پرەزيدەنت وسى جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ كوپتەن بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان بىرقاتار كۇردەلى ماسەلەسىن اشىپ ايتتى. مىسالى, شارۋاشىلىقتار مەنشىگىندەگى تەحنيكانىڭ 80 پايىزى توزىپ كەتكەنىن اتاپ كورسەتىپ, جىل سايىن ونىڭ 8-10 پايىزىن جاڭارتىپ وتىرۋدى مىندەتتەدى. ەڭ باستىسى, مەملەكەت باسشىسى بۇل رەتتە ەلىمىزدەگى تەحنيكا وندىرۋشىلەر مەن شارۋالاردىڭ مۇددەسى قاتار ەسكەرىلگەنى ابزال ەكەنىن ءادىل اتاپ ءوتتى.
قازىر شارۋالارعا تەحنيكانى ليزينگپەن بەرىپ جاتىر. ونىڭ 25 پايىزىن مەملەكەت ءوزى وتەپ بەرەدى. ماسەلەن, كومباين 100 ملن تۇرسا, ونىڭ 25 ملن تەڭگەسىن مەملەكەت تولەيدى. ودان كەيىن تەحنيكاعا بانكتەن 15 پايىزدىق وسىممەن قارىز الساق, ونىڭ جارتىسىن ءتۇرلى قارجى كومپانيالارى ارقىلى تاعى دا مەملەكەتتىڭ ءوزى تولەپ بەرىپ وتىر. بىراق مەملەكەتتەن بولىنگەن سول قارجى قولىمىزعا وتە كەش تيەدى. جىلدا وسى – بىرەسە اقشا بولماي قالادى نەمەسە قۇجات دۇرىس بولمايدى. تەحنيكا پاركىن جاڭارتۋعا تەجەۋ بولىپ وتىرعان نەگىزگى فاكتوردىڭ ءبىرى وسى. بۇگىندە شارۋاشىلىقتاردىڭ كوبى وسىدان جارتى جىل بۇرىن ليزينگكە العان تەحنيكاسىنىڭ قارىزىن 15 پايىزدىق وسىمپۇلمەن جاۋىپ جاتىر. ويتكەنى ءالى كۇنگە دەيىن مەملەكەت بەرۋگە ءتيىس 7 پايىزدى الا الماي وتىر. ەگەر وسى اقشا دەر كەزىندە شارۋانىڭ قولىنا تيسە, وعان تىڭايتقىش, تۇقىم الۋعا بولادى. نەمەسە شارۋاشىلىقتى دامىتاتىن باسقا دا قاجەتتەرگە جۇمسالاتىن ەدى. پرەزيدەنت جولداۋىنان كەيىن كوپتەن بەرى شارۋالاردىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان وسى ماسەلە ەندى رەتتەلىپ قالار دەگەن ءۇمىت وتى جانعانداي بولدى.
ەندىگى ءبىر ماسەلە, جاڭا تەحنيكا الۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن شارۋانىڭ قارجىسى بولۋى كەرەك. قازىر, مىنە, بيداي, مايلى داقىلدارىمىز ءپىستى, بىراق ونى ۋاقىتىندا ساتۋ كەرەك قوي. ەگەر ءونىمدى ەكسپورتقا جىبەرسەك, تابىسىمىز كوبەيەدى. وكىنىشكە قاراي, ءونىمدى ەكسپورتتاۋ ماسەلەسىندەگى كەدەرگىلەر دە قولىمىزدى بايلاپ, دامۋعا تۇساۋ سالىپ كەلەدى. ءونىمدى ەكسپورتقا شىعارۋعا جىل سايىن تىيىم سالىنىپ, باعانى قۇلدىراتىپ جاتىرمىز. جەمە-جەمگە كەلگەندە مۇنىڭ زيانىن ءونىمىن لايىقتى باعاعا ساتا الماي, سالدارىنان تەحنيكا الا الماي قالعان شارۋا شەگەدى. ەكسپورتقا تىيىم سالۋعا بولمايدى. وسى ماسەلەنى دە مىقتاپ ويلاستىرعان ءجون.
ودان كەيىن پرەزيدەنت جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن عىلىمعا سۇيەنىپ دامىتپاسا, توقىراۋعا ۇشىرايدى دەگەن ۇلكەن ماسەلە كوتەرىلدى. اگروعىلىم دامىسا, شارۋالار جىلدا قايتالانىپ جاتقان قۋاڭشىلىققا تاۋەلدىلىكتەن ارىلادى. قۋاڭشىلىقتى تەك جوعارى تەحنولوگيا مەن عىلىم عانا جەڭە الادى. مىسالى, قوستاناي وڭىرىندە كەزىندە ءۇش بىردەي عىلىمي اۋىل شارۋاشىلىعى تاجىريبە ستانساسى جۇمىس ىستەپ تۇردى. قازىر زارەچنىيداعى عىلىمي ستانسا جۇمىس ىستەمەيدى. جىتىقاراداعى تاجىريبە ستانساسى باياعىدا جابىلىپ قالعان. مۇنداي عىلىمي مەكەمە تەك قارابالىقتا جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ ءوزى شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبارىن قامتي المايدى. قازىر اگروعىلىم نە ىستەپ جاتىر؟ جاڭا سۇرىپتار بار ما؟ جوق. جاڭا تەحنولوگيا دا جوق. بىزگە مۇنىڭ ءبارىن عىلىمي-تاجىريبەلىك ينستيتۋتتار كورسەتىپ, ۇيرەتۋگە ءتيىس. سەلەكتسيا, ساپالى تۇقىم شىعارۋ جۇمىسىن قايتا جاڭعىرتۋ كەرەك. بۇل تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلدانۋ قاجەت. وكىنىشكە قاراي, قازىر بىزدە مۇنداي زاڭ جوق. سالدارىنان ءالى كۇنگە دەيىن كەيبىر تۇقىمداردى قىمبات باعاعا شەتتەن ساتىپ الىپ وتىرمىز. شىعىس قازاقستاندا مايلى داقىلداردىڭ تۇقىمى شىعىپ جاتىر. بىراق ول بىزگە جەتپەيدى, نە ءبىزدىڭ كليماتتىق جاعدايعا سايكەس كەلمەيدى. سوندىقتان كۇنباعىس, زىعىر, راپستىڭ تۇقىمىن رەسەيدەن, ەليتالى بيداي تۇقىمىن قورعاننان الىپ كەلىپ جاتقان جايىمىز بار.
وسى ماسەلەلەردى قولعا الىپ, بايىپتى تۇردە تاجىريبەگە ەنگىزەتىن ۇلكەن عىلىمي ىزدەنىستەر جاسالىپ, جوسپارلاۋ, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى اتقارىلۋعا ءتيىس. اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىنا كەلىپ جاتقان دارىندى جاستارعا, بىلىكتى عالىمدارعا قولداۋ كورسەتۋ ماڭىزدى. سولتۇستىك ايماقتاردا اۋىل شارۋاشىلىعىن ىلگەرىلەتۋگە نەگىز بولاتىن ۇلكەن عىلىمي-تاجىريبەلىك ورتالىق اشىلسا, قۇبا-قۇپ.
سايران بۇقانوۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى