اقساقا شاباعى جىبەرىلدى

مامانداردىڭ پىكىرىنشە, ەرتىس وزەنىندەگى بالىقتىڭ تابيعي جولمەن كوبەيۋىنە كوك ايدىننىڭ بويىندا ورنالاسقان سۋ-ەلەكتر ستانسالارى كوپ كەدەرگى كەلتىرەدى ەكەن. كوكتەم مەزگىلىندە اعىسقا قارسى ءجۇزىپ, وزەننىڭ جوعارعى بولىگىندەگى قايراڭداردا ۋىلدىرىق شاشاتىن بالىق جاساندى بوگەندەردى اينالىپ وتە المايدى. ونىڭ ۇستىنە سۋقويمالارداعى سۋ دەڭگەيىنىڭ وزگەرىپ وتى­رۋىنا بايلانىستى سۋ تەمپەراتۋراسى دا بىرقالىپتى ساقتالمايدى. بۇل بەلگىلى ءبىر تەرەڭدىككە شاشىلعان ۋىلدىرىق­تىڭ ءولىپ قالۋىنا اكەلىپ سوعادى. سول سەبەپ­تى كول بايلىعىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىگى جوق وزەن-كولدەردى بالىقتاندىرۋ جۇ­مىستارىن جۇرگىزۋ مەملەكەت تاراپىنان مىقتاپ قولعا الىنا باستادى. جىل – سايىن ءداستۇرلى تۇردە مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىندا جۇرگىزىلەتىن جۇمىس­تار بيىل دا جالعاسىن تاۋىپ, جاساندى جولمەن وسىرىلگەن بالىق دەرناسىلدەرى لەك-لەگىمەن كوك ايدىندارعا جىبەرىلىپ جاتىر.

بۇگىنگى تاڭدا ەرتىس باسسەينى – ەلى­مىز­دەگى كولەمى بويىنشا ءۇشىنشى ورىندا تۇرعان بالىق شارۋاشىلىعىن جۇرگىزەتىن سۋ ايدىنى. ونداعى بالىق اۋلاۋ كاسىبى ءوڭىردىڭ ازىق-ت ۇلىك كەشەنىنىڭ اجىراماس بولىگى سانالادى. وسىعان بايلا­نىس­تى اتالعان ايدىنداعى بالىق قو­رىن ساقتاپ, سانىن مولايتۋ باعىتىندا كەشەندى جۇمىستار جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان وبلىسىمىزدا تور شارباقتاردا تاۋار­لى بالىق وسىرۋمەن قاتار, «شى­عىس ۋنيۆەرسال» كاسىپورنى وزىنە تيە­سىلى ين­كۋباتسيالىق تسەحتاردا اقساقا تۇ­قىمدى بالىقتاردىڭ دەرناسىلدەرىن دە ءوسى­رىپ جاتىر. ءسويتىپ, سۋقويمالاردى بالىق­تان­دىرۋعا قاجەتتى دەرناسىلدەرمەن تۇتى­نۋشىلاردى قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى.

– ينسپەكتسيا «شىعىس ۋنيۆەرسال» كاسىپورنىنىڭ مەملەكەتتىك تاپسى­رىس اياسىندا اقساقا بالىعىنىڭ ۋىل­دى­رىقتان وندىرىلگەن 40 ملن-نان اسا دەر­نا­سىلدەرىن بۇقتىرما جانە ءشۇلبى سۋقوي­مالارى­نا جىبەردى. وسىلايشا, با­لىق­تاندى­رۋ جۇمىستارى ەرەجەگە ساي­كەس جۇرگىزىلىپ جاتىر, – دەيدى زاي­سان-ەرتىس وبلىسارالىق باسسەيندىك با­لىق شا­رۋاشىلىعى ينس­پەكتسياسى بالىق شا­رۋا­شىلىعى ءبولىمى­نىڭ باستىعى فارحات بايبازاروۆ.

قازىرگى ۋاقىتتا سۋ تەمپەراتۋراسى­نىڭ بالىق دەرناسىلدەرىن جىبەرۋگە وتە وڭتايلى جاعدايدا ەكەنىن العا تارتقان ول جىل سايىن ءساۋىردىڭ سوڭىن الا جۇر­گىزىلەتىن ءىس-شارانىڭ وسى ۋاقىتتان كە­شىكتىرىلمەي جۇرگىزىلۋى وتە ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى. ويتكەنى بۇل كەز – سۋدا اعىسپەن بىرگە جۇزەتىن پلانكتونداردىڭ عانا وياناتىن ۋاقىتى. ال مۇنداي شا­عىن جاندىكتەر ريپۋس بالىقتارىنىڭ دەر­ناسىلدەرى ءۇشىن تاپتىرمايتىن ازىق قورى كورىنەدى. سۋ جىلىنا ءىرى جاندىكتەر ويانسا, ولار كەرىسىنشە دەرناسىلدەردى ازىق ەتەدى.

– سۋدىڭ وسىنداي وپتيمالدى دەڭ­گەيدە تۇرعانى بالىق دەرناسىلدەرى ءۇشىن وتە قاجەت. بۇدان ءارى كەشىكسە, سۋداعى باسقا جاندىكتەر ويانىپ, بۇگىنگى جى­بەر­گەن دەرناسىلدەرىمىزدىڭ وزدەرى ازىق قو­رىنا اينالىپ كەتەدى, – دەيدى «شىعىس ۋنيۆەرسال» كاسىپورنىنىڭ ديرەكتورى ۆياچەسلاۆ اسانوۆ.

وسىلايشا, ەلىمىزدىڭ بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتىنىڭ ەكىنشى جىل قاتارىنان قولعا الىپ جاتقان ءىس-شاراسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەكى توپقا بولىنگەن ينسپەكتورلار مەن بالىق وسىرۋشىلەر بۇقتىرما سۋقويماسىنىڭ ۆاسيلەۆ پاروم وتكەلىنىڭ ماڭايىنا 21,3 ملن, ال ءشۇلبى سۋقويماسىنىڭ ساياجايلار بولىگىنە 20,5 ملن بالىق دەرناسىلىن جىبەردى.

بالىقتى كوپتەپ اۋلاۋ ءۇشىن ونىڭ وزەن-كولدەگى مولايۋىن قامتاماسىز ەتۋ – باستى ماسەلە. ال مەملەكەت تاراپىنان قابىلدانعان باعدارلاما بالىق اۋلاۋمەن قاتار بالىق ءوسىرۋ ءىسىن دە جانداندىرماق. بۇگىندە بۇل باعىتتا جاقسى جەتىستىككە جەتكەن قىتاي مەن نورۆەگيا ەل تۇرعىندارىن بالىق ەتىمەن قالىپتى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتىپ وتىر.

جوعارىدا ايتقانداي, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ۇسىنىمىنا سايكەس, ءبىر ادام جىلىنا 14 كگ بالىق ەتىن تۇتىنۋى قاجەت بولسا, قازاقستاندا ءتورت كيلودان اسپاي وتىر. سول سەبەپتى بالىق وسىرەتىن شارۋاشىلىقتار سانىن ارتتىرۋ وتە ماڭىزدى. ءار تۇرعىننىڭ 14 كگ بالىق تۇتىنۋىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن رەسپۋب­ليكا كولەمىندە جىلىنا 600 مىڭ توننا بالىق ءوسىرۋىمىز كەرەك ەكەن. قازىردە ەل اۋماعىندا بار-جوعى 9 مىڭ توننا عانا بالىق وسىرىلەدى. ون جىلدىق جاڭا باعدارلاما بويىنشا 2030 جىلعا قاراي بالىق ءوسىرۋ ءليميتىن 270 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ جوسپارلانعان. وسى ورايدا ايتا كەتەرلىك تاعى ءبىر ماسەلە – بالىق ءوسىرۋ ماقساتىندا سۋ جاعالاۋلارىنان كاسىپكەرلەر جەر تەلىمىن راسىمدەپ الا الماي ءجۇر. «شىعىس ۋنيۆەرسال» كا­سىپورنىنىڭ ديرەكتورى ۆ.اسانوۆتىڭ پىكىرىنشە, بالىق شارۋاشىلىعىن دوڭ­گەلەتۋ ءۇشىن الدىمەن جەر ماسەلەسىن زاڭ اياسىندا بەكىتىپ الۋ كەرەك ەكەن.

شىعىس قازاقستان وبلىسى