رەسەي ساۋداسى كەلمەي تۇرعاندا شىعىستا قىتايدان, تۇستىكتە بۇحار ولكەسىنەن كەلەتىن كەرۋەندەر حالىقتىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرىپ تۇرعان. ءارى كۇزدە سولتۇستىكتەگى قازاق مالشىلارى ءوزىنىڭ ءجۇن-جۇرقاسىن تۇيەگە قومداپ, وڭتۇستىككە اتتاناتىن. ءار ۇيدەن, اۋىلدان بەلگىلى ازاماتتار ەرە شىعادى. وسى كەرۋەندى حالىق اراسىندا «اق شوم» دەپ اتاعان.
سارىارقا مەن مۇعالجاردان اعىلعان «اق شومشىلار» كۇزدە قازداي ءتىزىلىپ وڭتۇستىككە كەتىپ بارا جاتقان. قايتقان قۇستارمەن قوسا دالانى دۋعا بولەگەن بۇل سالتاناتتى كورىنىستى ابايدىڭ جىرلاۋى تەگىن ەمەس.
«اق شومشىلار» ارىسى بۇحارا, سامارقان, حيۋا, بەرىسى تۇركىستان, شاشتان (تاشكەنت) «تامىر» تابادى دا, الگى اپارعان تەرى-تەرسەگىن استىققا ايىرباستايدى. اركىمنىڭ ءوزىنىڭ كۇنى بۇرىن كەلىسكەن ادامى بار. ەكى جاق تا وزگەگە قولىنداعىسىن بەرمەيدى. ونىمدەرىنىڭ ساپاسىنا سەنەدى. جۇت, قۋاڭشىلىق جىلدارى نەسيەگە الادى. ساۋدا مۇسىلمان ادەبىمەن جۇرگىزىلەدى, الداۋ-ارباۋ بولمايدى.
ال ورىس كوپەستەرى وسى ءبىر مۇسىلمانشا ساۋدا ادەبىن بىت-شىت قىلدى. ءارى وزدەرىنىڭ ارزان ساۋداسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن «اق شوم» كەرۋەن جولىن اسكەر كۇشىمەن جاپتى. ەل-جۇرت ەرىكسىز رەسەيلىكتەردىڭ ساپاسىز تاۋارىن تۇتىنۋعا ءماجبۇر بولدى.
الاششىل عالىم تۇرسىن جۇرتباي: «اق شومنىڭ» نەگىزى ەستە جوق ەسكى زاماندا قالىپتاسقان. ول كەزدە رەسەيدىڭ قانداي مادەني-ەكونوميكالىق دارەجەدە بولعانى ءبىر تاڭىرگە عانا ايان. انىعى, كوشپەلىلەردىڭ تىرشىلىك ساياساتى اينالىمعا قۇرىلعان. ولار بۇل ءتۇزىلىمدى بۇزعانداردى اياۋسىز جازالاپ, ءتيىستى سىباعاسىن سىپىرىپ الىپ وتىرعان», دەيدى (تۇرسىن جۇرتباي. «كۇيەسىڭ, جۇرەك... سۇيەسىڭ». الماتى, «قاينار» 2009. 72-ب).
ابايدىڭ: «...ورىسقا قاراماي تۇرعاندا قازاقتىڭ ءولىسىنىڭ احيرەتتىگىن, ءتىرىسىنىڭ كيىمىن سول جەتكىزىپ تۇردى», دەيتىنى دە وسى («ەكىنشى قاراسوز»).