تەڭگە نىعايىپ, دوللار السىرەدى: نارىققا اسەرى قانداي؟

سىرتقى قارىز ءتول ۆاليۋتانى كۇشەيتتى مە؟

بۇگىن ەلىمىزدىڭ ءىرى قالالارىنداعى اقشا ايىرباستاۋ ورىندارىندا 1 دوللار 474 تەڭگە شاماسىندا ساۋدالانىپ جاتىر. ناۋرىزدىڭ باسىندا دوللاردىڭ ورتاشا باعامى 502,60 تەڭگە بولعان ەدى. R-Finance كومپانياسىنىڭ قارجىلىق كەڭەسشىسى ارمان بايعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, اقش ۆاليۋتاسىنىڭ مىڭ قۇبىلۋىنا ساياسي قاقتىعىستار باستى سەبەپ بولىپ وتىر.

«ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ نىعايۋى تاياۋ شىعىستاعى يران مەن يزرايل اراسىنداعى قاقتىعىسپەن تىعىز بايلانىستى. ورمۇز بۇعازىنىڭ جابىلۋى مۇناي باعاسىنىڭ 110 دوللارعا دەيىن قىمباتتاۋىنا سەبەپ بولدى, ال اسكەري ارەكەتتەر اقش ۆاليۋتاسىنىڭ السىرەۋىنە ىقپال ەتتى. سوڭعى ءبىر ايدا دوللار باسقا الەمدىك ۆاليۋتالارعا قاراعاندا ءبىرشاما ەسە ارزاندادى. كەز كەلگەن سوعىس قاقتىعىسۋشى تاراپتاردىڭ ۆاليۋتالارىنا تەرىس اسەر ەتەدى. ەكىنشى فاكتور – مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋى جانە سوعان بايلانىستى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ نىعايۋى. مۇناي 60-70%-عا قىمباتتادى, ال بيۋدجەت كىرىسىنىڭ 50%-دان استامى مۇناي ەكسپورتىنا تاۋەلدى. مىنە, وسى اتالعان فاكتورلار ەكونوميكالىق جاعدايدى وزگەرتتى», دەدى ارمان بايعانوۆ.

ال ەكونوميست عالىم قۇسايىنوۆ ءوزىنىڭ Telegram ارناسىندا مۇناي باعاسىنىڭ تەڭگە باعامىنا اسەرى وتە شەكتەۋلى ەكەنىن جازدى. ونىڭ ويىنشا, نەگىزگى فاكتور باسقاشا.

«ەڭ باستى فاكتور – سىرتقى قارىز الۋ. مەملەكەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردى قوسا العاندا, ەكونوميكالىق اگەنتتەر شەتەلدىك نارىقتاردان كوبىرەك قارىز الىپ جاتىر. بۇل قاراجات ەلگە تۇسكەن كەزدە تەڭگەگە ايىرباستالادى, سونىڭ ناتيجەسىندە ۇلتتىق ۆاليۋتا نىعايادى», دەپ جازدى ول.

تاياۋ شىعىستاعى ءبىتىم: 2 اپتادا نە وزگەرۋى مۇمكىن؟

8 ساۋىردە يران مەن اقش ەكى اپتالىق بىتىمگە كەلدى. كەلىسىم كەزەڭىندە ورمۇز بۇعازى ارقىلى كەمە قاتىناسى قايتا جاندانىپ, قوزعالىس يران كۇشتەرىنىڭ تەحنيكالىق باقىلاۋىندا بولادى. سونىمەن قاتار يزرايل دە اتىستى توقتاتۋ شارتتارىن ساقتاۋعا مىندەتتەمە الدى. تەگەران بۇعاز ارقىلى وتەتىن ءاربىر كەمەدەن شامامەن 2 ميلليون دوللار كولەمىندە الىم الۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل قاراجات ومانمەن ءبولىسىلىپ, سوعىس سالدارىنان قيراعان نىسانداردى قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالماق. وسىلايشا, يران بيلىگى ۆاشينگتون مەن تەل-اۆيۆتەن تىكەلەي وتەماقى تالاپ ەتۋدەن باس تارتۋدى جوسپارلاپ وتىر.

بۇل بىتىمنەن كەيىن مۇناي باعاسى 110 دوللاردان 92-93 دوللارعا دەيىن تومەندەدى. ارمان بايعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا مۇنايدىڭ باعاسى ودان ءارى ارزانداۋى مۇمكىن.

«ەرتە مە, كەش پە 2 اپتا ىشىندە تاراپتار بىتىمگە كەلەدى. سول كەزدە مۇناي باعاسى سوعىسقا دەيىنگى دەڭگەيگە, ياعني 60-70 دوللار دەڭگەيىنە قايتا ءتۇسۋى مۇمكىن. ونداي جاعدايدا ۇلتتىق ۆاليۋتا السىرەيدى. دوللار باعامى 1 دوللار ءۇشىن 500 تەڭگەدەن جوعارى بولۋى ىقتيمال. جالپى, مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋى الەمدىك ەكونوميكا ءۇشىن تەرىس فاكتور. سەبەبى ينفلياتسيا ايتارلىقتاي وسەدى. مىسالى, ناۋرىز ايىندا الەم بويىنشا ازىق-ت ۇلىك باعاسى 2,5%-عا قىمباتتادى. بۇعان مۇنايدىڭ قىمباتتاۋى مەن سوعىس سالدارىنان لوگيستيكانىڭ قىمباتتاۋى اسەر ەتتى», دەدى قارجىگەر.

مۇنايدىڭ كوپتەگەن سالادا, اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعىندا قولدانىلاتىنىن ەسكەرسەك, بۇل جاعداي جالپى قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن دە تەرىس اسەر ەتەدى. ەنەرگورەسۋرستار – نەگىزگى شىعىن ءتۇرىنىڭ ءبىرى, ول شامامەن 70-80%-دى قۇرايدى.

اقشا نىعايعانىمەن, الەمدىك ينفلياتسياعا بايلانىستى يمپورتتىق تاۋارلار قىمباتتاۋى مۇمكىن. بىراق ەكىنشى جاعىنان, تەڭگەنىڭ شامامەن 10%-عا نىعايۋى يمپورتتى ارزانداتۋى ىقتيمال, سەبەبى تاۋارلار دوللارمەن ساتىپ الىنادى.

ءبىتىمدى بۇزۋ اقش ءۇشىن ءتيىمسىز

«بىتىمنەن كەيىن مۇناي باعاسى قايتا وسسە, بۇل دا ەكونوميكا ءۇشىن جاقسى ناتيجە بەرمەيدى. ويتكەنى باعانىڭ كۇرت وزگەرۋى ءتيىمسىز. الداعى احۋال كەلىسسوزدەر پروتسەسىنە بايلانىستى بولادى. ەگەر يراننان مۇناي سانكتسيالارى الىنسا, وندا مۇناي باعاسى 50 دوللارعا دەيىن ءتۇسۋى مۇمكىن. بۇل جاعدايدا ۆاليۋتانىڭ السىرەۋ قاۋپى ارتادى. سوندىقتان جاعدايدى كۇتۋ كەرەك.

ءبىتىم قايتا بۇزىلۋى دا مۇمكىن, بىراق اقش ءۇشىن بۇل ءتيىمسىز. ەۋروپا, اقش جانە تاياۋ شىعىس ءۇشىن اسكەري قاقتىعىستاردىڭ بولماعانى ءتيىمدى. يران مەملەكەتى سىرتقى اسكەري ارەكەتتەرگە توتەپ بەرە الدى. دەمەك بۇل ماسەلە اسكەري جولمەن شەشىلمەيدى. قازىر ترامپ كەلىسسوز ارقىلى بىتىمگە كەلىپ, قاقتىعىستى اياقتاۋعا تىرىسىپ جاتىر», دەدى ا. بايعانوۆ.

تەڭگە ءبىر ايدا 3,9%-عا نىعايدى

ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىنشە, ناۋرىزدا تەڭگە باعامى 1 دوللار ءۇشىن 478,15 تەڭگەگە دەيىن جەتىپ, ءبىر ايدا 3,9%-عا نىعايدى. قازاقستان قور بيرجاسىنداعى ساۋدا-ساتتىق كولەمى دە ءوستى: ءبىر كۇندىك ورتاشا كورسەتكىش 335 ملن دوللاردان 372 ملن دوللارعا دەيىن كوتەرىلىپ, جالپى ايلىق اينالىم 6,7 ملرد دوللاردى قۇرادى.

فوتو: Egemen.kz/ەرلان ومار

تەڭگە باعامىنا قاتىستى بولجام قانداي؟

ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىنشە, الداعى ۋاقىتتا تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋىنە مىناداي فاكتورلار اسەر ەتەدى:

نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ بولجامى; توقساندىق سالىق تولەمدەرى; الەمدىك نارىقتارداعى احۋال جانە گەوساياسي جاعداي.

ۇلتتىق بانك التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن يكەمدى ايىرباس باعامى رەجيمىن جالعاستىرا بەرەتىنىن جانە نارىقتاعى بارلىق وپەراتسيالاردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەتىنىن مالىمدەدى.