ءبارى تاعىلىمى مول اڭگىمە
1973 جىلى سەمەي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن ءبىتىردىم. سوڭعى كۋرستا وقىپ جۇرگەندە ويلاماعان جەردەن بولعان ءبىر كەزدەسۋ ءالى كۇنگە دەيىن ەسىمدە. سوندا قازاق مادەنيەتىنىڭ تاريحىندا ەسىمى ءاردايىم ەستە بولار ۇستازىم قايىم مۇقامەدحانوۆتىڭ اعىنان جارىلىپ ەمەن-جارقىن ايتقان اڭگىمەسىن ەرەكشە قىزىعا تىڭداعانىما تابانى كۇرەكتەي 50 جىل بولىپتى.
بىردە ەرتىس وزەنىنىڭ سول جاق جاعالاۋىندا ورنالاسقان جامبىل كوشەسىندەگى ستۋدەنتتەردىڭ قۇتتى مەكەنىنە اينالعان 20-ۇيدە ادەبي كەش ءوتتى. وعان ۇستازىمىز ق.مۇحامەدحانوۆ جانە باسقا دا بەلگىلى اقىن-جازۋشىلار قاتىستى. كەش ەندى قىزا باستاعاندا ءبىر توپتا وقيتىن دوسىم سانسىزباي سمايىلوۆ كەلىپ, مەنىمەن ءبىر بولمەدە تۇراتىن, بۇگىندە بەلگىلى اقىن تولەگەن جانعاليەۆ ەكەۋمىزدى قوياردا-قويماي سىرتقا الىپ شىقتى.
– مىنا كەش بىتكەننەن كەيىن, دەدى ول, – قايىم اعامىزدى سەندەردىڭ بولمەلەرىڭە شاقىرايىق. جەكە وتىرىپ, اڭگىمەسىن ەستيىك. قازىر بىرەۋىڭ بارىپ دۇكەننەن شايعا بىردەڭەلەر الىپ كەلىڭدەر, ەكىنشىڭ بولمەنى جيناستىرىپ, رەتكە كەلتىرىڭدەر.
ءبىزدىڭ «ول كىسى كەلە قويار ما ەكەن» دەگەن كۇدىگىمىزگە سانسىزباي «اكەلۋ مەنىڭ موينىمدا, ال قالعانىن سەندەر ىستەڭدەر» دەدى نىق سەنىممەن. تولەگەن ەكەۋمىزدىڭ كوپتەن كۇتكەن كەزدەسۋدىڭ ەندى قىزىپ كەلە جاتقانىندا ودان كەتكىمىز دە كەلمەدى. سانسىزباي بولسا, كونبەسكە امال قالدىرمادى. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي قولايلى ءساتتى جىبەرىپ الماۋ كەرەكتىگىن دە ويلاپ قويامىز. اقىرى ۇستازىمىزدى بولمەدە قارسى الامىز دەپ شەشتىك. ال سانسىزباي سوزىندە تۇرىپ, اعامىزدى ءبىزدىڭ بولمەگە ەرتىپ كەلدى.
ءبىز ق.مۇحامەدحانوۆتىڭ قاراپايىمدىلىعى مەن بويىندا ەشقانداي تاكاپپارلىقتىڭ جوقتىعى تۋرالى تالاي رەت ەستىگەن ەدىك. وسى جولى ءوزىمىز دە ونىڭ كۋاسى بولدىق. ۇستازىمىز قاراپايىم ستۋدەنت ۇستەلىنىڭ باسىنا جايعاسىپ وتىرىپ, ءبىراز تاعىلىمدى اڭگىمەنىڭ باسىن قايىرىپ ەدى. سول كەزدە بىزگە حاكىم ابايعا, ونىڭ توڭىرەگىندەگى بەلگىلى ادامدارعا جانە جالپى قازاق تاريحىنا, سالتى مەن داستۇرىنە قاتىستى ەشبىر كىتاپتا جوق تاعىلىمى مول كوپ اڭگىمە ايتىلعان-تىن. سولاردى جازىپ الماعانىمىز وكىنىشتى-اق.
سەرىك ساتىبالدين,
«اقساقالدار تاعىلىمى» قوعامدىق
بىرلەستىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى
پاۆلودار
سان قىرلى تۇلعاعا – لايىقتى قۇرمەت
جاقىندا الاشتىڭ اياۋلى ازاماتتارىنىڭ ءبىرى, بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, ىشكى ىستەر قىزمەتىنىڭ ارداگەرى گەنەرال-لەيتەنانت شىراقبەك قابىلباەۆتىڭ 115 جىلدىعىنا وراي «گەنەرال شىراقبەك قابىلباەۆ – سان قىرلى تۇلعا» اتتى كەڭ كولەمدى كىتاپ كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. ول بۇرىنعى سەمەي وبلىسىنىڭ قارقارالى وكرۋگىنە قاراستى ابىرالى وڭىرىندەگى قاراشوقى تاۋىنىڭ ەتەگىندە دۇنيەگە كەلگەن.
وتانى مەن حالقىنا ەتكەن قاجىرلى دا ادال ەڭبەگى ءۇشىن ش.قابىلباەۆ «لەنين», «قىزىل جۇلدىز», ەكى مارتە «ەڭبەك قىزىل تۋ» وردەندەرىمەن, كسرو ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن, ءى, ءىى, ءىىى دارەجەلى ء«مىنسىز قىزمەتى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالدى. ەل ۇكىمەتىنىڭ №1287 قاۋلىسىمەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قوستاناي اكادەمياسىنا شىراقبەك قابىلباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى.
بىلتىر كۇزدە وبلىسقا كەلگەن ساپارىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سەمەي قالاسىنداعى زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ وقىعان ءبىلىم ورداسىنا ارنايى باس سۇعىپ, قاسيەتتى شاڭىراق تورىندە ۇستازدارمەن, بەلسەندى وقۋشىلارمەن كەزدەستى. كەزدەسۋ كەزىندە مەملەكەت باسشىسى ۇلت تاريحىنداعى ءبىرتۋار تۇلعالارىمىزدى ۇلىقتاۋ پارىز ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. سونداي تۇلعالاردىڭ ءبىرى ش.قابىلباەۆ ەدى. ال مەكتەپتەگى سوزىندە پرەزيدەنت اشىلعان ەسكەرتكىشتىڭ مۇحتار اۋەزوۆتىڭ 125 جىلدىق تويىنا تارتۋ ەكەنىنە دە توقتالدى. سونداي-اق «كىتاپ وقۋ – رۋحاني كەمەلدەنۋدىڭ كوزى. قازىرگى ۋاقىت – جاڭارعان اقپارات زامانى. التىن ۋاقىتىمىزدى پايدالى ىستەرگە جۇمساعانىمىز ءجون», دەدى پرەزيدەنت. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ وي سالار سوزدەرى كوللەدج ۇستازدارىنىڭ جادىندا. وسى باعىتتا قابىلدانعان «وقۋعا قۇشتار كوللەدج» جوباسى اياسىندا اي سايىن ءداستۇرلى تۇردە ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.
شولپان ايكەباەۆا,
ولكەتانۋشى
اباي وبلىسى
اسپاننان التىن جاۋمايدى
بۇگىنگى شاعىن اڭگىمەمىز جەتىساي اۋدانىنداعى باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيانى ۇزاق جىل باسقارعان, جەرگىلىكتى حالىق «التىن مەكتەپ» اتاپ كەتكەن تانىمال ءبىلىم ورداسىنىڭ قالىپتاسۋىنا زور ۇلەس قوسقان ءومىرحان قوزىباق تۋرالى. ءىس تەتىگىن كادر شەشەتىنىن ەسكەرگەن ومەكەڭ وسىدان 35 جىل بۇرىن اتالعان ءبىلىم ورداسىنىڭ تىزگىنىن قولىنا العاندا ەڭ الدىمەن اينالاسىنا مىقتى مامانداردى شوعىرلاندىردى. تالاپتى كۇشەيتىپ, ءار مۇعالىمنىڭ ساباعىنا قاتىسىپ, پەداگوگتىك قارىم-قابىلەتىن بايقادى. وسالدىق تانىتقاندارىن قىزمەتتە جۇرگەن كوكە-جاكەلەرىنىڭ ىقپالىنا قاراماي بوساتىپ جىبەردى. ونىڭ ورنىنا ءوز ءىسىن جەتىك بىلەتىن مامانداردى شاقىردى. وسىلايشا, كىل مىقتى مۇعالىمدەردەن قۇرالعان مەكتەپ ۇجىمى اراعا بىرەر جىل سالىپ ۇلكەن ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە باستادى. وقۋشىلار ونەر بايقاۋلارى مەن ءپان وليمپيادالارىنان جۇلدەسىز قايتپايتىن بولدى.
ناقتى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ۇبت جۇيەسى باستالعالى مەكتەپ-گيمنازيانى 1 240 وقۋشى بىتىرسە, سونىڭ 444-ءى «التىن بەلگى», 224-ءى «ۇزدىك اتتەستات» يەگەرى اتانىپى. اتان تۇيەگە جۇك بولارلىقتاي بۇل التىندار مەن جەتىستىكتەر وزىنەن ءوزى اسپاننان جاۋا سالعان جوق. ونىڭ جولىندا بىلىكتى باسشىنىڭ ءبىلىمى مەن ۇيىمشىل ۇجىمنىڭ ەڭبەگى جاتىر. 2021 جانە 2022 جىلدارى مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەر 100 پايىز مەملەكەتتىك گرانت ارقىلى جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇستى. اتا-انالار اراسىندا «بالامىز ب.مومىش ۇلى مەكتەبىن بىتىرسە, مىندەتتى تۇردە گرانتقا ىلىگەدى» دەگەن سەنىم پايدا بولدى.
بىراق بۇل ءومىر عوي, اتا-انالاردىڭ وتىنىشىمەن, جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ەسكەرۋىمەن زەينەت جاسىنان اسىپ كەتسە دە بىرنەشە جىل بويى كەلىسىمشارتپەن قىزمەت ەتىپ كەلگەن ءومىرحان قوزىباق جاقىندا ەڭبەك دەمالىسىنا شىقتى. مەكتەپ ۇجىمى مەن اتا-انالار ونى زور قۇرمەتپەن شىعارىپ سالدى. ءومىرحان ءجۇندىباي ۇلىنىڭ العان ماراپاتتارى دا, ەلدەن كورگەن قۇرمەتى دە از ەمەس. ەل ىشىندە «ەتكەن ەڭبەگىڭ راس بولسا, ەڭ الدىمەن اينالاڭدا جۇرگەن ادامدار باعالاسىن» دەگەن ءسوز بار. ال ول – باعالانعان ازامات. سوندىقتان ءدال وسىنداي ەڭبەك ادامىن وزگەلەرگە ۇلگى ەتسەك, ودان ءبىزدىڭ ۇتارىمىز دا كوپ بولماق.
امان جايىمبەتوۆ,
جۋرناليست
تۇركىستان وبلىسى