جاقىندا وبلىستا «اۋىل اماناتى» جوباسى بويىنشا العاشقى سەرتيفيكاتتار تابىستالدى. ءبىر قاراعاندا, سۇيىنشىلەيتىندەي-اق جاعداي. بىراق...
بۇل جوبا بويىنشا ۇلىتاۋ وبلىسىنا 3 ملرد 370 ملن تەڭگە بولىنگەنىن ەسكەرسەك, ءسال ويلانۋعا تۋرا كەلەدى. جىلدىڭ جارتىسى اۋىپ بارادى. ال, جوبا بويىنشا العاشقى سەرتيفيكاتتار ەندى عانا بەرىلە باستاسا, جىل سوڭىنا دەيىن بولىنگەن قاراجاتتى يگەرۋ جايى قالاي بولار ەكەن؟
جوبا جاقسى, قارجى قوماقتى. نەسيە مولشەرلەمەسى – 2,5%. وسى جوبا ارقىلى وبلىستا جاڭادان 424 جۇمىس ورنىن قۇرىپ, اتاۋلى كومەك الاتىنداردىڭ سانىن 130-عا قىسقارتۋ كوزدەلگەن. باستى ماقسات – اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا, تۇرمىسىن جاقسارتۋعا ىقپال جاساۋ. اۋىلدىق جەردە كىم قانداي كاسىپپەن اينالىسقىسى كەلسە, جوباعا ءوتىنىم ءتۇسىرىپ, شاعىن نەسيە الۋىنا بولادى. نەسيەنىڭ جوعارى سوماسى جەكە ادامدار ءۇشىن 8,6 ملن تەڭگە, ياعني, 2,5 مىڭ اەك قۇرايدى. شارۋاسىن تۇزەگىسى كەلگەن اۋىل ادامى ءۇشىن بۇل دەگەنىڭىز تاماشا مۇمكىندىك ەمەس پە؟ سولاي سەكىلدى. ەندەشە, نەگە جوبا جىلجىماي جاتىر؟
قازىرگى تاڭدا وبلىس بويىنشا 53 ءوتىنىم تۇسكەن. وسى وتىنىمدەردىڭ اراسىندا ناۋبايحانا, وسىمدىك, بيوگۋمۋس ءوندىرىسى جانە جىلىجاي باعىتىنداعى ءبىر-ءبىر جوبا عانا بار. ال, قالعان جوبالاردىڭ ءبارى مال ساتىپ الۋدى كوزدەيدى. بۇل جەردە ەكى ماسەلە تۋىندايدى. جوبانىڭ ماقساتى – اۋىلدى جەردە حالىقتىڭ جاعدايىن كاسىپكەرلىكتىڭ ءتۇر-ءتۇرىن جان-جاقتى دامىتۋ ارقىلى جاقسارتۋ. بىراق, مۇنداي قۇلشىنىس بايقالماي وتىر. مال ساتىپ الۋعا دەگەن ۇمتىلىس تۇسىنىكتى. دەگەنمەن, جايىلىم ماسەلەسى قالاي بولادى, سول العان مالىن شارۋا جەمشوپپەن قايدان, قالاي قامتاماسىز ەتەدى؟ مال ساتىپ الۋعا دەگەن ءوتىنىمدى قاراستىرعان كەزدە وسىنداي دا ماسەلەلەرگە نازار اۋدارىلۋى ارينە, دۇرىس.
نەگىزگى باستى كەدەرگى كەپىلگە قويىلاتىن م ۇلىككە بايلانىستى. ۇلىتاۋ وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قايرات مۇتاەۆ بىزگە جوبانىڭ وتە قيىندىقپەن ءجۇرىپ جاتقانىن اشىق ايتتى.
– تەك «اۋىل اماناتى» جوباسى عانا ەمەس, اۋىلعا بايلانىستى باسقا دا جاقسى جوبالار جەتەرلىك. بىراق, سول جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ وڭايعا تۇسپەيدى. ويتكەنى, بىرنەشە كەدەرگىلەر بار. ادامدار اۋىلدى جەرلەردە الدەبىر جاڭاشا كاسىپ اشۋعا جۇرەكسىنەدى, تاۋەكەلگە بارعىسى كەلمەيدى. ەڭ باستى كەدەرگى – كەپىلگە قويىلاتىن م ۇلىك. اۋىلداعىلاردىڭ كەپىلگە ۇسىناتىنى نەگىزىنەن وزدەرى وتىرعان ۇيلەرى عانا. اسىرەسە, ەندى عانا ءىس باستاعىسى كەلەتىن كىسىلەردە ۇيدەن باسقا ەشتەڭە دە جوق قوي. ال ولاردىڭ ساپاسى قانداي, قۇنى قانشا؟ جارايدى, سول ءۇيدى كەپىلگە الايىق. نەسيە الۋشى قارىزىن قايتارماي قويسا, سوتقا جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى. كەپىلدە تۇرعان ءۇيدى الساق, سوسىن ونى نە ىستەيمىز؟ قالاداعى پاتەر نەمەسە ءۇيدى قايتا ساتۋعا بولادى, ال, اۋىلدا شە؟ بەرىلەتىن نەسيە مەملەكەت قارجىسى بولعاندىقتان, ونى تاراتۋدى عانا ەمەس, قايتارىمىن دا كۇنىلگەرى ويلاستىرماسا بولمايدى, – دەگەن ق.مۇتاەۆتىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار.
اۋىلدى كوتەرگىمىز, دامىتقىمىز كەلەدى, سول ماقساتپەن جاپ-جاقسى جوبالار جاسالادى. بىراق, سول جوبالار مايعا سالعان پىشاقتاي جىلجىپ كەتە قويمايدى, كەپىلدىڭ كەسىرىنەن توقتاپ قالادى. سوندا سىرتى جىلتىراپ, ءىشى قالتىراپ تۇراتىن باعدارلامالار ارقىلى اۋىلدىڭ اجارىن ەنگىزە الامىز با؟ اۋىلداعى شارۋالارعا, كاسىپكەرلەرگە بەرىلەتىن نەسيەنىڭ كەپىل ماسەلەسىن قالاي ءتيىمدى شەشۋگە بولادى؟
نەسيە رەتىندە بەرۋگە باعىتتالعان قارجىنى اۋىل مۇددەسى ءۇشىن باسقاشا جولمەن پايدالانۋدى قاراستىرىپ كورسە قايتەر ەدى؟ ايتالىق, ءاربىر اۋىلدىق وكرۋگ وزدەرىنە قانداي كاسىپ كوزدەرىنىڭ كەرەكتىگىن بىلەدى. سول كاسىپتەردى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن اۋىل اكىمدىكتەرىنە قارجى بولىنسە... اكىمدىك ءوز كەزەگىندە سول كاسىپتەردى مەملەكەتتىك مەنشىك رەتىندە ۇيىمداستىرىپ, ءىس جۇرگىزۋگە دەگەن نيەتى, ىقىلاسى بار اۋىل ادامدارىنا جالعا بەرسە... قۇيىلعان قارجى تولىقتاي قايتارىلعان سوڭ كاسىپ نىسانى جالداۋشىعا تەگىن جەكەشەلەندىرىلىپ بەرىلسە. القالى جيىننىڭ بىرىندە وسىنداي دا ۇسىنىس ايتىلىپ ەدى. ويعا وي قوسۋدىڭ ارتىعى بولمايدى. سولاردىڭ ەڭ دۇرىسى, ءتيىمدىسى تاڭدالماسا, ءاپ-ادەمى جوبالار جارتى جولدا قالىپ قويا بەرەدى. وبلىسقا اتالمىش جوبا بويىنشا بولىنگەن قاراجاتتىڭ قازىرگى يگەرىلىمىن قاراپ, نەسيەگە قويىلاتىن كەپىل ماسەلەسىن الدە دە جەتىلدىرۋ كەرەكتىگى بايقالىپ-اق تۇر. بۇل تەك سول جوباعا عانا قاتىستى ەمەس...
ۇلىتاۋ وبلىسى