قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارىم قارساڭىندا رەسەي-قازاقستان قارىم-قاتىناستارىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيىنە جانە ونىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى ويلارىمدى ورتاعا سالعاندى ءجون كوردىم.
رەسەي مەن قازاقستاننىڭ اراسىندا مىزعىماس دوستىق, تاتۋ كورشىلىك جانە ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناس بەرىك ورنىققان. بۇعان ورتاق تاريحىمىز, حالىقتارىمىزدىڭ تىعىز ساباقتاسقان مادەنيەتى مەن تاعدىرى ارقاۋ بولىپ وتىر. ەكى ەلدىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگى مەن وداقتاستىعى ءوزارا قۇرمەت پەن سەنىم قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن. ءبىزدىڭ وسىنداي ىنتىماقتاستىعىمىز بۇكىل ەۋرازيا اۋماعىنداعى بەيبىتشىلىكتى, تۇراقتىلىقتى جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى سانالادى.
ءبىزدىڭ قۋاتتى ءارى ءوسىپ-وركەندەۋ جولىنا تۇسكەن قازاقستانعا دەگەن قۇرمەتىمىز ەرەكشە. ەلدەرىڭىزدىڭ ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ جاتىر. حالىق جاپپاي قولداعان ءتيىمدى ساياسي جۇيە قالىپتاستى. كۇنى كەشە قازاقستاندا زامان تالابىنا ساي كەلەتىن, ەلدىڭ كەلەشەگىن ايقىندايتىن جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداندى. رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى وسى قۇجاتتى قولداپ داۋىس بەردى. سول ارقىلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى نىعايتۋ, ەلدى جان-جاقتى جاڭعىرتۋ جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, رۋحاني تۇرعىدان دامىتۋ جولىنداعى باستامالارىن قولدايتىنىن كورسەتتى. وسى اۋقىمدى رەفورمانىڭ ءبارى تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ, مەملەكەتتى كۇشەيتۋگە جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىن.
ءبىز قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىمەن شىنايى ءارى دوستىق قارىم-قاتىناس ورناتتىق. كەزدەسۋلەرىمىز بەن سۇحباتتارىمىز ءاردايىم بۇكپەسىز, ناتيجەلى وتەدى. ءبىز ەكى ەلدىڭ بارلىق سالاداعى ءوزارا ءتيىمدى بايلانىستارىن بەكەمدەي تۇسۋگە مۇددەلىمىز.
ارينە, ءبىز ەكونوميكا سالاسىنا ايرىقشا كوڭىل بولەمىز. سەبەبى رەسەي مەن قازاقستان – ءىرى ساۋدا سەرىكتەستەرى. ەلدەرىمىز بىرنەشە جىل قاتارىنان ەكسپورت پەن يمپورت كولەمىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن تۇراقتى ساقتاپ كەلەدى. الىس-بەرىستىڭ باسىم بولىگىن ۇلتتىق ۆاليۋتا ارقىلى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. رەسەيدىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالعان كاپيتالىنىڭ جالپى كولەمى – شامامەن 30 ميلليارد دوللار. ال قازاقستانداعى شەتەلدىك كاپيتالى بار زاڭدى تۇلعالاردىڭ 40 پايىزدان استامى – رەسەيلىك سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ قۇرعان كومپانيالار. رەسپۋبليكادا رەسەي ينۆەستورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن 70-كە جۋىق ءىرى جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە اۆتوكولىك قۇراستىرۋ, اۋىر ماشينا جاساۋ, حيميا ونەركاسىبى جانە باسقا دا تەحنولوگيالىق سالالارعا قاتىستى تىڭ جوبالار بار. سونىڭ ارقاسىندا قازىردىڭ وزىندە 60 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى.
ەكى ەلدىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى دا قارقىندى دامىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ الەمدىك نارىققا باعىتتالعان مۇناي ەكسپورتىنىڭ 80 پايىزدان استامى كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمى (كقك), ياعني رەسەي اۋماعى ارقىلى وتەدى. رەسپۋبليكانى ەنەرگيامەن تۇراقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «گازپروم» كومپانياسىنىڭ قاتىسۋىمەن ۇلتتىق گاز تاسىمالداۋ ينفراقۇرىلىمىن وڭتايلاندىرۋدى جانە كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار رەسەيدىڭ بيزنەس وكىلدەرى قازاقستانداعى سەرىكتەستەرىنە بالامالى جانە «تازا» ەنەرگەتيكا سالاسىنا قاجەتتى بىرەگەي ازىرلەمەلەر مەن تەحنولوگيالاردى ۇسىنىپ وتىر.
ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ەكىجاقتى سەرىكتەستىگىمىزدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى – «بەيبىت اتوم» سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق. قازاقستان العاشقى اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋعا كىرىستى. وسى وتە اۋقىمدى جوباعا «روساتوم» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى اتسالىسىپ جاتىر. بىلتىر الماتى وبلىسىنداعى بالقاش كولىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان اەس الاڭىندا ينجەنەرلىك جۇمىستاردى باستاۋ ءراسىمى ءوتتى.
اسا ماڭىزدى تابيعي رەسۋرستاردى ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ سالاسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق نىعايىپ كەلەدى. بۇل ءۇردىس ەلدەرىمىزدىڭ ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان تەحنولوگيالىق جانە شيكىزاتتىق تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋعا تىكەلەي ىقپال ەتەتىن بولادى.
رەسەيدىڭ ءىرى IT كومپانيالارى شىعارعان يننوۆاتسيالىق باعدارلامالىق ونىمدەر قازاقستان نارىعىندا جوعارى سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر. ءبىز ەڭ زاماناۋي, ياعني جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن تسيفرلىق پلاتفورمالار مەن شەشىمدەردى ونەركاسىپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعى, لوگيستيكا مەن كولىك, مەملەكەتتىك جانە مۋنيتسيپالدىق باسقارۋ, سالىق سالۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە مەديتسينا سياقتى سالالارعا ەنگىزۋ ءۇشىن كۇش بىرىكتىرىپ, بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز.
بيىل عارىشتى يگەرۋ جولىندا كۇش جۇمىلدىرىپ, ماڭىزدى قادام جاسادىق. 30 ساۋىردە «بايتەرەك» كەشەنىنەن ورتا سىنىپتى «سويۋز-5/سۇڭقار» رەسەي-قازاقستان وزىق زىمىرانى العاش رەت كوك جۇزىنە جول تارتتى. بۇل وقيعا يۋري گاگاريننىڭ بايقوڭىر عارىش ايلاعىنان جەردىڭ تومەنگى وربيتاسىنا جاساعان تاريحي ساپارىنىڭ 65 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. مۇنىڭ سيمۆولدىق ءمانى زور.
گەوگرافيالىق تۇرعىدان ۇتىمدى جەردە ورنالاسقاندىقتان, ەلدەرىمىزدىڭ لوگيستيكا سالاسىنداعى الەۋەتى وراسان زور. سوندىقتان ءبىز «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» جانە «ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك دالىزدەرىن دامىتۋعا باسا ءمان بەرەمىز.
ارىپتەستىگىمىزدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى سالاسى – ەكولوگيا جانە بيولوگيالىق ارالۋاندىقتى قورعاۋ. قازاقستانداعى دوستارىمىز امۋر جولبارىستارىنىڭ پوپۋلياتسياسىن قالپىنا كەلتىرۋگە كومەك كورسەتۋ تۋرالى ءوتىنىش ايتقان ەدى. وسىعان وراي ءبىزدىڭ ءتيىستى مەكەمەلەرىمىز كەيىنگى ءبىر جىل ىشىندە ناقتى جۇمىس جۇرگىزدى. حاباروۆسك ولكەسىندە ەكى جولبارىس جانە ونىڭ ەكى كۇشىگى ارنايى اۋلاندى. جانۋارلاردىڭ جاعدايى مۇقيات تەكسەرىلگەن سوڭ «اەروفلوت» رەيسىمەن قازاقستانعا جەتكىزىلدى. قازىر ەكى ەلدىڭ عالىمدارى ىلە-بالقاش مەملەكەتتىك تابيعي قورىعىندا بۇل جانۋارلاردى جەرگىلىكتى جەرگە بەيىمدەۋ ءۇشىن بىرلەسە جۇمىس اتقارىپ جاتىر. جاقىن ارادا جولبارىستار تابيعي ورتاسىنا ورالادى.
وڭىرارالىق جانە شەكارا ماڭىنداعى ىنتىماقتاستىق تاتۋ كورشىلىك قاتىناستارىمىزدى نىعايتۋعا ايتارلىقتاي ىقپال ەتىپ وتىر. ساۋدا, ءبىلىم بەرۋ, عىلىم جانە مادەنيەت سالالارى بويىنشا 80-نەن استام كەلىسىم جاسالعان. ايماقتىق فورۋمدار مەن كورمەلەر تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ كەلەدى. ءتۇرلى دەلەگاتسيالار جانە بيزنەس وكىلدەرى ءجيى كەزدەسىپ تۇرادى.
گۋمانيتارلىق جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بايلانىس, اكادەميالىق-عىلىمي ىقپالداستىق نىعايىپ كەلەدى. پرەزيدەنت توقاەۆ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا جاستاردىڭ اتسالىسۋى ماڭىزدى ەكەنىن بىرنەشە رەت ايتتى. مەن بۇل پىكىرمەن تولىق كەلىسەمىن. سەبەبى جاستارىمىز رەسەي-قازاقستان قارىم-قاتىناسىنىڭ بولاشاعىن ايقىندايدى, جەتىستىكتەرىمىزدى ەسەلەيدى جانە سەرىكتەستىگىمىزگە تىڭ سەرپىن بەرەدى.
قازىر رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە, سونىڭ ىشىندە قازاقستانداعى سەگىز في-ليالدا 60 مىڭنان استام قازاق ستۋدەنتى وقىپ جاتىر. الداعى وقۋ جىلىندا قازاقستان ازاماتتارىنا ارنالعان ۇكىمەتتىك كۆوتا سانى 800-گە دەيىن ارتادى.
قازاقستاندا رەسەيدىڭ كوپتەگەن جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ فيليالدارى, سونىڭ ىشىندە ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى مەن ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنىڭ بولىمشەلەرى جۇمىس ىستەپ جاتىر. 2025 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا رەسەيدە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى اشىلدى. بۇل – ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بولىمشەسىن اشقان العاشقى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورنى. مۇنى ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون.
ءبىز الماتىدا «قازاقستان-سيريۋس» حالىقارالىق جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكتەبىن جانە دارىندى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ورتالىعىن سالۋ ءۇشىن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. وسى ءبىلىم وردالارىن 2029 جىلى اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونىمەن بىرگە استانادا ءدال وسىنداي ەكىنشى كەشەن سالۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزدىك.
ءبارىمىز رەسەي مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ ورتاق تاريحىنا زور قۇرمەتپەن قارايمىز. اسىرەسە ءبىز ءۇشىن ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ ورنى ەرەكشە. ەلدەرىمىز جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, ناتسيزمگە قارسى كۇرەسكەن, زور شىعىنعا ۇشىراعانىنا قاراماستان, جانقيارلىق كورسەتىپ, بۇكىل ەۋروپاعا بەيبىتشىلىك ورناتقان اكەلەرىمىز بەن اتالارىمىزدىڭ ەرەن ەرلىگىن ەشقاشان ۇمىتپايدى. ۇلى جەڭىستىڭ 81 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك ءىس-شارالارعا قاتىسۋ ءۇشىن 8-9 مامىردا ماسكەۋگە ارنايى كەلگەن پرەزيدەنت توقاەۆقا شىنايى ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بىلتىر قاراشا ايىندا ەلىمىزگە جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى قارساڭىندا «روسسيسكايا گازەتا» باسىلىمىندا «ماڭگىلىك دوستىق – حالىقتارىمىز ءۇشىن جارقىن جول» اتتى ماقالاسى جاريالانعان ەدى. وندا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ەكى ەلدىڭ ستراتەگيالىق وداقتاستىعى ەۋرازياداعى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋدىڭ وتە ماڭىزدى فاكتورى ەكەنىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. سول ۋاقىتتا, ياعني قاراشا ايىندا ماسكەۋدە قول قويىلعان جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى دەكلاراتسيادا قوس مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق قۇقىقتىڭ نورمالارىن, سونىڭ ىشىندە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ جارعىسىن ساقتاي وتىرىپ, بارىنشا ادىلەتتى كوپپوليارلى الەمدىك ءتارتىپ ورناتۋعا مۇددەلى ەكەنى ايقىن كورسەتىلدى. رەسەي مەن قازاقستان حالىقارالىق قاتىناستاردى ءوزارا تەڭدىك, بارلىق مەملەكەتتەردىڭ زاڭدى مۇددەلەرى مەن ولاردىڭ مادەني جانە وركەنيەتتىك ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋ قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن دەموكراتيا تالاپتارىنا ساي دامىتۋدى قولدايدى.
قازىرگىدەي گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا رەسەي مەن قازاقستان مىقتاپ قولعا العان وڭىرلىك ىنتىماقتاستىق تەتىكتەرىنىڭ ءمان-ماڭىزى ودان سايىن ارتا تۇسكەنى انىق. مەن بۇل جەردە, ەڭ الدىمەن, استانادا الداعى كۇندەرى كەزەكتى ءسامميتى وتەتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى ايتىپ وتىرمىن. بۇعان قوسا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىن, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىن, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستى, «رەسەي-ورتالىق ازيا» فورماتىنداعى كەزدەسۋلەردى اتاپ وتۋگە بولادى.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ باس-تاماسىمەن قۇرىلعان حالىقارالىق ورىس ءتىلى ۇيىمى اياسىندا دا كوپ جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. قازاقستان وعان زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ءبىز مۇنى جوعارى باعالايمىز. ناۋرىز ايىندا ماسكەۋدە وتكەن مينيسترلىكتەر دەڭگەيىندەگى ءبىرىنشى كونفەرەنتسيادا وسى بىرەگەي قۇرىلىمنىڭ جۇمىسى باستالدى. بۇل ۇيىم الەمدە ورىس ءتىلىنىڭ جانە ورىس ءتىلدى مادەني-گۋمانيتارلىق كەڭىستىكتىڭ ءرولىن ساقتاۋدى كوزدەپ وتىر.
جالپى, رەسەي فەدەراتسياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىمەن اراداعى كوپقىرلى وداقتاستىق قارىم-قاتىناستى جان-جاقتى دامىتۋعا قاشاندا دايىن. الداعى ساپار بارىسىندا وتەتىن كەلىسسوزدەر رەسەي-قازاقستان سەرىكتەستىگىن ودان ءارى نىعايتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىن. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, دوس-تاس قازاقستاننىڭ بارشا ازاماتىنا زور دەنساۋلىق, باق-بەرەكە تىلەيمىن!
ۆلاديمير پۋتين,
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى