استاناداعى تاريحي جەڭىس

ەركىن كۇرەستەن وتكەن جارىستىڭ العاشقى كۇنى قازاق ەلىنىڭ ءانۇرانى ەكى مارتە شىرقالدى. 70 كيلو سالماق دارەجەسىندە كۇش سىناسقان سانجار دوسجانوۆ وسىنداي ءدۇبىرلى دوداعا تۇڭعىش رەت قاتىسىپ وتىرعانى­نا قاراماستان, دارا تالانتىمەن وقشاۋ­لانىپ, جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ اتىن­داعى جەكپە-جەك سارا­يى­نا جينالعان جانكۇيەرلەردى قۋانىش پەن شاتتىققا بولەدى. تۇساۋكەسەر كەز­دەسۋىندە ول وڭتۇس­تىك كورەيانىڭ وكىلى سۋ­حيون پاكتى وڭاي ۇتقانىمەن, ودان كەيىن­گى باسە­كە­لەردە ءوزىنىڭ جانكەشتىلىگى مەن تا­بان­دى­­لىعىنىڭ ارقاسىندا جەڭىسكە جەتتى.

شيرەك فينالدا سانجار قىرعىز­ستاندىق ورازبەك توقتومامبەتوۆپەن كەزدەستى. بۇل باسەكە 4:4 ەسەبىمەن اياق­­­­تالدى. سوڭعى ۇپايدى دوسجانوۆ يە­لەنگەندىكتەن, تورەشى جەرلەسىمىزدىڭ قو­لىن كوتەردى. جارتىلاي فينالدا ول يران­دىق مورتەزا گياسي شەكامەن ابدەن «شايقاستى». ءبىرىنشى كەزەڭ تەڭ اياق­تال­عانىمەن, ەكىنشىسىندە ءبىزدىڭ بالۋان وڭتايلى ءادىسىن جۇزەگە اسىرىپ, جەڭىستى قارسىلاسىنىڭ ۋىسىنان ج ۇلىپ اكەتتى. فينالدا سانجار زافاربەك وتاحونوۆپەن ايقاستى. العاشىندا قانداسىمىز ەكى ۇپاي ولجالادى. وزبەك سپورتشىسى «تا­رازى باسىن تەڭسەلتەمىن» دەپ ءبىراز ارە­كەتتەندى. بىراق دوسجانوۆ وعان ونداي مۇم­كىندىك بەرمەدى. تورەشىنىڭ ىسقىرىعى ەستىلگەنشە, تابلوداعى ەسەپ وزگەرگەن جوق. سانجار – ازيا چەمپيونى!

سانجار دوسجانوۆتىڭ كۇرەسۋ مانەرى ەرەكشە. باسەكە قىزعان تۇستا ول قارقىنىن كۇرت ۇدەتەدى. قارسىلاسىن ابدەن ابىگەرگە سالىپ, ءبىر ساتكە دە دامىلداۋىنا مۇم­كىندىك بەرمەيدى. ءوزى دە وتە ساۋاتتى قور­عانادى. ءبىر باي­قاعانىمىز, دوسجانوۆ كۇرەسىپ جاتىپ, اياعىن قارسىلاسىنا وڭاي ۇستاتا سالادى. قارسى بەتتەگى بالۋان اياعىنان شاپ بەرگەندە, ونى كو­تەرىپ الىپ اۋناتىپ جىبەرەدى دە, ۇس­تىنەن باسىپ قالادى. وسىلايشا, تازا جەڭىسكە جەتەدى نەمەسە قاجەتتى ۇپايدى قورجىنعا سالادى. كەزىندە وسى ايلا-ءتاسىلدى ايگىلى ابىلسەيىت ايحانوۆ ءجيى قولداناتىن. وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى اتوي سالعان ءاپايتوس ءدال وسى ادىسپەن تالاي جەكپە-جەكتە جەڭىسكە جەتكەنى كوزى قاراقتى كورەرمەندەردىڭ ەسىندە. كۇنى كەشە عانا ازيا چەمپيونى اتانعان بالۋاننىڭ وسى تاكتيكانى ۇستانۋى بەكەر ەمەس. كەيىن بىلدىك, سانجار دا ءدال سول ابىلسەيىت ايحانوۆ پەن امان­جول بۇعىباەۆتاي كۇرەس ونەرىنىڭ كوكجالدارىن دۇنيەگە اكەلگەن جەتىسۋ وبلىسى سارقان اۋدانىنىڭ تۋما­سى ەكەن. قازىرگى كەزدە ول عالىمجان وسەرباەۆ پەن ەركەبۇلان كەشۋباەۆتىڭ قول استىندا جاتتىعىپ ءجۇر. ال ونىڭ مىقتى سپورتشى بولىپ قالىپتاسۋىنا ەرلان قوجاسباي مەن سامات ەرعاليەۆ سىندى بىلىكتى مامانداردىڭ دا سىڭىرگەن ەڭبەگى وراسان ەكەنىن ايتا كەتكەن ابزال.

سانجار دوسجانوۆتىڭ جەڭىستى جولىن بولات ساقاەۆ جالعاستىردى. 79 كيلو سالماقتا سايىسقا ءتۇسىپ جۇرگەن ول بىلتىر الماتىدا وتكەن بولات تۇرلىحانوۆتىڭ مەموريالىندا قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى اراسىنان جالعىز ءوزى باس جۇلدەنى ولجالاپ, بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايىنا جينالعان كورەرمەندەردىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنگەن ەدى. بۇل جولى دا بولات بارىن سالدى. شيرەك فينالدا جاپونيالىق ياجۋرو ياماساكيدى جولىنان ىعىستىرعان ول كەلەسى مەجەدە يراندىق اميرحوسسەين مورتەزا كاۆۋسيمەن كۇش سىناستى. بۇل باسەكەدە تارازى باسى ۇزاق ۋاقىت بويى تەڭسەلىپ تۇردى. شەشۋشى تۇستا شيراق قيمىلداعان ساقاەۆ پارسى ەلىنىڭ وكىلىن سان سوقتىرىپ كەتتى. فينالدا بولاتتى وزبەكستاننىڭ اتاقتى بالۋانى بەكزات ابدۋراحمونوۆ كۇتىپ تۇردى. ول – توكيو وليمپياداسى مەن الەم چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن قولا جۇلدەگەرى, ازيا ويىندارى مەن قۇرلىق چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى. وسىنداي دۇلدۇلمەن ەش قايمىقپاي ايقاسقان ساقاەۆ ءۇش ۇپاي وزىپ, ازيا چەمپيونى اتاندى.

57 كيلو سالماقتا راحات قالجان بەل­دەستى. بىلتىر ۇلانباتىردا كۇمىس­پەن كۇپتەلگەن ول استانادا قولا مەدال­دى قاناعات تۇتتى. شيرەك فينالدا قىرعىز­ستاندىق الماس سمانبەكوۆتەن ۇتىلعان راحات ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن تارتىستا موڭ­عوليالىق زانبازار زانبانبۋدتان ايلاسىن اسىردى. ال نۇربولات ابدۋاليەۆ (61 كيلو), مۇحتار سانجار (65 كيلو) جانە بەكزات ۇركىمبايدىڭ (97 كيلو) بۇل جارىس­تا جولدارى بولمادى.

97 كيلو سالماق دارەجەسىندە قى­تايدىڭ نامىسىن قازاقتىڭ ۇلى ءابۋ­سايمان حابيلا قورعادى. ونىڭ ونەرى جاقسى اسەر قالدىردى. العاشىندا ۇن­دىستاندىق دەپاك دەپاكتى باس كو­تەرتپەي ۇتقان ول ىلە-شالا الەم چەم­پيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, ازيا چەمپيونى, يسلام ىنتىماقتاستىعى ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, يراندىق مودجتابا گولەيدجدەن 13:8 ەسەبىمەن باسىم ءتۇستى. الايدا فينالدا باحرەيننىڭ نامىسىن قورعاعان داعىستاندىق احمەد تاجۋدينوۆكە ەسە جىبەرىپ, كۇمىس مەدالدى موينىنا ءىلدى.  

جارىستىڭ سوڭعى كۇنى تاعى بەس سال­­ماق دارەجەسى بويىنشا بەلدەسۋلەر ءوتتى. ءبىر كەرەمەتى, بەس جىگىتىمىزدىڭ تورتەۋى اقتىق سىنعا جولداما الدى. سولار­دىڭ اراسىنان دارحان ەسەنعالي مەن ازامات داۋلەتبەكوۆتىڭ ونەرلەرىنە تامساندىق. 74 كيلو سال­ماقتا كۇرەسكەن دارحان باستاپقى باسەكەلەرىندە سينگاپۋرلىق حونگ لوۋ مەن قىرعىزستاندىق ادى­لەت جاپارقۇلوۆتى جولىنان وڭاي ىعىس­تىرعانىمەن, جارتىلاي فينالدا ماگومەدراسۋل اسلۋەۆپەن ءبىراز تىرەستى. بۇل بالۋان باحرەيننىڭ نامىسىن قورعاعانىمەن, ونىڭ تەگى داعىس­تاندىق ەكەنى بەلگىلى. ەكەۋارا تارتىس قازاقتىڭ پايداسىنا شەشىلدى. فينالدا ەسەن­عالي جاپونيالىق كيرين كينو­شيتانى 7:2 ەسەبىمەن قاپى قالدىردى.

29 جاستاعى ازامات داۋلەتبەكوۆ ءۇشىن بىلتىرعى جىل اسا تابىستى بولعان ەدى. ول قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى اراسىنان جالعىز ءوزى ازيا چەمپيونى اتانىپ, جالعىز ءوزى الەم چەمپيوناتىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. سەمەي ءوڭىرىنىڭ تۋماسى بيىل دا بابىندا ەكەنىن بايقاتتى. ەلوردا تورىندە داۋلەتبەكوۆكە تەڭ كەلەر ەشكىم تابىلمادى. شەشۋشى تۇستا ول الەم چەمپيوناتىنىڭ ءۇش دۇركىن جۇلدەگەرى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, ازيانىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى, الەم كۋبوگىنىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى, يراندىق الي­رەزا كاريمي ماحانيمەن كۇرەستى. اتاعى الىسقا جا­يىلعان پەحلەۆانمەن ەش قاي­مىقپاي ايقاسقان ازامات كوزدەگەن ماقساتىنا قول جەتكىزىپ, ەكىنشى رەت سارى قۇرلىقتىڭ باس بالۋانى اتاندى.

92 كيلو سالماقتاعى ري­زابەك ايتمۇقان استانادا بارلىق قارسىلاسىن سىپىرا ۇتىپ, اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتتى. كورەرمەندەر 19 جاستاعى جالىندى جىگىتتىڭ تەح­نيكالىق ارسەنالىنىڭ مولدىعى مەن وجەتتىگىنە ريزا بولدى. ەڭ باستىسى, ول باتىل كۇرەسەدى, دەر كەزىندە شۇعىل شەشىم قابىلداي بىلەدى, ۇنەمى شابۋىل وتىندە جۇرەدى جانە ءبىر ساتكە دە دامىلاۋدى بىلمەيدى. دەسەك تە فينالدا ءبىز ريزابەكتى مۇلدە تانىماي قالدىق. باستاپقى باسەكەلەرىندە شار­شاپ قالدى ما, الدە باسقا دا سەبەپتەر بولدى ما, ايتەۋىر, شەۋشى تۇستا تىم سىل­بىر قيمىلداپ, جاپونيالىق اراش يو­شي­دانىڭ «جەتەگىمەن» ءجۇردى. ناتي­جە­سىندە, كۇنشىعىس ەلىنىڭ وكىلى التىن السا, قان­داسىمىز كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتى.

اسا اۋىر سالماقتاعى يۋسۋپ باتىر­مۇرزاەۆ تا ءدال سونداي جاعدايدى باسىنان كەشىردى. ۇندىستاندىق كۋمار انيرۋدح پەن وزبەكستاندىق ساردوربەك حولماتوۆتى جاۋىرىنىمەن جەرگە قاداعان جەرلەسىمىز فينالدا موڭعوليالىق لحاگۆا­گەرەل مۇڭحتۋرگە جول بەردى. بۇل باسەكەدە ەكەۋى يتەرىسىپ قانا ءجۇردى. التى مينۋت ارالىعىندا بىردە-ءبىر ءادىس جاسالعان جوق. تەك اكتيۆ-تايمنىڭ ارقاسىندا ءبىر-ءبىر ۇپايدان ەنشىلەدى. كەزدەسۋ 1:1 ەسەبىمەن اياقتالدى. ەرەجەگە سايكەس سوڭعى ۇپايدى موڭعوليانىڭ الىبى ەنشىلەگەندىكتەن, تورەشى جەڭىستى سوعان بەردى.

تاريحقا ۇڭىلسەك, وتاندىق ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى ازيا چەمپيوناتىنداعى وزدەرىنىڭ ەڭ زور تابىسىنا 2006 جىلى قول جەتكىزگەن ەكەن. وسىدان 17 جىل بۇرىن الماتىدا ۇيىمداستىرىلعان بايراقتى باسەكەدە جەرلەستەرىمىز قازاق ەلىنىڭ ءانۇرانىن ءۇش مارتە شىرقاتتى. اتالعان جارىستا لەونيد سپيريدونوۆ (66 كيلو), نۇرجان قاتاەۆ (96 كيلو) جانە ماريد مۋتاليموۆ (120 كيلو) الدىنا جان سالمادى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان قۇرا­ماسى جالپىكوماندالىق ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستاعان-تىن.

2021 جىلى تاعى سول الاتاۋ باۋرايىن­دا جالاۋى جەلبىرگەن جارىستا جوعا­رىداعى ناتيجەنى قايتالادىق. قورجى­نىمىزعا تاعى ءۇش التىن ءتۇستى. ول كەزدە سىرباز تالعات (70 كيلو), نۇرقوجا قايپانوۆ (74 كيلو) جانە ولەگ بولتين (125 كيلو) قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. بىراق جالپى ەسەپتە ەكىنشى ورىندا قالىپ قويدىق. ويتكەنى يراندىقتاردىڭ بىزدەن ءبىر كۇمىسى ارتىق ەدى. ال وزگە جارىستاردا جەرلەستەرىمىز ءۇش رەت توپ جارعان ەمەس.

كۇنى كەشە عانا استانادا اياقتالعان ازيا چەمپيوناتىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان كورسەتكىشكە قول جەتكىزدىك. قازاقتىڭ ءتورت بىردەي ءور مىنەزدى ورەنى وزا شاۋىپ, كۇللى الاش جۇرتىنىڭ ابىرويىن اسقاقتاتتى. وعان تاعى ەكى كۇمىس پەن ءبىر قولا مەدالدى قوسىڭىز. بۇل – قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرىنىڭ تاريحي جەڭىسى!

جالپى ەسەپتە قازاقستاننان كەيىنگى ەكىنشى ورىنعا جاپونيا قۇراماسى جاي­عاستى. كۇنشىعىس ەلىنىڭ ورەندەرى 1 التىن, 1 كۇمىس جانە 4 قولا مەدال ولجالادى. ءۇشىن­شى ورىندى يران يەلەندى. پارسى ەلىنىڭ پەح­لەۆاندارى 1 التىن, 1 كۇمىس جانە 3 قولا­نى قورجىنعا سالدى. سونداي-اق جەڭىس تۇعى­رىنا كوتەرىل­گەندەردىڭ قاتارىندا موڭ­عوليا (1+1+3), قىرعىزستان (1+1+2), ءۇن­دىستان مەن باحرەين (1+0+2), وزبەك­ستان (0+2+2) جانە قى­تايدىڭ (0+2+1) سپورتشى­لارى بار. ال وزگە مەملەكەتتەردىڭ وكىل­دەرىنە ءدۇبىرلى دودادا جەڭىس تۇعىرىنا كو­تەرىلۋ باقىتى بۇيىرمادى.