باۋىرلاس ەلمەن بايسالدى بايلانىس

تاراپتار شاعىن قۇرامدا ىنتىماق­تاستىقتىڭ بۇگىنگى دەڭگەيى تۋرالى پىكىر الماستى. سونداي-اق قازاقستان مەن تۇر­كيا پرەزيدەنتتەرى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن رەجەپ تايپ ەردوعان دەڭگەيىندە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدا­لاستىققا سايكەس تاۋار اينا­لى­مىنىڭ كولەمىن ودان ءارى ۇلعايتۋ ماق­ساتىندا ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىل­دىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار قارال­دى. تۇركيا پرەزيدەنتىنىڭ قا­زاق­ستانعا مەملەكەتتىك ساپارىنا دايىندىققا دا ەرەكشە نا­زار اۋدارىلدى.

پرەمەر-مينيستر تۇر­كيا ۆيتسە-پرەزيدەنتىن قازاق­ستاننىڭ جاڭا كونستيتۋ­تسياسىنىڭ نەگىزگى مازمۇنى تۋرالى حاباردار ەتىپ, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشىلى­عىمەن ەلىمىز دامۋدىڭ جاڭا تاريحي كەزەڭىنە اياق باسقانىن اتاپ ءوتتى.

باۋىرلاس قوس ەلدىڭ مەملە­كەتتىك ورگاندارى باسشى­لارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا ساۋدا, ينۆەستيتسيالار, ونەر­كاسىپ, كولىك پەن لوگيستيكا, ەنەرگەتيكا, تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت, اۋىل شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, سونداي-اق مادەني-گۋمانيتار­لىق ءوزارا ءىس-قيمىل سالاسىنداعى ەكى­جاق­تى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋقىم­دى ماسەلەلەرى قارالدى.

ء«بىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ باسشىلارى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن رەجەپ تايپ ەردوعاننىڭ شىنايى دوستىعى جاقسى داستۇرگە جانە ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ بەرىك ىرگەتاسىنا اينالدى. ءبىزدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق بايلانىسىمىز قارقىندى دامىپ كەلەدى. تۇركيا – قازاقستاننىڭ بەس نەگىزگى ساۋدا سە­رىكتەسىنىڭ ءبىرى. ەل­دەر اراسىنداعى تا-ۋار اي­نا­لىمى وتكەن جىلى 9%-عا ارتتى. ونىڭ ىشىندە قازاق­ستان تاۋارلارىنىڭ ەكسپورت كولەمى 17%-دان استام ءوسىپ, 3,9 ملرد دوللارعا جەتتى. قازاق­ستان ۇكىمەتى ساۋدانى ارتا­راپتاندىرۋ­عا, ونى شيكىزاتتان قوسىلعان قۇنى جوعا­رى ونىم­گە اۋىستىرۋعا باعىتتالعان بىر­لەسكەن جۇمىس جۇرگىزۋگە مۇددەلى», دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.

 «تۇركيا مەن قازاقستان – تەك دوس جانە باۋىرلاس مەملەكەتتەر عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ورتاق تاريح پەن ما­دە­­نيەت بايلانىستىراتىن ستراتە­گيالىق سەرىكتەستەر. ءبىزدىڭ ىن­تى­ماقتاس­تىعىمىزدىڭ جو­عا­رى دەڭگەيىنە قول جەتكى­زۋدە پرەزيدەنتتەرىمىز – رە­جەپ تايپ ەردوعان مەن قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شەشۋ­شى ارەكەتتەرى مەن ورتاق كوزقاراسى ۇلكەن ءرول اتقار­دى. ۇكىمەتارالىق كوميس­سيا­نىڭ بۇگىنگى وتىرىسىن ءبىز الداعى ۋاقىتتاعى ساۋ­دا-ەكونوميكالىق قاتىناس­تارى­­مىز­دىڭ جول كارتاسىن قالىپتاستىرا­تىن ستراتەگيا­لىق كونسۋلتاتسيالاردىڭ نەگىزى رەتىندە قاراستىرامىز», دەپ اتاپ ءوتتى دجەۆدەت يىل­ماز.

قازاقستان تاراپى جاڭا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە ونەركاسىپتىك پلاتفورمالار مەن مەم­لە­كەتتىك قولداۋ قۇرالدارىن ۇسىنۋعا دايىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى ەكو­نوميكاعا شامامەن 390 ملن دوللار تۇرىك ينۆەستيتسياسى تارتىلدى, نەبارى 20 جىل ىشىندە بۇل سوما 6 ملرد دوللاردان استى. بۇگىندە قۇرىلىس, جەڭىل ونەركاسىپ, مەتاللۋرگيا, اوك ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋ, كولىك جانە لوگيستيكا, فارماتسەۆ­تيكا ءوندىرىسى, ەلەكتروندىق اسپاپتار جانە تاعى دا باس­­قا سالالاردا جالپى سوما­سى 4 ملرد دوللار بولاتىن 98 ينۆەستيتسيا­لىق جوبا ىسكە قوسىلدى. ودان بولەك 3,9 ملرد دوللار بولاتىن تاعى 50 جوبا جۇزە­گە اسىرىلىپ جاتىر.

2025 جىلدىڭ قورىتىن­دىسىندا قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى تە­مىرجول ارقىلى جۇك تاسىمالى 6,4 ملن تون­نانى قۇراپ, 2024 جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 35%-عا ارتتى. ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى بويىنشا تاسىمال كولەمى 4 ملن توننادان استى. ورتاق باسىمدىق – ورتا ءدالىزدى دامىتۋ مەن وسى باعىتتا ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, «تار» ۋچاسكەلەردى جويۋ, پورت­­تىق جانە تەرمينالدىق قۋات­تاردى كەڭەيتۋ, تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ, سون­داي-اق تاريفتىك ساياساتتى ۇيلەستىرۋ جونىندە بىرلەسكەن جۇمىستار جۇر­گىزۋ. قابىلدانعان شارا­لاردىڭ ناتي­جە­­­سىن­دە بۇل باعىت­تا جۇك اعىنى 7 جىلدا 5 ەسە ءوستى, جەتكىزۋ مەرزىمى 13 كۇنگە دەيىن قىسقاردى.

اگروونەركاسىپ كەشەنىندە وتكەن جىلى تاۋار اينالىمى 25%-دان استامعا ارتىپ, 360 ملن دوللارعا جەتتى. ۋاكىلەتتى ورگاندار مەن قازاقستان مەن تۇركيا بيزنەسى اراسىندا اگروتەحنولوگيا جانە ساقتاندىرۋ سالاسىندا تاجىريبە الماسۋ جولعا قويىلعان. وتىرىس بارىسىندا قاتىسۋشىلار ەكسپورتتىق اسسورتيمەنتتى كەڭەيتۋ جانە قوسىلعان قۇنى جوعارى جاڭا بىرلەسكەن ءونىم ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋ ارقىلى تاۋار اينالىمىن ءارتاراپتاندىرۋدىڭ وزەك­تى ەكەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار بيداي, جاسىمىق, جەمشوپ پەن مايلى داقىلداردىڭ ەكسپورت كولەمىن ودان ءارى ۇلعايتۋ ماق­ساتىندا ۆەتەريناريا مەن فيتوسانيتاريا سالاسىندا بىرلەسكەن جۇمىس قاجەتتىگىنە نازار اۋدارىلدى.

مۇناي-گاز سالاسىندا, گەو­لوگيالىق بارلاۋ مەن باسقا دا بىرلەسكەن ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ەنەرگەتي­كا­لىق ارىپتەستىكتى دامىتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. تۇركيا اۋماعى ارقىلى وتەتىن ءارى قازاقستان مۇنايىن تاسىمالداي­تىن  «باكۋ – تبيليسي – دجەيحان» قۇبى­رى ينفراقۇرىلىمىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى اتاپ ءوتىل­دى. ەنەرگەتيكا, كومىر مەن وزگە دە سالالاردا يننوۆاتسيالار ەنگىزۋ جونىندە تاجىريبە الما­سۋ ەكى ەل اراسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىقتى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى.

تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى شەڭبە­رىندە قازاقستان مەن تۇر­كيا وزگە ەلدەرمەن بىرلەسىپ, كيبەرقاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەڭەس پەن CubeSat-12u جەرسە­رى­گىن ازىرلەۋ باعىتىندا بىرلەس­كەن جۇمىس جۇرگىزىپ وتىر. مەم­­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەل ەكونوميكا­سىن تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن ەنگىزۋ جونىندەگى باستامالارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. IT-ءبىلىم بەرۋ, فين­تەح, كيبەرقاۋىپسىزدىك پەن ەلەك­تروندىق قىزمەتتەر سالا­سىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردىڭ الەۋەتى اتاپ ءوتىلدى. استانا قالاسىندا ورتالىق ازياداعى ەكى ءىرى سۋپەركومپيۋتەرلىك كلاس­تەر ىسكە قوسىلىپ, Alem.ai حا­لىق­ارا­لىق جاساندى ين­تەل­­لەكت ورتالى­عى اشىلدى. سو­نىمەن قاتار ينۆەستور مەن سەرىكتەستەرگە قۋات كوزى, ينفرا­­قۇرى­لىم جانە ار­نايى سالىق جەڭىلدىكتەرى ۇسىنى­لاتىن «دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتا­لىقتارى القابى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر.

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىندا ينۆەس­تي­تسيالىق ىنتىماق­تاستىق, اقپارات­تىق تەحنولوگيالار مەن اكادەميالىق تاجى­ريبە الماسۋ نەگىزگى باعىتتار رەتىن­­دە اي­قىندالدى. تۇرىك سە­رىك­­تەس­تە­رىنىڭ قاتى­سۋىمەن قازاق­­ستاندا جاڭا اۋرۋ­حانا­­لار سالۋ, ونكولوگيالىق ينفرا­قۇرى­­لىمدى, ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكالاردى دامىتۋ ءارى فارما­تسەۆتيكالىق ءونىم ءوندىرۋ جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

كولىك, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا, ەنەر­گەتيكا, اۋىل شارۋا­شىلىعى, ونەر­­كاسىپ جانە قۇرىلىس, وقۋ-اعار­تۋ مي­نيسترلىكتەرىنىڭ باسشىلارى قا­زاقستان تاراپىنان ارىپ­تەستىكتى ودان ءارى نىعاي­تۋعا قاتىستى ۇسىنىس بەرىپ, پىكىر ءبىلدىردى. تۇرىك تاراپىنان كولىك جانە ينفراقۇرىلىم, ساۋدا, ەنەر­گەتيكا جانە تابيعي رەسۋرستار, اۋىل جانە ورمان شارۋاشىلىعى, ونەر­كاسىپ جانە تەحنولوگيالار, ۇلتتىق ءبىلىم مي­نيسترلىكتەرىنىڭ باسشىلارى قاتىستى. 

جيىن سوڭىندا تاراپتار ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتى­ماقتاستىق جونىن­دەگى قازاقستان مەن تۇركيا اراسىن­داعى ۇكى­مەت­ارالىق كوميسسيا­سىنىڭ 14-وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىنا قول قويدى.

سونىمەن قاتار پرەمەر-مي­نيستر ولجاس بەكتەنوۆ پەن تۇركيا رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجەۆدەت يىل­مازدىڭ قاتىسۋىمەن ەكى ەلدىڭ ىسكەر توپتارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى جو­نىندە دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. جيىنعا قار­جى سەك­­تورى, ونەركاسىپ, قۇرىلىس, كولىك پەن لوگيستيكا, ەنەرگەتي­كا سىندى سا­لالارداعى جەتەك­شى وتاندىق جانە تۇرىك كومپا­نيالارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلارعا ار­ناعان العىس وزىندە ەكونوميكانىڭ نەگىزگى باعىتتارى بويىنشا ىسكەر توپ­تاردىڭ ءوزارا ءىس-قيمى­لى­نىڭ سەرپىندى دامۋىن اتاپ ءوتتى.

«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, قا­زاقستان ۇكىمەتى جاڭا ينۆەستيتسيا­لىق تسيكلدى ىسكە قوسۋ جانە ساپالى ين­ۆەس­تيتسيالار كولەمىن ارتتىرۋ باعى­تىن­دا جۇيەلى جۇمىس جۇر­گىزىپ جا­تىر. ءبىز تۇرىك بيزنە­سىمەن سەرىكتەستىك­تى ودان ءارى دامىتۋعا مۇددەلىمىز. بۇل ءۇشىن قازاقستاننىڭ قاجەتتى رەسۋرستار مەن مۇمكىندىكتەرى بار. وسى رەتتە قازاقستان ۇكى­مەتى ءوز تاراپىنان جاڭا جو­با­لارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە دايىن», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.

تۇركيا ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجەۆدەت يىلماز تۇرىك بيزنە­سىنىڭ قازاقستان نارىعىنا قىزىعۋشىلىعىن اتاپ ءوتىپ, ەكونوميكانى دامىتۋ مەن ينۆەس­تور­لار­عا قولايلى جاعداي جاساۋ باعى­تىندا ەلىمىزدە جۇزەگە اسىپ جاتقان شارالارعا جوعارى باعا بەردى. 

«قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشىلى­عىمەن ايتارلىق­تاي جەتىستىكتەرگە جەت­تى. جۇرگىزىلگەن كونستي­تۋتسيالىق رەفورمالار ەلدىڭ ساياسي تۇراقتىلىعى مەن ينستيتۋتسيونالدىق جۇيەسىن نىعايتتى. ءبىز قازاقستانداعى رەفورمالار مەن قايتا قۇرۋ­لاردى جوعارى باعالايمىز جانە باۋىرلاس ەلدى قول جەت­كىز­گەن ناتي­جەلەرىمەن قۇتتىق­تايمىز. قازاقستان ەكونوميكاسى ايتارلىقتاي وسىمگە قول جەتكىزدى – بىلتىر ءىجو 300 ملرد دوللاردان استى. ءوسىم 6,5%-دى قۇرادى, بۇل الەمدىك دەڭ­گەيدەن ەكى ەسە دەرلىك جوعا­رى», دەدى د.يىلماز.

جۇمىس ساپارى اياسىندا تۇركيا ۆيتسە-پرەزيدەنتى ۇلت­تىق مۋزەيدى ارالاپ كوردى. سونداي-اق Alem.ai حالىق­­ارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالى­عىنىڭ اۋماعىندا وتاندىق ازىرلەۋ­شى­لەردىڭ تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى جوبالارىمەن تانىستى.