مامىر ايىندا وزبەكستاننىڭ باس شاھارى – تاشكەنتتە وتكەن الەم چەمپيوناتىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى تاياۋدا الماتىعا كەلىپ, رەسپۋبليكالىق بوكس فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى كەڭەس راقىشەۆتىڭ قولىنان مول كولەمدە اقشالاي سىيلىق الدى. سول كەزدە جۋان جۇدىرىقتى جىگىتتەرمەن تىلدەسۋدىڭ رەتى كەلدى. بۇگىن ءبىز سول ساڭلاقتاردىڭ ءبىرى نۇربەك ورالبايمەن بولعان اڭگىمەنى وقىرماندار نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.
– نۇربەك, تاشكەنتتەگى جەڭىسىڭ قۇتتى بولسىن!
– كوپ راحمەت, اعا! بۇل تابىسىمدى مەن تالاي جىلدار بويى جاتتىعۋ زالى مەن شارشى الاڭدا توككەن تەرىمنىڭ وتەۋى دەپ بىلەمىن. ەل سەنىمى مەن باپكەرلەردىڭ ەرەن ەڭبەگىن اقتاي العانىما ءوزىم دە قاتتى قۋانىپ وتىرمىن. كەزىندە ماعان دۇرىس باعىت بەرىپ, ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ جۇرەن اتا-انام, تۋعان-تۋىستارىم جانە بارشا قازاق جانكۇيەرىنە دەگەن العىسىم شەكسىز.
– ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە, اكەڭ كەزىندە ەركىن كۇرەسپەن شۇعىلدانعان ەكەن. ال سەنىڭ بالۋاندىق ونەردى ەمەس, بوكستى تاڭداۋىڭا نە سەبەپ بولدى؟
– بوكسقا بايدىڭ بالالارى كەلمەيتىنى بەلگىلى عوي. ءبىز بولساق, قاراپايىم وتباسىندا تاربيەلەندىك. بىردە اكەم سىڭارىم ايبەك ەكەۋمىزدى استاناداعى «الاتاۋ» سپورت كەشەنىنە ەرتىپ اپاردى. ونداعى ويى – كۇرەسكە بەرۋ ەدى. الدىمىزدان كەزدەيسوق اسقار ەركەباەۆ ەسىمدى جاتتىقتىرۋشى جولىقتى. ول كىسى: «مەن بۇرىننان وسىنداي ەگىز بالالاردى بوكسقا باۋلىپ, سولاردى چەمپيون ەتىپ تاربيەلەپ شىعارۋدى ماقسات تۇتىپ ءجۇر ەدىم», دەپ اقجارما كوڭىلىن اقتاردى. ول كەزدە اسقار اعا نەبارى 22 جاستا. الدىنا بيىك ماقسات قويعان جاس ماماننىڭ ايتقانى ءسوز قادىرىن تۇسىنەتىن اكەمنىڭ كوڭىلىنەن شىقسا كەرەك, ەش قارسىلىق بىلدىرمەدى. ونىڭ ۇستىنە, ۇيىرمە تەگىن ەكەن. قاراپايىم وتباسى ءۇشىن بۇل دا كادىمگىدەي كومەك. وسىلايشا, بوكس زالىنان ءبىر-اق شىقتىق.
– بۇعان دەيىن جاستار بۋىنى اراسىنداعى جارىستاردا جاسىنداي جارقىلداعانىڭ بەلگىلى. ءوز قاتارلاستارىنىڭ اراسىندا قانداي تابىسقا قول جەتكىزدىڭ؟
– ايبەك ەكەۋمىز ومىردە عانا ەمەس, ۇلكەن سپورتتا دا قاتار كەلە جاتىرمىز. 2018 جىلى مەن جاستار اراسىنداعى قۇرلىق بىرىنشىلىگىندە كۇمىس مەدال يەلەنىپ, كوپ كەشىكپەي الەم چەمپيونى اتاندىم. باۋىرىمدا ءبارى كەرىسىنشە بولدى. ول قۇرلىقتا قارسىلاس شىداتپاسا, دۇنيەجۇزىلىك دودادا كۇمىسپەن كۇپتەلدى. ودان بولەك, ايبەك 2018 جىلى ارگەنتينانىڭ استاناسى – بۋەنوس-ايرەستە الاۋى تۇتانعان جاسوسپىرىمدەردىڭ دۇنيەجۇزىلىك وليمپياداسىندا التىن تۇعىرعا كوتەرىلدى.
– ەرەسەكتەر دۋىنا قوسىلۋ ەش قيىندىق تۋعىزعان جوق پا؟
– ءبارى ساتىمەن بولدى. 2019 جىلى سپارتاكيادادا توپ جاردىم. 2020 جىلى ەل چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا ۇتىلسام, 2021 جىلى قايتا چەمپيون بولدىم. ايبەك سول جارىستاردىڭ بارلىعىندا الدىنا جان سالمادى. سودان ەكەۋمىز بىلتىر بەلگرادتا ۇيىمداستىرىلعان الەم چەمپيوناتىندا كۇش سىناسۋ قۇرمەتىنە بولەندىك. بىراق تاجىريبەنىڭ ازدىعىنان بىزگە جۇلدە الۋ باقىتى بۇيىرمادى. مەن شيرەك فينالدا سەربيانىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن رەسەيلىك ۆلاديمير ميرونچيكوۆتان ۇتىلسام, ايبەك 1/8 فينالدا وزبەكستاننىڭ نامىسىن قورعاعان قازاق جىگىتى ماديار سايدراقىموۆقا ەسە جىبەردى. بىراق 2022 جىلعى اممانداعى ازيا چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا باۋىرىم ءدال سول سايدراقىموۆتى سان سوقتىرىپ, باس جۇلدەنى ولجالادى.
– اممانداعى سارى قۇرلىقتىڭ باستى دوداسىندا سەن قولا مەدالدى قاناعات تۇتتىڭ. باس جۇلدە ءۇشىن تالاسۋعا نە كەدەرگى بولدى؟
– يوردانيانىڭ استاناسىنداعى جارىستى جاپ-جاقسى باستاعانىممەن, جارتىلاي فينالدا حۋسسەين يشايشپەن كۇش سىناستىم. ول وعان دەيىن 91 جانە +91 كيلو سالماق دارەجەلەرىندە ايقاسىپ, ازيا چەمپيوناتىندا ءۇش رەت قولا مەدال يەلەنگەن. ريو مەن توكيو وليمپيادالارىندا شيرەك فينالعا دەيىن جەتكەن. امماندا حۋسسەين 80 كيلو سالماقتا سىنعا ءتۇستى. ەكەۋمىز تەڭ دارەجەدە ايقاستىق. بىراق ءبىراز ويلانا كەلە تورەشىلەر جەرگىلىكتى بىلعارى قولعاپ شەبەرىنىڭ قولىن كوتەردى.
– تاشكەنتتەگى الەم چەمپيوناتى قالاي ءوتتى؟ باستاپقى باسەكەلەردە كىمدەرمەن قولعاپ ءتۇيىستىردىڭ؟
– باستاپقى باسەكەلەردە ازەربايجان مەن تۇركيا بوكسشىلارىن جەڭدىم. ودان كەيىن يوردانيانىڭ وكىلىمەن قايتا جولىم قيىستى. سول حۋسسەين يشايشتەن مەن بىلتىر جەڭىلىپ قالعان ەدىم. كەتكەن ەسەمدى قايتارۋ ءۇشىن وسى باسەكەدە بارىمدى سالدىم. بۇل جولى مەنىڭ باسىمدىق تانىتقانىما تورەشىلەردىڭ ەش كۇمانى بولمادى.
– جارتىلاي فينالدا رەسەيلىك يمام حاتاەۆپەن كۇش سىناستىڭ. توكيو وليمپياداسىندا ول الەم چەمپيونى بەكزات نۇرداۋلەتوۆتى جەڭىپ, قولا مەدال يەلەندى. كاسىپقويلار اراسىنداعى بارلىق جەكپە-جەگىن ايقىن جەڭىسپەن اياقتادى. وسىنداي مىقتى بوكسشىمەن كۇش سىناساردا بويىڭدا قوبالجۋ بولدى ما؟
– مەندە قورقۋ, قايمىعۋ, قوبالجۋ دەگەن مۇلدە بولمايدى. الدىنا بيىك ماقسات قويعان ءار بوكسشىنىڭ جولىندا اتاعى الىسقا جايىلعان ەرەن تۇلعالار مەن دۇلەي كۇش يەلەرىنىڭ كەزدەسەتىنى انىق. ولارمەن جۇدىرىقتاسپاساڭ, بۇل سپورت ءتۇرىنىڭ شارىقتاۋ شىڭىنا كوتەرىلۋ مۇمكىن ەمەس. سونى قاپەرىمە ءتۇيىپ, شارشى الاڭعا جۇلقىنىپ شىقتىم. قالاي دا جەڭۋدى كوزدەدىم. باپكەرلەرمەن اقىلداسا وتىرىپ, دۇرىس تاكتيكا قۇردىق. رينگتە اعالارىمنىڭ ايتقانىن بۇلجىتپاي ورىنداپ, قارسىلاسىمدى قاپى قالدىردىم.
– سونىمەن, فينالعا جولداما الدىڭ...
– شەشۋشى تۇستا قىتايدا دۇنيەگە كەلگەن قانداسىمىز توقتاربەك تاڭاتقانمەن ايقاستىم. وعان قۇرعان تاكتيكام مۇلدە بولەك بولدى. بۇل باسەكەدە تىزگىندى بىردەن قولعا الۋعا تىرىستىم, اللاعا شۇكىر, جوسپارىم ويداعىداي جۇزەگە اسىپ, جەڭىسكە جەتتىم. فينالدىق سايىستان كەيىن عالامتورداعى كوپتەگەن كوممەنتاريلەردى وقىپ وتىرسام «كىم جەڭسە دە, قۋانار ەدىك. ەكەۋى دە قازاقتىڭ ۇلى عوي» دەپ جازىپ جاتقاندار كوپ. ارينە, ءبىر جاعىنان ونداي ۋاجبەن كەلىسۋگە دە بولادى. بىراق قارسىلاسىم جەڭىسكە جەتكەندە, قىتايدىڭ ءانۇرانى شىرقالاتىن ەدى. سونى دا ەستەن شىعارماعان ءجون. ال مەن كۇللى الەمگە قازاقتىڭ ءانۇرانىن تىڭداتتىم. جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن ساتتە توقتاربەككە دە ءدال وسى اڭگىمەنى ايتتىم. ول: «مەن دە قاتتى قۋانىپ تۇرمىن. ويتكەنى ءار قازاقتىڭ جەڭىسى – بارشامىزعا ورتاق», دەپ ءتىل قاتتى.
– الەم چەمپيوناتىندا سەندەرگە قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن اكە-شەشەڭ دە تاشكەنتكە بارعان ەكەن. الايدا ايبەك العاشقى اينالىمدا جەڭىلىپ قالعان كەزدە كوڭىلى قۇلازىعان اناڭ ەلگە ورالۋعا بەكىنگەن ەكەن. وسى اڭگىمەنى ءوز اۋزىڭنان ەستىسەك.
– اتا-انام تاشكەنتكە 3 مامىر كۇنى باردى. ەكى تاۋلىكتەن سوڭ ەكەۋمىز دە تۇساۋكەسەر كەزدەسۋ وتكىزدىك. مەن جەڭىسكە جەتكەنىممەن, ايبەك جەڭىلىپ قالدى. بىلتىرعى ازيا چەمپيوناتىندا ونىڭ التىن الىپ, مەن ءۇشىنشى ورىندى قاناعات تۇتقانىمدى جوعارىدا ايتتىم. اكە-شەشەمنىڭ ماعان قاراعاندا ايبەككە كوبىرەك سەنىم ارتۋىنىڭ سەبەبى سول. كەشكىسىن جالداعان پاتەرىمىزدە باس قوستىق. بارلىعىمىزدىڭ دا كوڭىل-كۇيىمىز جوق. شاي ءىشىپ وتىرعان كەزدە انام: ء«بىز ەندى بۇل جاقتا نە ىستەيمىز. ودان دا ەلگە قايتايىق» دەپ ايتىپ قالدى. قاپەلىمدە اۋزىما ءسوز تۇسپەي: «مەن شە, ماما؟ سوندا ماعان سەنبەيسىزدەر مە؟», دەدىم. «بالام-اۋ, ساعان دا سەنەمىز عوي. بىراق سول جەكپە-جەكتەرىڭدى ۇيدە وتىرىپ-اق, تەلەديداردان كورگەنىمىز ءجون شىعار», دەپ جاۋاپ قايىردى. ارينە, اتا-انامنىڭ ەشقايدا كەتپەيتىنى بەلگىلى عوي. ولار مەنى سولاي قايراۋدى قۇپ كورسە كەرەك. نەگىزى سول اڭگىمە دۇرىس بولدى. انامنىڭ ءبىراۋىز ءسوزى ماعان ۇلكەن موتيۆاتسيا بەردى. تاشكەنتتىڭ تورىندە قازاق ەلىنىڭ, اكە-شەشەمنىڭ جانە بارشا جانكۇيەردىڭ سەنىم ۇدەسىنەن شىعۋى ءۇشىن ەش ايانباي ايقاسىپ, اقىرى الەم چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزدىم.
– اڭگىمەڭە كوپ راحمەت, نۇربەك. كەلەشەكتە ايبەك ەكەۋلەرىڭنىڭ باعىندىرعان بەلەستەرىڭ بۇدان دا بيىك بولسىن!
– ءبىزدى ەلەپ, قۋانىشىمىزعا ورتاقتاسىپ وتىرعاندارىڭىز ءۇشىن سىزدەرگە دە مىڭ العىس!
اڭگىمەلەسكەن
عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»