ينۆەستورلار سەنىمىنە يە بولۋ – ەلىمىز كوركەيۋىنىڭ كەپىلدى شارتى

گازەتىمىزدە بۇدان بۇرىن حابارلانعانىنداي, كۋرورتتى ءوڭىر – بۋرابايدا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى شەتەل ينۆەس­تورلارى كەڭەسىنىڭ جالپى وتىرىسى وتكەن بولاتىن. وندا ەلىمىزدەگى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ, ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى شارالار, سونداي-اق, يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى شەڭبەرىندە ينۆەستيتسيالاۋ جانە تەحنولوگيالار ترانسفەرتى ماسەلەلەرى تالقىلانعان ەدى. جالپى وتىرىس بارىسىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر مەن قابىلدانعان شەشىمدەر ينۆەستورلار كوڭىلىنەن شىققاندىعى سەزىلەدى. وسىعان وراي تومەندە اتالعان وتىرىسقا قاتىسقان قازاقستانداعى بىرقاتار شەتەلدىك كومپانيالار باسشىلارى مەن ينۆەستورلاردىڭ, سونداي-اق, ينۆەستيتسيانى قاجەتسىنەتىن قازاقستاندىق ىسكەرلەر لەبىزىن جاريالاعاندى ءجون كوردىك. سۋما چاكرابارتي, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى: – وتىرىس بارىسىندا قازاقستان مەملەكەتىنىڭ باسشىسى قول قويعان زاڭ شەڭبەرىندە ينۆەستورلارعا ۇلكەن جەڭىلدىكتەر جاسالىپ وتىر. بۇل شەشىم ءبىزدى قاناتتاندىرىپ تاستادى. وسىعان سايكەس قازاق­ستان ەكونوميكاسىنا قۇياتىن ينۆەس­تيتسيامىزدىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ جونىندە ۇيعارىم جاسادىق. جالپى, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى ءىرى ينۆەستورلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سوڭعى 20 جىلدىڭ ىشىندە ءبىز قازاقستانعا 6,85 ملرد. دوللاردىڭ قارجىسىن ينۆەستيتسيالادىق. ال پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قول قويعان جاڭا زاڭ مەنىڭ ويىمشا, وسى ەلگە قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمىن الدەقايدا ارتتىرۋعا سەبەپشى بولىپ, جاڭا ينۆەستورلاردىڭ كەلۋىنە جول اشۋعا ءتيىس. ويتكەنى, زاڭدا ينۆەستورلار ءۇشىن بىرقاتار جاعىمدى جەڭىلدىكتەر جاسالىنعان. ماسەلەن, وتىرىس بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, سالىق جەڭىلدىكتەرىمەن قاتار, يندۋستريالاندىرۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 5 جىل بويىنا شامامەن 600 ملرد. تەڭگە بولىنسە, ۇلتتىق قوردان تاعى 1 ترلن. تەڭگە ءبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانىپتى. وسىعان قوسىمشا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن, ازيا دامۋ بانكىمەن, سونداي-اق, يسلام بانكىمەن نەگىزدەمەلىك كەلىسىمگە قول قويىلعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. دەمەك ءبىز ەل ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋدى ىنتالاندىرۋ جونىندە مەملەكەتپەن سەنىمدى ارىپتەستىك قاتىناس ورناتىپ وتىرمىز. بۇل ارىپتەستىك ەكى جاققا بىردەي تيىمدىلىك بەرەتىندىگىنە سەنىم بىلدىرەمىن. دەۆيد وۋەن, «Delloite» كومپانياسىنىڭ باسقارۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى اتقارۋشى ديرەكتورى: – قازاقستان ەكونوميكاسى جىل سايىن 6 پايىزدىق وسىممەن دامىپ كەلەدى. وسى جاعداي شەتەل ينۆەستورلارى ءۇشىن بۇل ەلدىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ۇستىندە. جالپى, قازاقستاندا ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ دا جىلدان-جىلعا جاقسارا تۇسكەندىگىنە كۋا بولىپ ءجۇرمىز. وسى باعىتتا جاڭا شەشىمدەر قابىل­دانۋدا. ماسەلەن, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پارمەنىمەن قابىلدانعان زاڭ سونىڭ ايعاعى دەر ەدىم. وتىرىس بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى وسى زاڭنىڭ جەتىستىكتەرىن تۇسىندىرە كەلە باسىمدىعى بار باعىتتاردىڭ تارتىمدىلىعىن كوتەرۋ ءۇشىن ۇكىمەت ازىرلەگەن اۋقىمدى ىنتالاندىرۋ پاكەتى تۋرالى دا ايتتى. وسى ارقىلى ءبىز يندۋستريالاندىرۋدىڭ باسىمدىق بەرىلىپ وتىرعان سالالارىندا ينۆەستورلاردىڭ كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن تولەۋدەن جانە جەر سالىعىنان 10 جىلعا, م ۇلىك سالىعىنان 8 جىلعا بوساتىلاتىندىعىن بىلدىك. ارينە, بۇل ينۆەستورلار ءۇشىن ۇلكەن جەڭىلدىك. پيتەر تيلس, «دويچە بانك» اتقارۋشى ديرەكتورى: – گەرمانيا بيزنەسمەندەرى قازاق­ستانداعى ۇدەمەلى يندۋست­ريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدار­لاماسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ماسە­لەن, ءبىزدىڭ ەل كومپانيالارىنىڭ 12 ءىرى وندىرىستىك جوبا شەڭبەرىندە قازاقستانعا سالعان تىكەلەي ينۆەس­تيتسيالارى 2 ملرد. دوللاردان اسىپ وتىر. ەندى بۇل كورسەتكىشتى ودان دا ارتتىرا تۇسەتىندىگىمىز انىق. ويتكەنى, وسى وتكەن وتىرىس بارىسىندا ءبىز قازاق­ستانعا كەلەتىن ينۆەستيتسيالار كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن ينۆەستورلارعا قوسىمشا جەڭىلدىكتەر جاسالاتىندىعىن بىلدىك. ارينە, ول جەڭىلدىكتەردىڭ اراسىندا كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن, جەر سالىعىن, م ۇلىك سالىعىن تولەۋدەن بوساتۋدىڭ ءمانى ەرەكشە. سونىمەن قاتار, ءبىزدى مەملەكەتتىڭ نىساندى پايدالانۋعا بەرگەننەن كەيىن شەتەلدىك ينۆەستورلارعا كۇردەلى شىعىستارىنىڭ 30 پايىزىنا دەيىن وتەپ بەرەتىندىگى قۋاندىردى. ونەركاسىپ سالاسىنداعى ينۆەستورلار ءۇشىن بۇل جەڭىلدىكتىڭ دە ۇلكەن ءمانى بار. سونىمەن قاتار, بانكتەردى دە ىنتالاندىرا تۇسەتىندىگى ايقىن. ويتكەنى, ونەركاسىپشىلەر ءبىزدىڭ نەسيەلەرىمىزدى مولىنان پايدالانىپ قالۋعا ۇمتىلادى. وسىنداي جاعدايلاردى ەسكەرە كەلىپ, گەرمانيا كومپانيالارى الداعى 5 جىلدا تاعى دا 60 جاڭا جوباعا ينۆەستيتسيا سالۋعا نيەت تانىتىپ وتىر. ياعني, وسى ارقىلى ءبىزدىڭ ينۆەستيتسيالارىمىزدىڭ كولەمى 3,5 ملرد. دوللارعا دەيىن جەتەتىن بولادى. ءبىز بۇگىن ءىس بارىسىندا قازاقستانداعى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جوسپارلارىمەن تانىستىق. بۇل جوسپارلار شىندىققا سايكەس جانە ءورشىل ماقساتتاردى كوزدەيدى. سوندىقتان, قازاقستاننىڭ العا قويىپ وتىرعان ماقساتتارى مەن وعان جەتۋ ءۇشىن جاساعان قادامدارى ءبىزدى قاناتتاندىرىپ تاستادى. ءبىز قازاقستانمەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستاردى ودان ءارى نىعايتۋعا مۇددەلىلىك تانىتۋدامىز. ماتتەو رەنتسي, يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى: – يتاليا قازاقستاننىڭ ساۋدا ارىپتەستەرىنىڭ اراسىندا قىتاي مەن رەسەيدەن كەيىن ءۇشىنشى ورىنعا يە بولىپ وتىر. بۇل ءبىز ءۇشىن ماقتانىشتى جاعداي. سەبەبى, ءبىز قازاقستاننان وتە جىراقتا جاتساق تا ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ ورتاسىندا قاناتىن كەڭگە جايعان وسى ەلمەن ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستار جاساۋدا ەۋروپالىق مەملەكەتتەر اراسىندا ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ وتىرمىز. قازىرگى كۇنى قازاق­ستاندا 300-دەن استام يتاليالىق كومپانيالاردىڭ وكىلدىكتەرى مەن بىرلەسكەن كاسىپورىندارى جۇمىس ىستەۋدە. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىندا ونەركاسىپ جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندە ۇكىمەتارا­لىق جۇمىس توبى قۇرىلعان. قارىم-قاتىناستارىمىزدىڭ نىعايىپ كەلە جاتقاندىعىنا قاراپ, ونىڭ جۇمىسى جەمىستى دەپ ەسەپتەيمىز. وسى رەتتە ءبىزدىڭ Eni كومپانيامىز بەن «قازمۇنايگاز» اراسىندا جاسالعان كەلىسىمگە ەرەكشە ءمان بەرۋدەمىز. وسى كەلىسىم بويىنشا كەمە جوندەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلمەك. سونداي-اق, يساتاي تەلىمىندەگى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا Eni قاتىساتىن بولادى. مەنىڭ يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارعانىما 100 كۇن بولدى. سوندىقتان قازاقستانمەن اراداعى ەكىجاقتى بايلانىستاردىڭ دامۋىنا ءوز تاراپىمنان ۇلەس قوسقىم كەلەدى. ويتكەنى, ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ۋاقىت وتە كەلە قازىرگىدەن دە نىعايا تۇسەتىندىگىنە سەنىمدىمىن. ءبىز, مۇناي سالاسى بويىنشا وتە ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويدىق. ەندى ونەركاسىپ سالاسىنداعى بايلانىستارىمىزدى نىعايتا تۇسپەكپىز. ءسويتىپ, بولاشاقتا باسقا سالالار بويىنشا دا ارىپتەستىك ورناتىپ, قوس مەملەكەت اراسىنداعى ىقپالداستىقتى جانداندىرا بەرەتىن بولامىز. يۆ-لۋي دارريكاررەر, «Total» كومپانياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى: – قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ ەلدەگى ينۆەس­تي­تسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا قاتىستى جاساپ جاتقان بارلىق شارالارىن قولدايتىندىعىمدى بىلدىرەمىن. سەبەبى, ءبىز قازاقستانمەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستا تۇسكەننەن بەرى بۇل ەلدىڭ جاعدايى جىلدان-جىلعا جاقسارا تۇسكەندىگىنە, قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ومىردە ناقتى جۇزەگە اسىپ جاتقاندىعىنا كۋا بولىپ ءجۇرمىز. ونىڭ ۇستىنە قازاق-فرانتسۋز بىرلەسكەن جوبالارى ارتا تۇسۋدە. سونىڭ ناتيجەسىندە فرانتسيا قازىرگى كۇنى قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى ەڭ ءىرى ءتورت ينۆەستوردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندا 150-دەن استام فرانتسۋز كومپانيالارى تابىستى جۇمىس ىستەۋدە. ولار ەل ەكونوميكاسىنىڭ اۆياعارىش, مۇناي-گاز, كولىك سەكىلدى ماڭىزدى سالالارىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. 11 جوبا قازىردىڭ وزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ ۇلگەردى. ولاردىڭ قاتارىندا «ەيرباس» كومپانياسى ءۇشىن بولشەكتەر شىعارۋ, سونداي-اق لوكوموتيۆتەر, ەلەكترونيكالىق زاتتار, سۋ تازارتقىش قۇرالدار جانە فارماتسەۆتيكا مەن تاماق وندىرىسىنە قاجەتتى قۇرالدار جانە ءدارى-دارمەكتەر بار. ءبىز الداعى ۋاقىتتا دا قازاقستانمەن جۇمىس ىستەي بەرۋگە ءازىرمىز. ويتكەنى, قازاقستان ينۆەستورلارعا ءتيىستى جەڭىلدىكتەردى قاراستىرۋمەن قاتار قوسىمشا قۇن سالىعى مەن اكتسيزدەن باسقا, بارلىق سالىقتار مەن تولەمدەردىڭ مولشەرلەمەلەرىنە قاتىستى زاڭنامانىڭ تۇراقتىلىعىنا كەپىلدىك بەرىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەت باسشىسى ينۆەستورلار ءۇشىن مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن جۇمىس كەزىندە «ءبىر تەرەزە» قاعيداتىنىڭ ەنگىزىلەتىندىگىنەن حاباردار ەتتى. بۇدان بولەك, ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «ينۆەستيتسيالىق ومبۋدسمەن» ينستيتۋتى زاڭنامالىق دەڭگەيدە ەنگىزىلەتىندىگىن ايتتى. وسى جاعدايلار بىزدەردى قاناتتاندىرىپ وتىر. ازىرلەگەن سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان».

ەلىمىزدىڭ بەدەلىن كوتەرە تۇسەدى

تەمىرجان حاميتوۆ, اقمولا وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ باسشىسى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ كۇنى كەشە ءوزىمىز جۇمىسىنا قاتىسقان ۇلكەن فورۋمدى: «شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ 27-ءشى كەڭەسى ەلىمىزدىڭ عاجايىپ جەرى, حالقىمىز «قازاقستان شۆەيتسارياسى» اتاپ كەتكەن بۋرابايدا ۇيىمداستىرىلىپ وتىر», دەگەن رۋح كوتەرەر سويلەمدەرمەن باستادى. بۇل استانالىق اقمولا وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىنا ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىن ءسوز دەپ بىلەمىز. ءوڭىردىڭ بۇگىنگى دامۋى جەرلەستەرىمىزدىڭ ەرتەڭگى كۇندى دە ەكپىندى ىستەرىمەن اسپەتتەيتىنىنە كۇمان تۋعىزبايدى. وبلىسىمىزدا وڭدەۋ ونەركاسىبى دامىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتۋدا. مۇندا بىزبەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ جۇرگەن شەتەلدىك ارىپتەستەرىمىزدىڭ ۇلەسى دە بار. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا سالۋ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ورتاق نارىعىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن وڭتايلى بولاتىندىعىن ايتۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتىنىڭ ءمانىن انىق اشىپ كورسەتتى. ەلىمىز يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعىن تابىستى اياقتادى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 2,4 تريلليون تەڭگەنىڭ 651 جوباسى ىسكە اسىرىلدى. ونداعان مىڭ جاڭا جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرىلدى. بۇل قازاقستاننىڭ الەمدەگى وزىق 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنىڭ شەشۋشى كەزەڭى بولىپ سانالاتىن يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە مىقتى دايىندىقپەن كەلىپ وتىرعانىمىزدى دالەلدەيدى. بۋرابايداعى كەڭەسكە بيزنەس الەمىنىڭ الپاۋىتتارى جينالىپ, ءوز ويلارىن اشىق ايتىپ, تولعاقتى پىكىرلەرىن تالقىعا سالدى. وسىنىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ بەدەلىن كوتەرۋمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ ۇستانىپ وتىرعان باعىتىنا تىلەكتەستىك سەزىمىن دە قالىپتاستىرادى. اسىرەسە, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى سۋما چاكرابارتيدىڭ, «قازاقستان-فرانتسيا», «قازاقستان-گەرمانيا» ىسكەرلەر كەڭەستەرىنىڭ توراعالارى يۆ-لۋي دارريكاررەر مەن پيتەر تيلسكەنىڭ, ەۋرازيالىق تابيعي رەسۋرستار كورپوراتسياسىنىڭ اكتسيونەرى الەكساندر ماشكەۆيچتىڭ, «انادولۋ گرۋپپ» كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى تۋندجاي وزيلحان­نىڭ, تاعى باسقا تۇلعالاردىڭ سوزدەرىنەن ەلىمىزدەگى جۇيەلى جوسپارلاردىڭ مىندەتتى تۇردە جۇزەگە اساتىندىعى اڭعارىلىپ تۇردى. اقمولا وبلىسى.

ينۆەستور كوبەيسە, سۇرانىس مولايا تۇسەدى

جاڭاباي الشىنبەكوۆ, «نوۆۋس سيلينگ كاسپيان» جشس مەنەدجەرى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتاندىق ەكونوميكاعا شەتەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋعا ۇدايى كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. ويتكەنى, بۇگىنگى ءداۋىر وزىمىزبەن ءوزىمىز بولىپ, ىرگەنى قىمتاپ وتىراتىن ەمەس, الەمدەگى ەڭ وزىق تەحنولوگيانى ەلگە نەعۇرلىم كوبىرەك اكەلىپ, ۇلتتىق ەكونوميكامىزعا شەتەلدىڭ الەۋەتتى كومپانيالارىنىڭ ينۆەستيتسياسىن مولىنان تارتاتىن كەزەڭ. مۇنى ەلباسى بۋرابايدا وتكەن كەزەكتى شەتەل ينۆەستورلارىمەن كەڭەستە تاعى ءبىر مارتە بارشانىڭ ەسىنە سالدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەكونوميكاعا ينۆەستيتسيا قۇيۋعا نيەتتى شەتەل ينۆەستورلارىن شاقىرۋىن وتە ورىندى دەپ سانايمىن. ەلىمىزگە شەتەل ينۆەستورلارى ينۆەستيتسيا مولىنان قۇيىپ جاتسا, ونىڭ شاپاعاتىن الدىمەن ءبىزدىڭ وتاندىق كومپانيالار كورەتىندىگىنە كوزىمىز جەتىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە 2011 جىلدان بەرى مۇناي-گاز ونەركاسىبى سالاسىنداعى كاسىپورىندار تاپسىرىسىمەن ساپالى ءونىم وندىرەتىن «نوۆۋس سيلينگ كاسپيان» سەرىكتەستىگىن ايتۋىما بولادى. ءبىزدىڭ تسەحىمىزداعى بىلىكتى ماماندارىمىز جاساعان ءار دەڭگەيدەگى نىعىزداعىش پروكلادكالار قازاقستاندى ايتپاعاندا, تمد ەلدەرىندە دە شىعارىلعان ەمەس. ال ءبىزدىڭ كاسىپورىنعا الەمدىك مۇناي الپاۋىتى قاتارىنداعى «شەۆروننان» ارنايى تاپسىرىس ءتۇسىپ, العاشقى ءونىمىمىزدى وسى كومپانيانىڭ سۇراۋىمەن چيكاگوعا جىبەردىك. بۇدان وزگە ازەربايجان, تۇرىكمەنستان ەلدەرىنەن تۇسكەن تاپسىرىستاردى دا ۋاقىتىندا ءارى ساپالى ورىندادىق. قازىر ءبىزدىڭ ساپالى ءونىمىمىزدى تۇتىناتىن تۇراقتى سەرىكتەستەرىمىزدىڭ قاتارىندا وتاندىق اتىراۋ جانە پاۆلودار وبلىستارىنداعى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى, «جايىقمۇناي» (باتىس قازاقستان وبلىسى) كاسىپورنىمەن بىرگە, «تەڭىزشەۆرويل», NCPOC, ادجيپ قكو, PSN, ءۇندىس­تان­دىق «گەتۋەي» كومپانياسىنىڭ اقتاۋداعى فيليالى, «دەنحولمجولداس», «كازسترويسەرۆيس», «ديتسمان», «مايەرسكويل» سەكىلدى ەلىمىزدەگى شەتەلدىكتەرمەن بىرلەسكەن كاسىپ­ورىندار بار. سونىمەن بىرگە, كورشىلەس رەسەيدەگى است­را­حان مۇناي ايداۋ ستانساسى مەن كتك-نىڭ ماسكەۋدەگى في­ليا­لى دا ءبىزدىڭ ونىمگە تاپسىرىستى كوبىرەك بەرە باستادى. وسىنداي كومپانيالار سەنىم ارتقاننان كەيىن بىزدە جۇمىس جاسايتىن وتاندىق ماماندار ءوز ىسىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى. بىرنەشە مامانىمىز ۇلىبريتانياداعى وسىنداي زاۋىتتا شەبەرلىگىن شىڭداعان ارناۋلى كۋرستا وقىپ كەلدى. سەبەبى, وزگە كاسىپتەرگە قاراعاندا, پروكلادكا جونۋدا وتە دالدىك تە, شەبەرلىك تە قاجەت. تەمىردەن ءتۇيىن تۇيگەن ماماندارىمىز ءار تاپسىرىس بەرۋشى كومپانيانىڭ سەنىمىنەن شىعۋدى پارىز سانايدى. قازاقستاندىق ءونىم رەتىندە شەتەلدىك كومپانيالار قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرعان ءبىزدىڭ پروكلادكالارىمىزدىڭ ساپالىق دەڭگەيى وتە جوعارى, ەۋروپا ەلدەرىندە شىعارىلاتىن وسىنداي ونىمدەردەن ەش كەمدىگى جوق. انىعىن ايتقاندا, جۇمىس جاساي باس­تا­عانىنا ەندى عانا ءۇش جىل تولعان كاسىپورنىمىزدىڭ اتى تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە دە تانىلا باستادى دەي الامىز. ەندى ەلباسى ايتقانداي, ەلى­مىزگە كەلەتىن شەتەلدىك ينۆەستورلار قاتارى كوبەيىپ جات­سا, ءبىزدىڭ ساپالى ونىمىمىزگە سۇرانىس تا مولايا تۇسەر ەدى. اتىراۋ وبلىسى.

ەۋرووداق نارىعىنداعى باسەكەلەستەرىمىزدى ىعىستىرىپ, اقش رىنوگىنا شىقتىق

مۇقاش ەسكەندىروۆ, «قازفوسفات» جشس باس ديرەكتورى, جامبىل وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى. جالپى العاندا ينۆەستيتسيا تارتۋ – ءبىزدىڭ تاۋەلسىز ەلدىڭ ەكو­نومي­كا­لىق ساياساتىنىڭ ءبىر قىرى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءتور­اعالىعىمەن قازاقستان پرەزي­دەنتىنىڭ جانىنداعى شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ جالپى وتىرىسى بۇل سالاداعى قارقىندى ءارى قاراي قۋاتتاندىرا تۇسەتىنى انىق. قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن قابىلدانىپ جاتقان زاڭدار مەن ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر – ەلىمىزدىڭ بەيبىتشىلىككە ۇمتىلىسىن, تى­نىشتىقتى قالايتىنىن كورسەتەدى. قازاقستانعا كەلگەن ينۆەستورلار قارجىسىن كوبەيتە الاتىنىنا سەنىمدى. وعان بەرىلىپ جاتقان كەپىلدىك كوپ. كاسىپكەر تىلىمەن ايتقاندا, اقشا تىنىشتىقتى جاقسى كورەدى. ول اۋىزبىرشىلىگى, بەرەكەسى بار ەلگە بارعىسى كەلەدى. ينۆەستيتسيامەن بىرگە جۇمىس ورنى, ءتۇرلى باعدارلامالار, ءىرى كاسىپورىن, دامىعان ءوندىرىس كەلەدى. «قازفوسفات» جشس سوڭعى بەس جىلدا ەۋرووداق نارىعىنداعى ءوزىنىڭ باسەكەلەستەرىن تولىق ىعىستىردى دەۋگە بولادى. باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى ءونىم ءوندىرۋ – ءبىزدىڭ نارىقتاعى كوكجيەگىمىزدى كەڭەيتە تۇسۋدە. كومپانيادا وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىندا 56,3 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى. بيىل بۇل كورسەتكىشتى 61,9 ميلليارد تەڭگەگە جەتكىزۋ كوزدەلۋدە. ۇزدىكسىز ىزدەنىستىڭ ناتيجەسىندە 2012 جىلى اقش-تىڭ نارىعىنا شىعىپ, ۇلكەن كولەمدەگى سارى فوسفوردى وتكەردىك. ۇستىمىزدەگى جىلدان باستاپ كومپانيا تاريحىندا العاش رەت ۇندىستانعا فوسفور جەتكىزۋدى قولعا الدىق. كەلەشەكتە جاپونيا جانە لاتىن امەريكاسى نارىقتارىن يگەرۋدى كوزدەۋدەمىز. جامبىل وبلىسى.

ناقتى قولداۋعا يە بولدىق

الەكسەي مىقتىباەۆ, «Zhanros Drilling» جشس باس ديرەكتورى. ءبىزدىڭ سەرىكتەستىك قازاقستان­نىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە مۇناي وندىرىسىمەن اينالىساتىن ءىرى جەكەمەنشىك كومپانيا بولىپ سانالادى. 1996 جىلدان باستاپ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ءوز مىندەتتەرىن ادال ورىنداپ, جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىكتى تولىق سەزىنىپ جۇمىس ىستەيتىن ۇجىم دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. سوندىقتان بولسا كەرەك, 2011 جىلى ەۋروپا  قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى ءبىزدىڭ مەكەمەگە 25 ميلليون دوللار كولەمىندە نەسيە بەردى. ءادىلىن ايتقاندا, بۇل بانك بىزگە دەيىن قازاقستانداعى بىردە-ءبىر جەكە كومپانياعا مۇنداي كومەك كورسەتپەگەن. ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى بەرگەن قارجىعا ءبىز جوعارى تەحنولوگيالى بۇرعىلاۋ قۇرىلعىسىن ساتىپ الدىق. كومپانيا بانك قولداۋىنىڭ ارقاسىندا جۇمىس­شىلاردىڭ ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن دەنساۋلىعىن, قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن ەنگىزدى. وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە كومپانيانىڭ قارجىلىق اينالىمى بىردەن 2,5 ەسەگە ءوستى. بۇگىندە مۇناي وندىرىسىندە 12 بۇرعىلاۋ جانە 15 ۇڭعىمانى كۇردەلى جوندەۋ قۇرىلعىسى جۇمىس ىستەپ تۇر. جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشتىق. سونىڭ ار­قاسىندا بۇگىندە ءبىزدىڭ مەكەمەدە 1300 ادام جۇمىس ىستەپ جاتىر. بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپ­كەر­شىلىگى بويىنشا دا «Zhanros Drilling» جشس تالاي يگى ءىستىڭ باستاۋىندا ءجۇر. ەل ءۇشىن جاساپ جات­قان ەڭبەگىمىز ەلەۋسىز قال­ما­دى. 2013 جىلى ەلباسىنىڭ قو­­لى­نان «پارىز» سىيلىعىن الدىق. ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قىزىلوردا وبلى­سىندا بىرنەشە جوبانى قار­جىلاندىردى. اتاپ اي­تار بولساق, تابيعي گازبەن جۇرە­تىن 100 جاڭا اۆتوبۋس ساتىپ الۋعا كومەكتەستى. جاڭا كولىك­تەر جولاۋشىلارعا, اسىرەسە, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ قوزعالىسىنا وتە ىڭعايلى ەكەنىن ايتقان ءلازىم. بۇل جوبا ءۇشىن بانك 18,8 ميلليون دوللار نەسيە ۇسىنىپ وتىر. سونىمەن قاتار, قىزىلوردا قالاسىنىڭ سۋ جانە كارىز ءجۇ­يە­لەرىن جاڭعىرتۋ جوباسى ءۇشىن «قىزىلوردا سۋ جۇيەسى» كاسىپ­ورنىنا 10 ميلليون اقش دوللارى كولەمىندە نەسيە بەرۋ قاراستىرىلۋدا. بۇگىندە قالادا سۋ ساپاسى مەن ونى ۇنەمدەپ پايدا­لانۋ باعىتىندا جۇمىستار ات­­قارىلىپ جاتىر. بۇدان بولەك, اتال­عان بانكتىڭ تىكەلەي كومەگى­مەن جۇمىس ىستەيتىن «تازا تەحنو­لو­­گيا­لار قورى» قىزىلوردا قالا­سى­­­نىڭ ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ جۇيە­سىن جاڭعىرتۋدى قول­­­­­داۋ ماقساتىندا «قىزىل­­­وردا­­­جىلۋ­ەلەكترورتالىعىنا» 4,3 ميل­لارد تەڭگە نەسيە بەرۋدى كوز­دەپ وتىر. جاڭعىرتۋدان سوڭ جىلۋ ستانساسى مەن تاراتۋ جەلى­لەرىنىڭ تيىمدىلىگى ارتا تۇسپەك. بۇرناعى كۇنى بۋرابايدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن شەتەل ينۆەستور­لارىنىڭ جيىنى وتكەنى بەلگىلى. مىنە, سول جيىننىڭ الدىندا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى سەر سۋما چاكرابارتي قىزىلوردا وبلىسىنا ارنايى كەلدى. ساپار بارىسىندا قوناق «Zhanros Drilling» جشس جۇمىسىمەن تانىستى. سۋما چاكرابارتي قازاقستان ۇكىمەتى بانكتىڭ ايماقتاردا جۇمىس ىستەۋىنە قولداۋ كورسەتىپ وتىرعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار, «قىزىلوردا وبلىسىن قازاقستانداعى جوبالارىمىزدى جۇزەگە اسىرۋداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەس رەتىندە قاراستىرامىز»,– دەدى. مۇنى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا بەرىلگەن ۇلكەن باعا رەتىندە قابىلدادىق. قىزىلوردا.