باسشىسى ءبىر توپ جاس عالىمعا پاتەر كىلتتەرىن تابىستادى
عىلىمي جولىن ستۋدەنتتىك كەزەڭنەن-اق وندىرىستىك زەرتتەۋلەرمەن ۇشتاستىرعان ومىرسەرىك سابىرجان ۇلى ەڭبەك جولىن مينەرالدىق شيكىزاتتى كەشەندى قايتا وڭدەۋ ۇلتتىق ورتالىعى قابىرعاسىندا باستاعان. بۇل ورتا جاس زەرتتەۋشىگە ءوندىرىستىڭ قىر-سىرىن تەرەڭ مەڭگەرۋگە, ناقتى تەحنولوگيالىق ۇردىستەردى كوزبەن كورىپ, تاجىريبەمەن ۇشتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. زەرتحانا مەن ءوندىرىس اراسىنداعى تىعىز بايلانىس ونىڭ عىلىمي تانىمىن قالىپتاستىرىپ, تىڭ شەشىمدەرگە باستادى. عالىم كاسىبي كوكجيەگىن كەڭەيتكەن ماڭىزدى كەزەڭ رەتىندە ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ۇسىنعان قوس ديپلومدىق باعدارلاما ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«Colorado School of Mines جانە ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى اراسىنداعى قوس ديپلومدىق باعدارلاما حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم مەن تاجىريبەمدى, عىلىمي كوزقاراسىمدى جاڭا بەلەسكە كوتەردى. باعدارلاما اياسىندا 2014 جىلى ديسسەرتاتسيالىق جۇمىسى ءساتتى قورعادىم. سول كەزەڭنىڭ وزىندە ەلىمىزدە وندىرىلمەيتىن ماگني تۇزدارىن اسبەست قالدىقتارىنان الۋ مۇمكىندىگىن دالەلدەي الدىق», دەيدى ومىرسەرىك سابىرجان ۇلى.
بۇگىندە عالىمنىڭ زەرتتەۋلەرى حالىقارالىق سيپات الىپ وتىر. تۇركيا, مالايزيا, قىتاي جانە ءۇندىستان ەلدەرىنىڭ جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتارىمەن ورناتىلعان ارىپتەستىك ناتيجەسىندە بىرلەسكەن جوبالاردى قولعا العان. عالىمداردىڭ بۇل ەڭبەكتەرى بەدەلدى Elsevier باسىلىمدارىندا جارىق كورىپ, الەمدىك عىلىمي قاۋىمداستىق تاراپىنان جوعارى باعا العان. سونىمەن قاتار عىلىمي بايلانىستاردىڭ نىعايۋى تەحنولوگيا ترانسفەرىنە جول اشىپ, وتاندىق عىلىمنىڭ جاھاندىق كەڭىستىككە ەركىن ەنۋىنە ىقپال ەتىپ وتىر. سونداي-اق ومىرسەرىك بايگەنجەنوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن 2025-2027 جىلدارعا ارنالعان ىرگەلى جوبا – ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق دامۋى ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى زور باستاما. زەرتتەۋ نىسانى رەتىندە قوستاناي وڭىرىندەگى جىتىقارا كەن ورنى اۋماعىندا ۇزاق جىلدار بويى جينالعان اسبەست قالدىقتارى قاراستىرىلىپ جاتىر.
مەملەكەت باسشىسى: ەلىمىز ءۇشىن قولدانبالى عىلىمدى دامىتۋ – اسا ماڭىزدى مىندەت
«كولەمى جۇزدەگەن ميلليون تونناعا جەتەتىن بۇل تەحنوگەندىك ۇيىندىلەر بۇگىنگە دەيىن ەكولوگيالىق ماسەلە رەتىندە قاراستىرىلىپ كەلسە, ەندى ولار عىلىمي تۇرعىدا باعالى شيكىزات كوزىنە اينالىپ وتىر. ۇسىنىلعان پيرو-گيدرومەتاللۋرگيالىق ءادىس ارقىلى بۇل قالدىقتاردان ماگنيدىڭ ءتۇرلى تۇزدارىن عانا ەمەس نيكەل, كوبالت, تەمىر كونتسەنتراتتارى, جوعارى تازالىقتاعى كرەمني ديوكسيدى مەن مەتاللۋرگيالىق كرەمني الۋ مۇمكىندىگىن ايقىنداپ جاتىرمىز. مۇنداي كەشەندى ءتاسىل ءوندىرىس تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ قانا قويماي, قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ زاماناۋي ۇلگىسى بولماق», دەيدى جاس عالىم.
عالىم ەڭبەگىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى قالدىققا دەگەن كوزقاراستى تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە تەلىنگەنىندە.
«تابيعاتتان الىنعان ءاربىر رەسۋرس تولىق يگەرىلگەندە عانا ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتەدى. ال قالدىقتى قايتا وڭدەۋ – بولاشاق ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى باعىتى», دەپ اتاپ ءوتتى ول.
قاسىم-جومارت توقاەۆ: عىلىم ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ سۇرانىسىنا ساي بولۋعا ءتيىس
كەيىپكەرىمىزدىڭ بۇل ۇستانىمى – بۇگىندە ماڭىزى ارتقان «جاسىل» ەكونوميكا تالاپتارىمەن دە تولىق ۇندەسەدى. قالدىقتان قازىنا سۇزگەن وتاندىق عالىمنىڭ ەڭبەگى تەك ءبىر ادامنىڭ عىلىمي جەتىستىگى ەمەس, تۇتاس ەلدىڭ يندۋستريالىق جانە يننوۆاتسيالىق دامۋىنا قوسىلعان سالماقتى ۇلەس. بۇل جاس ۇرپاققا باعىت-باعدار بەرەتىن, عىلىم جولىنا بەت بۇرعان تالاپكەرلەرگە ۇلگى بولاتىن تاعىلىمدى جول. عىلىم مەن ءوندىرىستى ۇشتاستىرا بىلگەن وسىنداي تۇلعالاردىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ مەتاللۋرگيا سالاسى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, ۇلتتىق ەكونوميكامىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ارتا تۇسەتىنى ءسوزسىز.