سەرەبريانسك قالاسىندا بەيورگانيكالىق ءوندىرىس زاۋىتى بار. تىنىس الۋ جولدارىن قورعاۋعا ارنالعان وندىرىستىك فيلتر مەن تۇرمىستىق ءتۇرلى پلاستماسسا ونىمدەرىن شىعارادى. وسى سالاعا باعىتتالعان ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر زاۋىت. سولاي بولسا-داعى قازىرگى ءحالى مۇشكىل. بانكروتقا دەيىنگى اينالىمىندا 1 ميلليارد تەڭگە بولسا, بۇگىنگى قورجىنى 20 ميلليون تەڭگەدەن ارەڭ اسادى.
شاڭ مەن حيميالىق قالدىقتارعا قارسى رەسپيراتورلار مەن ءتۇرلى فيلترلەر, تۇرمىستىق ونىمدەر وندىرەتىن كاسىپورىن ءبىر كەزدەرى ستراتەگيالىق ماڭىزى جوعارى جابىق زاۋىت بولىپ دۇرىلدەگەنى بار. بۇگىندە الىپ عيماراتتىڭ ءبىراز بولىگى بوس تۇر. دەسە دە وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن كاسىپورىنداعى ەكى تسەحتا 100-دەن استام ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ, قىزمەتىن توقتاتپاي كەلەدى. №1 تسەح جەتەكشىسى الەكساندر سامويلەۆتىڭ ايتۋىنشا, تسەحتا جىل سايىن 20 ميلليون دانا رەسپيراتور وندىرۋگە مۇمكىندىك بار. «قازاقمىس», «قازتسينك», «ءۇمز», «ارسەلور ميتتال», «قازاقستان اليۋميني زاۋىتى» سياقتى ءىرى كاسىپورىنداردان تۇراقتى تۇردە تاپسىرىس الىپ كەلگەن زاۋىتتىڭ تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ۇكىمەت تاراپىنان تەگەۋرىندى كومەك قاجەت. باس ينجەنەر ۆالەري ناۋمەۆ زاۋىت ۇجىمىنىڭ بانكروتتىق تۇيتكىلدەر ماسەلەسىنىڭ تەزىرەك شەشىمىن تاۋىپ, كاسىپورىنعا ىسكەر باسشىلىقتىڭ كەلۋىن قالاپ وتىرعانىن ايتادى.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن وڭىرلىك دامۋ ءمينيسترى بولات جامىشەۆ وسى زاۋىتتىڭ حال-احۋالىمەن تانىستى. ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆ مينيستر نازارىن زاۋىتتىڭ كوممەرتسيالىق كومپانيالارمەن بىرگە مەملەكەتتىك تاپسىرىسقا دا جۇمىس ىستەۋى قاجەتتىگىنە اۋداردى. بۇگىندە نىساننىڭ «قازاقستان ينجيرينگ» كومپانياسىنىڭ قاراۋىنا ءوتۋ ۇدەرىسى جۇرۋدە.
– نەگىزگى ماسەلە بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەر بولىپ وتىر. سونداي-اق, كوكشەتاۋدا تۋرا وسىنداي زاۋىت سالۋ ۇسىنىلۋدا. ەگەر دايىن كاسىپورىن بولىپ, ونى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى عانا شەشىمىن كۇتىپ تۇرسا, جاڭا زاۋىت سالۋدىڭ قاجەتى قانشا؟ – دەدى ءوڭىر باسشىسى.
ب.جامىشەۆ ۇكىمەت قابىرعاسىندا بانكروتتىق جونىندەگى قاۋلىنى جىلجىتۋعا قول ۇشىن سوزاتىنىن, سەرەبريانسكىلىك زاۋىتتىڭ اعىمداعى ماسەلەسى شەشىلەتىنىن جەتكىزدى. وڭىردەگى مونوقالالاردىڭ ماسەلەسىمەن تانىسۋعا كەلگەن مينيسترگە سەرەبريانسك اكىمى سەرگەي گورديەنكو جىلۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتۋگە بيىل 520 ميلليون تەڭگە بولىنگەنىن, وسى ارقىلى قالانىڭ 60 پايىزىندا جىلۋ جەلىسى جۇرگىزىلەتىنىن جەتكىزدى. ال بوس قالعان ۇيلەر سانى – بەسەۋ. ونىڭ ەكەۋى بۇزىلىپ, ۇشەۋى كوممۋنالدىق مەنشىككە بەرىلمەك. وڭىرلىك دامۋ ءمينيسترى مۇنداي ساناتتاعى ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرگەن كەزدە ماسەلە تۋىنداماۋ ءۇشىن الدىن الا زاڭنامالىق تۇرعىدان ءجىتى سارالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋى كەرەكتىگىن ايتتى.
بولات جامىشەۆ بۇدان كەيىن زىريان قالاسىنداعى اۋداندىق قازاندىق جۇمىسىمەن تانىستى. «ورتالىق جىلۋ» مم ديرەكتورى نيكولاي رىلسكيدىڭ ايتۋىنشا, جىلۋ بەرۋ مەكەمەسىنىڭ ەنەرگياعا جۇمسايتىن شىعىنى تىم كوپ. ەلەكتر قۋاتىنىڭ قىمباتتاۋىمەن بىرگە قارىز دا وسە تۇسكەن. وتكەن جىلى 70 ميلليون تەڭگەدەن استام بەرەشەك بولعان مەكەمە باسشىسى تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن جەتكىزدى. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن جوبالانعان تۋربوگەنەراتور ورناتىلسا, 6 مۆت-عا دەيىن ارزان ەنەرگيا وندىرۋگە بولادى. ال كاسىپورىننىڭ قاجەتتىلىگى – 3 مۆت. سوڭعى ەكى جىلدا جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 1,4 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. جوبانى اياقتاۋعا تاعى 1 ميللياردقا جۋىق قارجى قاجەت. قازىرگى كەزدە جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتۋدە.
سونىمەن بىرگە, زىريان قالاسىندا مونوقالالاردى دامىتۋ باعدارلاماسى نەگىزىندە جىلۋ جەلىلەرى جوندەۋدەن وتكىزىلۋدە. قالادا بۇگىنگە دەيىن 9 شاقىرىم جىلۋ تراسساسى سالىنىپ, كايۋپوۆ كوشەسىندە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى ارقىلى ەكى قاباتتى ۇيلەردىڭ شاتىرىن اۋىستىرۋ جۇمىستارى باستالعان ەكەن. اۋدان اكىمى ەرمەك ءسالىموۆ قازىرگى كەزدە ۇيلەرىنىڭ قاسبەتىن جاڭعىرتۋعا نيەت بىلدىرۋشىلەردىڭ كوپتىگىن ايتتى. ولاردان بارلىعى 21 ءوتىنىش تۇسكەن. الايدا, ازىرگە ون ۇيگە عانا قارجى ءبولىندى. باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار قارىزدىڭ 30 پايىزىن قايتارىپ, جوسپاردى ۋاقىتىنان بۇرىن ورىنداپ كەلەدى.
وڭىرلىك دامۋ ءمينيسترى جۇمىس ساپارى اياسىندا وسكەمەندەگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بارىسىمەن تانىستى. وبلىس ورتالىعىنداعى 19 شاعىن اۋداندا سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ۇيلەر زاماناۋي تەحنولوگيالىق تالاپتارعا سايكەس تۇرعىزىلۋدا. بىلتىر 291 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنسا, بيىل 301 مىڭ شارشى مەتر باسپانا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. قالانىڭ وڭتۇستىك-باتىسىنداعى جاڭا اۋداندا قوسىمشا كولىك ماگيسترالى سالىنىپ, قالامەن جالعايتىن بولادى. بۇل ساتباەۆ داڭعىلىنداعى كولىك قىسىمىن ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. بۇگىندە شاعىن اۋداندا ينجەنەرلىك جەلىلەر تارتىلىپ, 11 تۇرعىن ءۇي تۇرعىزىلعان, تاعى 27 نىسان سالىنۋدا. ونىڭ ىشىندە 15 ءۇي بيىل بەرىلمەك. اتالعان اۋماقتا ورنالاسقان مەكتەپ پەن قان ورتالىعى دا اعىمداعى جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى.
ءوڭىر باسشىسى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن كەڭەيتۋگە بارلىق باعدارلامالاردىڭ مۇمكىندىگى پايدالانىلعانىن جەتكىزدى. ءناتيجەسىندە, كۇلەنوۆ شاعىن اۋدانىندا كوپقاباتتى 23 ءۇي, مونوقالالاردى دامىتۋ بويىنشا زىريان, ريددەر, كۋرچاتوۆ, سەرەبريانسك قالالارىندا جانە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا بارلىق اۋدان ورتالىقتارىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قىزۋ ءجۇرگىزىلىپ, الدى پايدالانۋعا بەرىلگەن. قۇرىلىس سەمەي قالاسىندا دا قارقىن الۋدا.
بۇدان كەيىن وتكەن وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جيىندا مينيستر سەمەي قالاسىن جىلۋ جانە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى جاڭعىرتۋ, مونوقالالارداعى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلامالارى قولعا الىناتىنىن اتاپ ءوتتى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
زىريان اۋدانى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
سەرگەي سۋروۆ.