مال ازىعى رەتىندە پايدالانىلاتىن كادىمگى جەمنىڭ ساپاسىن ارتتىرا وتىرىپ, ءسۇتتىڭ ونىمدىلىگىن 20-40 پايىزعا ۇلعايتقان عالىم يۋري بالدجي مال دەنساۋلىعىن ساقتاۋدىڭ جولىن دا ۇسىنىپ وتىر.
استاناداعى س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدار توبى ەرەكشە قۇراما جەم ازىرلەپ, مول پايداعا كەنەلىپ وتىر. مال ازىعى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى ەكەنى انىق. ونىڭ جىل وتكەن سايىن قۇزىرلى ورگانداردان باستاپ قاراپايىم شارۋانىڭ باس اۋرۋىنا اينالۋى دا سوندىقتان. ەلىمىزدىڭ جەر كولەمى ۇلكەن بولعانىمەن مال ازىعىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جانە ونىڭ ساپاسىنىڭ تومەندىگى انىق بايقالىپ وتىر. وكىنىشتىسى ماسەلە جىل وتكەن سايىن كۇردەلەنىپ بارادى. مۇنىڭ قانداي شەشىمى بار؟ وتاندىق عالىمنان سۇراپ بىلدىك.
– ءبىز استانا ماڭىنان ءۇش بىردەي قۇراما جەم ءوندىرۋ تسەحىن اشىپ, جۇمىس ىستەۋدى باستادىق. ءونىمىمىزدى «BioFeed» دەپ اتادىق. بۇل – فيتوبيوتيكالىق جەم قوسپاسى. نەگىزىنەن ءىرى قارا مالدىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن دايىندالادى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, كەز كەلگەن مال كۇيىس قايتارادى. ءبىزدىڭ ءونىم ولاردىڭ اس قورىتۋىنىڭ فيزيولوگيالىق ۇدەرىستەرىن ىنتالاندىرۋعا ارنالعان بيولوگيالىق بەلسەندى زاتتاردىڭ كوزى بولىپ سانالادى. ەكىنشى جاعىنان بيولوگيالىق بەلسەندى ازىق قوسىمشاسى مالدىڭ يممۋنيتەتىن ارتتىرۋدا سەپتىگى مول, – دەيدى يۋري بالدجي.
كەيدە ءبىز وتاندىق عالىمداردىڭ جاساپ شىعارعان ونىمدەرىنە سەنىمسىزدىك, نەمقۇرايدىلىق تانىتاتىنىمىز بار. ءبىز عالىمنان اتالعان جەم قوسپاسىنىڭ مال ءۇشىن, ونىڭ ءونىمىن تۇتىنۋشى ادام ءۇشىن زيانى بار-جوعىن سۇراپ بىلدىك. اتالعان ازىقتىڭ قۇرامى مەن جاسالۋ جولدارىنا دا قىزىعۋشىلىق تانىتتىق.
– بۇل – بيولوگيالىق بەلسەندى كومپونەنتتەر. ءبىز ونىمدەرىمىزگە حيميالىق زاتتار قوسپايمىز. حيميانىڭ ادام مەن جان-جانۋار ءۇشىن ءتىپتى ەكولوگيا مەن تاعام سالاسىندا دا اسا قاۋىپتى ەكەنى بەلگىلى. ەگەر ونىمدەرىمىزدەن حيميالىق قۇرام انىقتالسا, جاعداي قيىن بولادى, – دەيدى عالىم.
قىسقاسى, جاڭا ازىق ءتۇرىن جەگەن مال ت ۇلىگى اس قورىتۋعا ارتىق ەنەرگيا جۇمسامايدى. وسىلايشا, ونىمدىلىك قاسيەتتەرى جاقسارا تۇسەدى.
– قۇراما جەمدى دايىنداۋ جولى دا وزگەشە. جەم دايىنداۋ ءۇشىن اكەلىنگەن قاراپايىم تاۋارلىق استىق ەڭ الدىمەن عالىمدار تاراپىنان تەكسەرىلىپ, اناليز جاسالادى. ەگەر شيكىزاتتان قانداي دا ءبىر زياندى اسەرلەر بايقالاتىن بولسا, الدىمەن سول زيانكەستىڭ مال ورگانيزمىنە ءتۇسىپ كەتپەيتىندەي ەتىپ شارالار ۇيىمداستىرىلادى. ياعني ەكسترۋدتاۋ ءادىسى قولدانىلادى. ەكسترۋدتاۋ دەگەنىمىز – جەمنىڭ تاعامدىق قۇندىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن ارتتىراتىن باروتەرميالىق ۇدەرىس. ەكسترۋزيا ەكى ۇدەرىسكە نەگىزدەلگەن – تەمپەراتۋرا جانە اسا جوعارى قىسىمنىڭ اسەرى. ونىمگە وسى ەكى ءادىستى قولدانعان ساتتە جەم قۇرامىنداعى مال ورگانيزمى مەن ونىمىنە اسەر ەتەتىن بارلىق زيانكەس جويىلادى. وسىدان كەيىن بارىپ قاجەتتى مال ازىقتىق دارۋمەندەر مولشەرلەمەلەرى اسا دالدىكپەن ەنگىزىلەدى. بۇل ۇدەرىس اياقتالعان ساتتە بارىپ قۇراما جەمدى شيراتىپ كەپتىرىپ دايىن ءونىم الىنادى. بۇدان بولەك بۇل دايىن جەمنىڭ ورگانولەپتيكالىق, فيزيكالىق جانە حيميالىق كورسەتكىشتەرىن رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى يۋ.بالدجي.
ەگەر ەكسترۋدتاۋ ءادىسى قولدانىلماعان جاعدايدا مالعا بەرىلگەن ازىقتىڭ 50-55 پايىزى قالدىق رەتىندە سىرتقا شىعارىلادى. ال ەكسترۋدتاۋ ءادىسى قولدانىلعان قۇراما جەم جەگەن مالدان تەك 5 پايىزى عانا سىرتقا شىعادى. ء«بىزدىڭ عىلىمي دالەلىمىز بويىنشا جەمنىڭ 95 پايىزى ازىق رەتىندە مالدىڭ بويىنا داريدى. بۇل ءوز كەزەگىندە مال ءونىمىنىڭ ۇلعايۋىنا جانە ەتتى مالدىڭ سالماق قوسۋىنا ەرەكشە مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ول.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا, جاڭا ءونىمدى پايدالانا بىلگەن شارۋا قوجالىقتارى مال ازىعىن ەكى ەسە ۇنەمدەيدى.
عالىمدار قۇراما جەمدى دايىنداۋ بارىسىندا ونىڭ قۇرامىنا فيتوبيوتيك قوساتىنىن ايتتى. فيتوبيوتيكتەر دەگەنىمىز – ورگانيزمگە ەرەكشە اسەر ەتەتىن ءارتۇرلى وسىمدىكتەردىڭ سىعىندىلارىنان تۇراتىن مال ازىعىنا پايدالى قوسپا. ونىڭ قۇرامىندا ماي قىشقىلدارى (55%); فلاۆونويدتار (6,78%); ورگانيكالىق قىشقىلدار (2,5%); فەنول قىشقىلدارى; كومىرسۋلار; ا, س, ر, ۆ12 ۆيتاميندەرى; يود, مىرىش, مارگانەتس, مىس, كوبالت ميكروەلەمەنتتەرى; امين قىشقىلدارى جانە فەنولگليكوزيدتەر بار.
– بۇل قوسپالاردىڭ بارلىعى دالەلدەنگەن جانە ناقتى پايداسى بار. بۇل جانۋارلاردىڭ ساۋ بولۋىنا جانە ءتولىنىڭ ساپالى بولىپ قالىپتاسۋىنا دا كەپىلدىك بەرەدى, – دەپ ناقتىلادى عالىم.
قازىرگى تاڭدا عالىمدارىمىز ويلاپ تاپقان ءونىمدى جەكە كاسىپكەرلەر كوپتەپ ساتىپ الا باستاعان. سونىمەن بىرگە ساتىپ العان شارۋا قوجالىقتارىنا عالىمدار توبى سىناق مەرزىمىن بەكىتىپ, بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا دەيىن شارۋاشىلىقتىڭ مال ازىعى مەن مال ونىمدىلىگىن باقىلاپ, زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ كەلەدى. العاشقىدا ءىرى قارا مال ءۇشىن دايىندالعان ازىق ءونىمى قازىر ۇساق مالدار مەن وزگە دە ءۇي جانۋارلارى ءۇشىن ازىرلەنىپ, عىلىمي دالەلدەر, تۇجىرىمدار جاسالىپ جاتىر. بۇل ءبىز ءۇشىن جاڭا قادام, جاڭا مۇمكىندىك, – دەيدى يۋ.بالدجي.
بەردىبەك حاباي,
جۋرناليست