ەرلىگى ماڭگى ەستە

سولاردىڭ ءبىرى – بۇرىنعى گۋرەۆ (قازىرگى اتىراۋ) وبلىسى ەسبول (قازىرگى يندەر) اۋدانى قاڭباقتى اۋىلىندا 1918 جىلى دۇنيەگە كەلىپ, 1942 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا «يسپۋلسكي» اسكەري كو­ميسسارياتىنان سوعىسقا اتتانعان بوران نىسانباەۆ. بوران اقتوبە, گۋرەۆ, باتىس قازاقستان وبلىستارىنان اس­كەر­گە الىنعان جاۋىنگەرلەرمەن بىرگە سو­عىسقا دەيىنگى اسكەري دايىندىقتان وتكەننەن كەيىن, بريانسك مايدانىنىڭ 48-اسكەر قۇرامىنداعى 137-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 771-اتقىشتار پولكىنىڭ ساپىن تولىقتىرىپ, رەسەيدىڭ ورەل جەرىندە اۋىر شايقاستاردى باستان كەشىردى.

بوران نىسانباەۆتىڭ «قازا تاپقان­نان» كەيىنگى ماراپاتتاۋ پاراعى­نىڭ جو­عارى جاعىندا كارانداشپەن «ۆ كنيگە فام. نسامباەۆ» (سوعىستان كەيىن جا­زىلعان بولۋى مۇمكىن) دەپ كور­سە­تىلىپتى. ماراپاتتاۋ پاراعىندا «يسيم­باەۆ بۋران» دەپ قاتە جازىلۋ سەبەبى, سوعىستىڭ الاساپىران ۋاقىتىندا شتاب قىزمەتكەرلەرى مۇسىلمان جاۋىن­گەر­لە­رىنىڭ اتى-جوندەرىن قالاي ەستىپ, قا­بىلداسا, سولاي قاعازعا ءتۇسىرىپ وتىرعان. كەي­بىر قاتەلەر قۇجاتتان قۇجاتقا كو­شىر­گەندە دە قايتالانىپ وتىرعان. مىسالى, سوعىسقا بۇرىنعى گۋرەۆ وبلىسى «جيلوكوسينسكي» (قازىرگى جىلىوي اۋدانىنىڭ سوعىس ۋاقىتىنداعى اتاۋى) اۋدانىنان اتتانعان قاتارداعى جاۋىنگەر ساكۋرا ديۆاگۋلبانىڭ لەنينگراد وبلىسىندا قازا تاپقانى تۋرالى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ورتالىق ءارحيۆىنىڭ «مەموريال» سايتىندا جاريالاعان قۇ­جاتى بار. بۇل جەردە اتا-تەگى بولىپ كور­سە­تىلگەن «ساكۋرا» سوقىروۆ بولسا, العاشقى قۇجاتتارىندا «جاگۋلباي» دەپ جازىلعان اتىن كەيىنىرەك قۇجاتتان قۇجاتقا كوشىرۋ بارىسىندا «ج» ءارىپىن «ديۆ» دەپ وقىپ, ەسىمى – «ديۆاگۋلبا» دەپ جازىپ جىبەرگەن. ياعني شتاب قىز­مەت­كەرلەرىنىڭ جوعارىعا جىبەرگەن اس­كە­­­ري اقپارىندا بەرىلگەن «ساكۋرا دي­­ۆاگۋلبا» – جىلىويلىق بوزداق جاعالباي سوقىروۆ.

جاۋىنگەر بوران نىسانباەۆ كەڭەس ودا­عىنىڭ باتىرى دەگەن اتاققا ۇسى­نىلىپ, ماراپاتتاۋ پاراعىندا «1943 جىلى 6 اقپاندا قازا تاپتى» دەپ جا­زىل­عان. رەسەي­دىڭ «دوروگا پامياتي» جوباسىندا «ورەل وبلىسى پوكروۆسكي اۋدانى لەسكي اۋىلىنداعى قىزىل اسكەر بوران نى­سان­باەۆ قازا تاپقان جەرگە ەسكەرت­كىش بەلگى ورناتىلدى. دروسكوۆو ورتا مەك­تە­بى­نىڭ اۋماعىندا بوران نىسان­باەۆتىڭ ءبيۋستى قويىلدى» دەپ كورسە­تىل­ىپتى. بىراق قازاقتىڭ قايسار ۇلى سول جولى اۋىر جارالانىپ, گوسپيتالعا تۇسكەن.

1943 جىلدىڭ 26 ساۋىرىندە ءى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن ناگراد­تال­عانىن جانە 14 مامىردا كەڭەس ودا­عى­نىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلىپ, 23 قىركۇيەكتە كسرو جوعارعى كەڭەسى پرە­زيديۋمىنىڭ توراعاسى ميحايل يۆا­نو­ۆيچ كالينيننىڭ جارلىعىمەن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىمەن بىرگە, «التىن جۇلدىز» مەدالى جانە «لەنين» ور­دە­نى قوسا بەرىلگەنىن بىلمەستەن, بوران نىسانباەۆ 336-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ ساپىندا ەرلىك جولدارىن جالعاستىرعان.

بوران نىسانباەۆتىڭ 336-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 1130-اتقىشتار پولكىنىڭ قاتارداعى جاۋىنگەرى بولا ءجۇرىپ, 1943 جىلى 14 جەلتوقساندا ۋكراينا جە­رىن­­دە ەرلىكپەن قازا تاپقانى تۋرا­لى اسكەري حابارلامادا بىلاي دەپ كور­سە­تىل­گەن: «ناسانباەۆ ساران. 1918 گ.ر. كراس­نوارمەەتس 1 130 سپ. 336 سد. مەستو روج­دەنيا: ۋكراينسكايا سسر, جيتو­مير­سكايا وبل., باراشيۆسكي ر-ن. مەستو پريزىۆا: يسپۋلسكي رۆك, گوركوۆسكايا وبل. سۆەدەنيا و رودستۆەننيكاح: وتەتس ماستيكوۆ ناسانباي. مەستو جيتەلستۆا: كازاح. سسر, يسپۋلسكي ر-ن., كونباكتينسكي س/سوۆ. ۋبيت 14.12.1943 گ. پەرۆيچنوە مەستو زاحورونەنيا: ۋكراين­سكايا سسر, جيتوميرسكايا وبل, مالينسكي ر-ن, فەدوروۆسكي س/س., دوم لەسنيكا, يۋگو-زاپادنەە, 200 م» . اقپارات كوزى: رەسەي فەدەراتسياسى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق ءارحيۆى.

اسكەري حابارلامادا جىبەرىلگەن بۇرمالاۋشىلىققا تۇسىنىكتەمە بەرە كەتسەك. بۇل جەردە «ناسانباەۆ» نىسانباەۆ ەكەنى انىق دەۋگە بولادى. «ساران» دەگەن ەسىم – بوران. سەبەبى جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, قۇجاتتان قۇجاتقا كوشىرگەندە «ب» ءارىپ تاڭباسىن «س» ارپىمەن جاڭىلىسۋ سوعىس ۋاقىتىنداعى كوپتەگەن مالىمەتتە كەزدەسەدى. تۋعان جىلى «1918» دەپ قاتەسىز كورسەتىلسە, تۋعان جەرى «ۋكراينسكايا سسر, جيتو­ميرس­­كايا وبل., باراشيۆسكي ر-ن» دەپ تاعى قاتەلەسكەن. اسكەرگە شاقىرعان اۋدان­دىق اسكەري كوميسسارياتتىڭ اتا­ۋىن «يسپۋلسكي رۆك, گوركوۆسكايا وبل.» دەپ جازىلعان دەرەكتەگى «گوركوۆسكايا», انىعى – گۋرەۆسكايا. سوعىس كەزىندە بۇ­رىنعى گۋرەۆ وبلىسىنىڭ باسقا دا اس­كەري مىندەتتىلەرىنىڭ كەيبىرىنىڭ قۇجات­تارىندا, اسكەرگە شاقىرىلعان نەمەسە تۋعان جەرلەرى «گوركوۆسكايا», «كۋ­ريل­سكايا», «گورەۆسكايا», «كۋرينسكايا» دەپ جازىلعان. «يسپۋلسكي» – ەسبول اۋدانى, «كونباكتينسكي س/سوۆ.» – قاڭباقتى اۋىلدىق كەڭەسى. اكەسى نى­سان­باي ماستەكوۆتىڭ اتى-ءجونى «وتەتس ماستيكوۆ ناسانباي» بولىپ بەلگىلەنگەن.

يندەرلىك باتىر اتامىزدىڭ قازىرگى جەر­لەنگەن جەرى – ۋكراي­نانىڭ جيتومير وبلىسى, مالين­سكي اۋدانى, ۆورسوۆكا اۋىلى­نىڭ ور­تا­لى­عىنداعى №824 قابىر. باۋىر­لاس­تار زيراتىنىڭ مەموريالدىق تاقتاسىندا ەر ەسىمى جازۋلى تۇر. سونداي-اق 1995 جىلى جارىق كورگەن رەسەيدىڭ نيجەگورود وبلىسىنىڭ «كنيگا پامياتي» كىتابىنىڭ 13-تومىندا بوران نىسانباەۆتىڭ اتى-ءجونى جازىلعان. بۇل كىتاپقا باتىرى­مىز­دىڭ ەسىمى ەنىپ كەتۋ سەبەبى, قازىرگى نيجەگورود وبلىسى – بۇرىنعى گوركي وبلىسى. جالپى, قۇپياسى اشىلا باس­تا­عان قۇجات­تاردى پاراقتاپ وتىرىپ, 25 جاسىندا كوزسىز ەرلىكتىڭ ءبىرىنشى قاھارمانى اتان­عان, كەيىننەن ەرلىگىن قايتالاعان ەرلەرگە ءسوزسىز ونەگە بولعان بوراندى ناعىز باتىر دەۋگە تولىق نەگىز بار.

جانىبەك ناۋاروۆ,

ولكەتانۋشى

اقتاۋ