بالجان باقىتقاليقىزى,
سالىق مامانى:
– كوپ ادام پاتەرىن جالعا بەرۋ ماقساتىندا مىندەتتى تۇردە جەكە كاسىپكەرلىك اشىپ, تىركەۋ كەرەك دەپ ويلايدى. بىراق شىن مانىندە ولاي ەمەس. قازاقستان زاڭناماسى ازاماتتارعا پاتەرىن جالعا بەرىپ, تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە وعان مىندەتتى تۇردە جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلۋ تالاپ ەتىلمەيدى. الايدا بۇل جەردە ءبىر ماڭىزدى شارت بار. ەگەر جالعا بەرۋدەن تۇسەتىن تابىس بەلگىلى ءبىر مولشەردەن اسپاسا, ادام ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازامات رەتىندە جۇمىس ىستەي الادى.
مىسالى, جالعا بەرۋدەن تۇسەتىن تابىس 1,3 ملن تەڭگەدەن اسپاۋى كەرەك. ەگەر تابىس وسى سومادان جوعارى بولماسا, ازامات ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان تۇلعا رەتىندە تىركەلىپ, پاتەرىن زاڭدى تۇردە جالعا بەرە الادى. مۇنداي جاعدايدا ادامنىڭ باسقا جۇمىسى بار ما, جوق پا – ول ماڭىزدى ەمەس. ياعني ءسىز جەكە كاسىپكەر بولماساڭىز دا, بەلگىلى ءبىر كومپانيادا جۇمىس ىستەسەڭىز دە, ءتىپتى مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرسەڭىز دە, پاتەرىڭىزدى جالعا بەرىپ, تابىس تابۋعا قۇقىعىڭىز بار.
زاڭ پاتەر سانىنا دا ناقتى شەكتەۋ قويمايدى. ەڭ باستىسى – جالعا بەرۋدەن تۇسەتىن تابىس بەلگىلەنگەن شەكتەن اسپاۋعا ءتيىس ءارى تابىس رەسمي تۇردە راسىمدەلۋى كەرەك. ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار جالعا الۋ تولەمىن قابىلداعان كەزدە E-Salyq Business قوسىمشاسى ارقىلى فيسكالدى چەك بەرەدى. سول چەك بەرىلگەن ساتتەن باستاپ ادامنىڭ تابىسى تىركەلەدى. بۇل جەردە تاعى ءبىر جەڭىلدىك بار. ەگەر ازامات ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان تۇلعا رەتىندە جۇمىس ىستەسە, وعان قوسىمشا دەكلاراتسيا تاپسىرۋدىڭ قاجەتى جوق. سەبەبى فيسكالدى چەك سوعىلعان كەزدە تابىس اۆتوماتتى تۇردە ەسەپكە الىنادى.
ال تولەنەتىن سالىق مولشەرىنە كەلسەك, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار تابىسىنىڭ 4%-ىن تولەيدى. مىسالى, جالعا الۋ اقشاسى قاڭتار ايىندا قابىلدانسا, سول تابىستان ەسەپتەلگەن 4% سالىقتى اقپاننىڭ 25-ىنە دەيىن تولەۋ كەرەك. بۇل 4% تولەمنىڭ ءوزى بىرنەشە باعىتقا بولىنەدى. ونىڭ ءبىر بولىگى مىندەتتى زەينەتاقى جارناسىنا, ءبىر بولىگى جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارناسىنا, سونداي-اق الەۋمەتتىك اۋدارىمدارعا, مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا جىبەرىلەدى. ال ەگەر پاتەر يەسى زەينەتكەر بولسا, وندا ول الەۋمەتتىك تولەمدەردەن بوساتىلادى. بۇل جاعدايدا تەك تابىس مولشەرى بەلگىلەنگەن شەكتەن اسپاعانى عانا ماڭىزدى.
ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە, پاتەردى جاسىرىن تۇردە جالعا بەرۋ – زاڭ بۇزۋ. ەگەر ادام ءۇيىن تىركەمەي, تابىسىن كورسەتپەي جالعا بەرسە, وعان 43 مىڭ تەڭگەدەن 65 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ايىپپۇل سالىنۋى مۇمكىن. سوندىقتان تۇرعىن ءۇيدى جالعا بەرۋ كەزىندە بارلىق ءراسىمدى زاڭ اياسىندا جۇرگىزگەن دۇرىس.
جالعا بەرۋ كەزىندە تاعى ءبىر ماڭىزدى جايت – ەكى تاراپتىڭ اراسىندا كەلىسىمشارت جاسالعانى دۇرىس. بۇل قۇجات پاتەر يەسى مەن جالعا الۋشىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا كومەكتەسەدى. دەگەنمەن مۇنداي كەلىسىمشارتتى مىندەتتى تۇردە نوتاريۋس ارقىلى راسىمدەۋ تالاپ ەتىلمەيدى. سونىمەن قاتار پاتەر يەسى جالعا الۋشىنى ءوز ۇيىنە تىركەۋى كەرەك. بۇل – زاڭ تالاپتارىنىڭ ءبىرى. وسى ارقىلى جالعا الۋشىنىڭ ناقتى سول مەكەنجايدا تۇراتىنى رەسمي تۇردە بەلگىلەنەدى.
قازىر ەلىمىزدە تۇرعىن ءۇيدى جالعا بەرۋ – كەڭ تاراعان تابىس كوزدەرىنىڭ ءبىرى. رەسمي دەرەك بو-يىنشا, ەلدە پاتەر جالداۋدىڭ ورتاشا باعاسى 1 شارشى مەتر ءۇشىن 3 417 تەڭگەنى قۇرايدى. قالالاردا ايىرماشىلىق ايتارلىقتاي. مىسالى, ەڭ قىمبات جالعا بەرۋ نارىعى الماتىدا تىركەلگەن. بۇل قالادا ءبىر بولمەلى پاتەردىڭ ورتاشا باعاسى شامامەن 220 مىڭ تەڭگە. استانادا مۇنداي پاتەردى شامامەن 200 مىڭ تەڭگەگە جالداۋعا بولادى. ال ەڭ تومەن باعالاردىڭ ءبىرى – تاراز قالاسىندا, وندا ءبىر بولمەلى پاتەردى شامامەن 85 مىڭ تەڭگەگە تابۋعا بولادى.
دايىنداعان –
ەلىگىماي توڭكەر,
«Egemen Qazaqstan»