سىرىن بۇككەن سارىسۋ جەرىنە ساياحات
قازىرگە پيراميدا دەپ ايتۋعا كەلە مە, كەلمەي مە, قازاقستاندا پيراميدا بار ەكەن. سول سياقتى ەلىمىزدە تۇركياداعى پامۋككالەگە ۇقسايتىن شىعاناق-قامقالى تۇزدى كولى, مايداكەن, سوربۇلاق تۇز كەندەرى بار ەكەنىن بىلمەيمىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن بىزدەر شارىن سياقتى شاتقال الەمنىڭ ەكى مەملەكەتىندە عانا بار دەپ كەلدىك. شارىن سەكىلدى بولماسا دا كوركەمدىگى ودان ءبىر مىسقال دا كەم ەمەس كومەي, سايرانباي دەيتىن شاتقالداردى دا ەكى قازاقتىڭ ءبىرى بىلە بەرمەيدى. باسقاسىن ايتپاعاندا, شالعايدا جاتقان ولكەدەگى ءان-جىرعا ارقاۋ بولعان «جايلاۋكول كەشتەرى» انىندە سۋرەتتەلگەن تابيعات كورىنىستەرى نەگە تۇرادى؟! قازاقتىڭ ۇشى-قيىرى جوق كەڭ دالاسى دەگەن وسى.
ءبىز دە قازاققا ءتاڭىر تارتۋ ەتكەن تابيعاتتىڭ وسىنشاما تاماشاسىن بىلمەي وتەر مە ەدىك, عايىپتان جامبىل وبلىسىنداعى سارىسۋ اۋدانىنا, ونىڭ ىشىندە جاڭاتاس قالاسىنا جولىمىز تۇسپەگەندە. شىندىعىن ايتقاندا, ءار ساپاردىڭ ءساتىن تۇسىرەتىن وزىندىك سەبەبى بولادى. وسىدان جارتى جىل بۇرىن قولىمىزعا «سارىسۋ – سايالى مەكەنىم» دەيتىن البوم-كىتاپ تۇسكەن-ءدى. ءوزى سالماقتى, سۋرەتتەرى عاجايىپ كىتاپتان توسىن ءبىر فوتولاردى كورىپ, بەلگىلى ءفوتوتىلشى, كىتاپ اۆتورى سامات قۇسايىنوۆقا ءبىراز ساۋالدار قويعانبىز. اقپارات ايدىنىنداعى ارىپتەسىمىزگە دە كەرەگى وسى ەكەن, تۋعان ولكەسى تۋرالى توگىلىپ ءبىر اڭگىمە ايتسىن. اتامەكەنىنىڭ عاجايىبىن بايانداعاندا مىسىر شاھارىنا بارىپ كەلگەندەي بولعانبىز.
– قازاقستاندا دا وسىنداي جەرلەر بار ما دەيسىڭ. سەن تۇگىلى, ءبىزدىڭ جاقتىڭ ادامدارىنىڭ ءبارى سارىسۋ جاقتا مۇنداي كەرەمەت جەرلەر, تابيعاتتىڭ تىلسىم قۇبىلىستارى مەن جاقپار-جاقپار تاۋلارى بار ەكەنىن بىلە بەرمەيدى, – دەدى ءارىپتەسىمىز. ءسوزىنىڭ جانى بار. قياندا جاتقان سارىسۋ اۋدانىنىڭ الىس ەكەنى راس.
«اۋىل – ءار قازاقتىڭ التىن بەسىگى» عوي. سارىسۋ اۋدانىنا باستاعان ساپارعا تۇرتكى بولعان سامات قۇسايىنوۆ تۇسىرگەن ەكى سۋرەت پەن وسى اۋدانعا ەكى جىل بۇرىن اكىم بولىپ سايلانعان قاناتبەك مادىبەك جايلى اڭگىمەلەر بولاتىن. ەلىمىزدەگى ەڭ جاس اۋدان اكىمى تۋرالى ءسوز قوزعاماس بۇرىن, ءبىزدى ەلەڭ ەتكىزگەن فوتولاردى ايتىپ الايىق.
ءبىرىنشى سۋرەت – جوعارىدا ايتىپ كەتكەن كىتاپتاعى قاراتاۋ سىلەمدەرىنەن 300 مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقان تابيعي پيراميدا. ۋاقىت مۇجىگەن بۇل پيراميدانى ادام تۇرعىزدى ما, الدە تابيعات-انانىڭ شەبەر قولىنان شىقتى ما, ءبىر اللاعا ايان. ءبىر اقيقاتى, بۇل جەردە قۇپياسى اشىلماعان جۇمباق تاستار دا, ۇڭگىرلەر دە كوپ. پيراميدانىڭ ءدال ىرگەسىندە قاراۋىلتوبە بار. جوڭعار, قالماق شاپقىنشىلىقتارى كەزىندە وسى ۇڭگىردە ەلىمىزدى قورعاعان بابالارىمىز دامىلداپ, قاراۋىلداپ جاتقان دەسە-ءدى. جاۋ كەلە جاتقاندا وسى توبەدەن ءتۇتىن شىعارىپ, بەلگى بەرگەن كورىنەدى.
ەكىنشى سۋرەت – تۇركياداعى پامۋككالە سياقتى شىعاناق-قامقالى تۇزدى كولى, مايداكەن, سوربۇلاق تۇز كەندەرى بولاتىن. ءارى ەم, ءارى استىڭ ءدامىن كەلتىرەتىن تۇزدىڭ دا قادىر-قاسيەتىن ايتا بەرسەڭ تاۋسىلماس. دەگەنمەن, وسىنداي ەن بايلىقتى ەلىمىز يگەرىپ جاتىر ما, الدە ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتىپ جاتىر ما دەپ ويلاناسىڭ.
سول سياقتى اششىدان شىققان تۇششى سۋ, «سيقىرلى ۇڭگىر», «ءتۇبى جوق ۇڭگىر», تاستارداعى جۇمباق تاڭبالار سارىسۋ وڭىرىنە تارتا بەردى. وسىلايشا, ءبىزدى قىزىقتىرعان سۋرەتتەر ءبىر كەزدەگى قاڭىراپ قالعان جاڭاتاس قالاسىنداعى سونى تىرلىكتەرگە, جاڭارعان ەلدىڭ ىلكىمدى تىرلىكتەرىنە دە كۋا ەتەدى دەپ كىم ويلاعان؟!
جاڭاتاس جاپ-جاڭا جولداردان باستالدى
الماتىدان شىعىپ, تارازدى ارتقا تاستاپ, تالاس اۋدانىنىڭ ويدىم-ويدىم جولدارىمەن شوقالاقتاپ, سارىسۋ اۋدانىنا ىلىككەنىمىزدە, وركەنيەتتى ەلدەردەگىدەي الدىمىزدان سامالاداي جارقىراعان جول شىقتى. جول بولعاندا دا قانداي جول, زاماناۋي, تەپ-تەگىس اسفالت جول.
ءجۇرىسىمىز وڭدالعاننان شىعار, اينالامىزعا باجايلاپ قاراي باستادىق. بۇل جولدىڭ ونە بويىندا رەريح سالعان سۋرەتتەردەي, تابيعات سۇلۋلىعى سالتانات قۇرىپ قويا بەردى.
ۇزىنشاباقتى وزەنىنىڭ تۇسىنا ءبىرىنشى رەت ايالداپ, تاۋدان اققان تۇپ-تۇنىق سۋدان قوس الاقانمەن ءسىمىرىپ, جانسارايىمىز كەڭىپ, ءبىر جادىراپ قالعان ەدىك. ءدال وسىنداي ءمولدىر, ءدامى وزگەشە سۋدى وگەم تاۋلارىنان قۇلاپ اققان وزەندەردەن عانا بالا كەزىمىزدە ىشكەنبىز.
ۇزاق جولدى قىسقارتاتىن جاقسى اڭگىمە ەمەس پە, كورگەن-بىلگەنىمىزدى ايتىپ قاۋقىلداسىپ كەلەمىز. جول بويىنداعى ەلدى-مەكەندەر جوقتىڭ قاسىنداي ەكەن. اقتوعاي دەگەن اۋىلعا جەتكەنىمىزدە, جول بويىندا قول كوتەرىپ تۇرعان قىزدى كوزىمىز شالدى.
– بىزگە دەيىن دە مىنا جولدىڭ بويىندا كولىكتىڭ كولەڭكەسى بولعان جوق, بىزدەن كەيىن قاشان ماشينا بولادى, الا كەتەمىز بە؟ – دەيمىن ارىپتەستەرىمىزگە بۇرىلىپ.
– پاتشا كوڭىلىڭ ءبىلسىن, جاڭاتاسقا بارا جاتقان ادام شىعار. ساۋابىن العىڭ كەلسە توقتاپ كور, – دەدى سامات تا.
قىسقاسى, قىز دەگەنىمىز, كەلىنشەك دەۋگە كەلمەيتىن, اپا دەۋگە دە بولمايتىن ورتا جاستاعى ادام بولىپ شىقتى.
– ءاي, مىناۋ مەنىڭ ءبىر اعايىننىڭ ۇيىندەگى جەڭگەم. تاني ما, تانىماي ما؟! سارىسۋ تۋرالى شىن بىلگىڭ كەلسە وسى كىسىدەن سۇراپ كور. بىلگەنىن بۇكپەسىز ايتا سالاتىن, اقجۇرەك ادام, – دەدى جولباستاۋشىمىز.
جولاۋشى اپاي سۋسىنداردان بوساعان بوتەلكەلەرگە قۇيىلعان ايران-سۇتتەرىمەن جايعاسىپ العان سوڭ, اينالاسىنا باجايلاپ قاراي باستادى. بىردەن شۇيىركەلەسە باستاپ, ءسوز ورايى كەلگەندە:
– ال جەڭەشە, اۋىلدارىڭىزعا كىرىپ كەلەمىز. ەلدىڭ جاعدايى قالاي؟ اكىمدەرىڭىز قانداي؟ – دەپ جاقاۋراتا ساۋال تاستادىق.
– وي, قاڭىراپ قالعان جاڭاتاس ەدى. قايتادان كوركەيىپ جاتىر. جول ءجۇرمەيتىن جەرلەرگە جول سالدى, سۋ بارمايتىن جەرگە سۋ اپاردى. وسى ەلدىڭ بالاسى, ايتەۋىر, ەلگە جانى اشيدى, سوعان ريزامىز, – دەدى رياسىز.
وسىدان كەيىن ءبىز دە الماتىدان شىققان جۋرناليستەر ەكەنىمىزدى ايتىپ, تانىسىپ شىقتىق. مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەردىڭ مەرزىمدى باسىلىمداردى الاتىنىنىڭ ارتىقشىلىعى وسىندايدا بىلىنەدى ەكەن.
– ءبىزدىڭ ەلگە كەلە جاتقان رەسپۋبليكالىق گازەتتىڭ جۋرناليستەرىن ءبىرىنشى رەت كورىپ تۇرمىن. قۇداي, ساپارلارىڭدى وڭداسىن! – دەپ ءشۇيىركەلەسە باستادى.
وسىلايشا, ءاپ-ساتتە جاڭاتاس قالاسىنا ىلىكتىك. جەڭگەي دە ورتالىق كوشەنىڭ بىرىندە قالىپ بارا جاتىپ, جولكىرە ۇسىنعانى.
– و, نە دەگەنىڭىز, بۇل نەتكەنىڭىز, ءبىر جەڭەشەمىزدى جەتكىزىپ تاستاماساق, – دەپ ات-تونىمىزدى الا قاشقان ەدىك, ول كىسى ك ۇلىمسىرەگەن العىستى كەيىپپەن ءبىر بوتەلكە ايراندى بۇگىن ۇيىتقانىن ايتىپ, قولىمىزعا ۇستاتتى دا كەتە باردى.
ەلىمىزدەگى ەڭ جاس اۋدان اكىمى
مىنە, ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن مونوقالالار باعدارلاماسىنا ەنگەن جاڭاتاس قالاسىنىڭ ورتاسىندا تۇرمىز. وسىدان 20 جىل بۇرىن, سودان كەيىن ون شاقتى جىل بۇرىن بۇل وسى قالاعا جولى تۇسكەن ارىپتەسىمىز:
– جاڭاتاسقا جان ءبىتىپتى-اۋ. قيراپ, قاڭىراپ جاتقان بولاتىن. توقسانىنشى جىلدارى تۇرعىندارى جان-جاققا ۇدەرە كوشىپ, توعىز قاباتتى ءزاۋلىم ۇيلەردىڭ بارلىعى يەسىز قالعان-دى. ۇيلەردىڭ ەسىك-تەرەزەلەرى تونالىپ, ارماتۋرالارىنىڭ ءبارى ج ۇلىنىپ, ج ۇلىم-ج ۇلىمى شىققان شاعىن اۋداندار زارەڭدى ۇشىراتىن, – دەيدى.
ەندى, مىنە, جولدارى جوندەلگەن, كوشەلەردىڭ اينالاسى اباتتانىپ, گۇل ەگىلگەن, شاپ-شاعىن قالاداعى اۋداندىق اكىمدىكتىڭ عيماراتىنا دا جەتىپ كەلدىك.
بىزگە ۇناعانى – عيماراتتىڭ الدىندا كىشىگىرىم پارك پايدا بولىپ, بيىكتىگى 25 مەتر بولاتىن كوك تۋ جەلبىرەپ تۇر.
بۇرىن تۇركيا ەلىنە ءجيى جولىمىز ءتۇسىپ ءجۇرىپ, اتتاپ باسساڭ الدىڭنان مەشىت پەن جەلبىرەگەن بايراقتارى شىعاتىنىن كورىپ, ەلشىلدىكتەرىنە ءتانتى بولىپ جۇرەتىنبىز. بۇل تۋ دا ەلورداداعى ەڭ بيىك تۋمەن پارا-پار, ەڭسەلى ەكەن.
جۇرت ماقتاعان اكىمنىڭ دە ءجۇزىن كوردىك. قىرىققا دا جەتپەگەن قازاقتىڭ ويلى جىگىتى. وسى ولكەدە دۇنيەگە كەلگەن, ءوڭىردىڭ بۇكىل ءومىرى كوز الدىندا ءوتىپ, قىزمەت باسپالداقتارىمەن ەر جەتكەن ازامات ەلدىڭ الدىنداعى پارىزى مەن قارىزىن تەرەڭ تۇسىنەدى.
سونىمەن, سارىسۋ اۋدانىنىڭ اكىمى قاناتبەك قايشىبەك ۇلى مادىبەك اۋداننىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى جايلى از-كەم اقپار بەرىپ:
– ەڭ دۇرىسى, الدىمەن اۋداندى ارالاپ شىعىڭىزدار. كەشەگى قيراپ جاتقان شاعىن اۋدانداردى, قالپىنا كەلتىرىپ جاتقان نىسانداردى ءوز كوزدەرىڭىزبەن كورىپ, ەلمەن سۇحباتتاسارسىزدار. سوسىن ساۋداكەنتكە, بۇرىنعى بايقادامدى بارلاپ قايتسىن دەپ, ول جاققا دا ءبىر ساپار ۇيىمداستىردىق. مەكتەپتەردى, بالاباقشالاردى كورىڭىزدەر. كوكەيلەرىڭىزدە قانداي دا ءبىر سۇراقتار تۋىپ جاتسا, جاۋاپ بەرۋگە ءازىرمىن, – دەدى.
ارينە, اۋداندىق اكىمدىك بىزگە بۇل اۋداننىڭ 2013-2014 جىلدارداعى الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق دامۋى قورىتىندىلارىنا قاتىستى تولىپ جاتقان مالىمەتتەر, سارىسۋدىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنگىسى جانە ەرتەڭى جايلى اقپارلار بەردى. الايدا, قاعازداعى قۇجاتتار بولەك تە, وسى بىتكەن تىرلىكتىڭ ءبارىن ءوز كوزىمىزبەن كورگەنگە, ونى حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيىنەن, تۇرمىسىنان سەزىنگەنگە نە جەتسىن دەپ, وسى كۇنى-اق سارىسۋ اۋدانىنا ساياحاتىمىزدى جالعاستىرىپ كەتتىك.
– تابيعات سوڭعى كەزدە نەشە ءتۇرلى توسىن مىنەز كورسەتەتىن بولدى عوي. وسىدان ەكى جىل بۇرىن قاناتبەك قايشىبەك ۇلى اۋدانعا اكىم بولىپ كەلگەن كەزدە جاڭاتاستا سۇمدىق داۋىل تۇرىپ, كوپتەگەن ۇيلەردىڭ شاتىرىن جەل ۇشىرىپ, قالا ينفراقۇرىلىمىنىڭ 70 پايىزىن قيراتىپ كەتتى. بۇل اپات تۋرالى بارلىق جەردە جازىلدى, كورسەتىلدى. ۇمىتپاعان دا شىعارسىزدار. ايتەۋىر, ادام شىعىنى بولعان جوق. سول كەزدە جاڭادان قىزمەتكە كەلگەن اكىم ءبىر ءتۇن دە ۇيىقتاماي, شاتىرى ۇشقان ءاربىر ۇيلەر توبەسىندە ءوزى ءجۇردى. تىنىم تاپپاي, تاعى دا وسىنداي كۇشتى جەل تۇرسا, شاتىردى ۇشىرىپ اكەتپەي, توتەپ بەرۋى ءۇشىن جوندەلگەن نىسانداردىڭ ساپاسىن تىكەلەي ءوزى قاداعالادى. ۇيلەردىڭ توبەسىندە اكىمنىڭ ءوزى اپتالاپ تۇسپەي جۇرگەن سوڭ, تۇرعىندار دا كوڭىلدەرى جايلانىپ, جاڭادان كەلگەن جاس اكىمدى بىردەن جاقسى كورىپ كەتتى, – دەيدى «سارىسۋ» اۋداندىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جامالبەك وزبەكوۆ.
ايتقانداي, وسى ارادا بىردەن ايتا كەتۋ كەرەك, اۋداندىق گازەت بيىلدان باستاپ ءتۇرلى-ءتۇستى بولىپ شىعا باستاعان. جانە بۇل گازەت ءوزىنىڭ جازىلۋ باعاسىن قىمباتتاتپاۋ ءۇشىن «قازپوشتا» قىزمەتىنەن باس تارتىپ, قالا تۇرعىندارىنان 8 پوشتاشى دايىنداپ, ءار ءنومىردى باسىلىم شىققان كۇنى يەسىنە جەتكىزىپ بەرەتىندەي, جۇمىستارىن وڭتايلى ۇيىمداستىرعان ەكەن. وبلىستىق گازەتتىڭ ءوزى «سارىسۋ» گازەتىنەن كەيىن ءتۇرلى-ءتۇستى بولىپ شىعا باستاعان.
مارالتايدىڭ مەكتەبى
ايتقانداي, ءبىز ساۋداكەنتتەگى ساپارىمىزدا اقىن مارالتاي رايىمبەك ۇلى وقىعان شوقاي داتقا اتىنداعى مەكتەپكە سوققانبىز. وسى ارادا سارىسۋ جەرى تانىمال جەرلەستەرى ءاسانالى ءاشىموۆ, بالتاباي ادامباەۆ, ءىليا جاقانوۆ, تىنىشباي راحىموۆ, الدابەرگەن مىرزابەكوۆ, بەيبىت قويشىباەۆ, قۇرالبەك قۇلاجانوۆ, بەرىك شاحانوۆ, وپەرا ءانشىسى امانگەلدى سەمبين, ءداستۇرلى ءانشىلەر ساۋلە جانپەيىسوۆا, ارداق يساتاەۆا, سۋرەتشى زەينەپ ءتۇسىپوۆا, سازگەر تولەۋ ۇشقوڭىروۆ, جازۋشىلار دۋلات شالقارباەۆ پەن پەرنەباي دۇيسەنبيننىڭ ەسىمدەرىن ارداق تۇتاتىنىن اتاپ وتكەن ءلازىم.
ال ساۋداكەنتتەگى سوناۋ 1934 جىلى ىرگەتاسى قالانعان كيەلى مەكتەپتەن تالاي تالانتتار تۇلەپ ۇشقان. قازىر ول اۋداندا جاڭا تيپتە سالىنعان جالعىز مەكتەپ. وسى مەكتەپتە 31 جىل بويى ديرەكتور بولىپ كەلە جاتقان بولتىرىك شامشى ۇلىمەن بىرگە ءبىلىم شاڭىراعىن ارالاپ, زامانعا ساي ءبىلىم بەرىپ جاتقان مەكەمەدەگى مەرەيى ۇستەم تىرلىكتەردى ءوز كوزىمىزبەن كورىپ, قۋانىپ قايتتىق.
سول سياقتى سارىسۋ ورتا مەكتەبى مەن بالاباقشاداعى اتقارىلعان اۋقىمدى جەتىستىكتەردى دە تىزبەكتەپ جازا بەرۋگە بولار ەدى. ەڭ باستىسى, شالعايداعى مەكتەپتەردە مەگاپوليستەردەن ءبىر مىسقال دا كەم ەمەس ءبىلىم بەرۋ ىستەرى ۇيىمداستىرىلىپ جاتقانىنا شاتتاندىق.
ءبىر ەلەڭدەتەرلىگى – مەكتەپتىڭ ءوزىنىڭ مۇراجايى بار ەكەن. كىپ-كىشكەنتاي مۋزەيدە سارىسۋ ولكەسىنىڭ شەجىرەسى شوعىرلانعان. مۇندا كەڭەس وكىمەتى كەزىندە ساۋىردە قالىڭ قار جاۋىپ, 219 قويدى امان الىپ قالىپ, بوراندا ءوزى اجال قۇشقان 8-سىنىپ وقۋشىسى جاڭاباي سەيىتجانوۆ, 14 جاسىندا بويى ەڭسەلى بولعانى ءۇشىن باسقا ادامنىڭ ورنىنا ۇلى وتان سوعىسىنا جىبەرىلىپ, قايتا ورالماعان وقۋشى جايلى سيرەك دەرەكتەر بار ەكەن.
وسى مەكتەپتەگى تابارىكتىڭ ءبىرى – 103-كە كەلىپ كوز جۇمعان, جۇزدەن اسقاندا قايتا ءتىسى شىققان ءبىر كەيۋانانىڭ كيمەشەگى. سول كىسىنىڭ جاسىن بەرسىن دەپ, كيمەشەكتى كيىپ كوردىك.
سارىسۋ اۋدانى ءتۋريزمنىڭ قاي ءتۇرىن دامىتا الادى؟
وسى ءبىر قىسقا عانا ساپاردا تۇنىپ تۇرعان تابيعات ءتۋريزمدى دامىتىپ, ونى تابىس كوزىنە اينالدىرۋعا سۇرانىپ تۇرعان سارىسۋدىڭ دا تاماشا جەرلەرىن, شوقاي داتقا, كۇيشى ىقىلاستىڭ كەسەنەسى سياقتى تاريحي ورىندارىن ارالاۋ مۇمكىندىگىن جىبەرگەن جوقپىز.
ءبىزدى الىستان ارباعان پيراميداعا دا جەتتىك-اۋ. بىراق, شىنىن ايتۋ كەرەك, تۋرا تۇبىنە بارا المادى. سوندىقتان دا, بۇل پيراميدا سۋرەتتەگىدەي كىشىگىرىم ەمەس.
ال ءبىزدىڭ ءومىر بويى ايتا جۇرەرلىكتەي قوجاشايان شاتقالىن, «جۇمباقتاس», «تاڭبالىتاس», «ماياتاس», «ايۋانتوبە» اتالاتىن عاجايىپ كورىنىستەرى بار جەرلەردى ۇمىتامىز با؟!
تاۋ شاتقالىندا, كوگالدى كەڭ جازيرالى دالادا نەشە الۋان وسىمدىك وسەدى. جول بويىندا ماشينا گۇرىلىنەن دۋاداق ۇشىپ, ۇيرەك ۇركىپ, بورسىق قاشقانىن كورىپ, وزەن-كولدەردىڭ سۇلۋلىعىنا تاڭدانعانىمىزدى جاسىرمايمىز. ارقار, كيىك, قويان مەن باسقا دا جابايى اڭدار بار دەسە-ءدى.
سول سياقتى اۋداننىڭ تەرىسكەي جاعىندا قالىڭ سەكسەۋىلدى, قۇمدى ولكە بار. اۋدان حالقى وسى وڭىرلەردە ءتورت ت ۇلىك مالىن مىڭعىرتىپ وسىرگەن.
سارىسۋ جاققا 1954 جىلى «ءتۇركىستان وسىلاي تۋعان» دەگەن وچەركىن جازۋعا كەلگەن ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ: «ياپىر-اي, مىنا جون ولكەسى, مىنا قاراتاۋ سىلەمدەرىنىڭ كورىنىسى قانداي اسەم! ەشبىر جەرلەرگە ۇقسامايتىن, وزىنە عانا ءتان سۇلۋلىعىنا تاڭداندىم», – دەگەن ەكەن.
ءبىز دە سولاي تاڭداندىق, تامساندىق. سارىسۋ جەرىنىڭ وسىنشاما سۇلۋلىعىن جارنامالاپ, ولكەلىك, ەكوتۋريزمدى جانداندىرۋعا سۇرانىپ تۇرعان جەرلەردى اينالاسى ەكى كۇندە تاۋىسىپ بىتە المادىق. ەگەر بۇل ولكەدە تۋريزم قارىشتايتىن بولسا حالىق تا ەتىن ساتىپ, باپتالعان تابيعي شۇبات-قىمىزىمەن تۋريستەردى سۋسىنداتىپ, قىزمەتىن كورسەتىپ, جەمىس-جيدەگىن ساۋدالاپ, تۇرمىستارى جارقىراي تۇسكەندەي ەكەن.
ارينە, مۇنىڭ ءبارى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە. سول سياقتى ءبىر كەزدە حالقى 65 مىڭ بولعان سارىسۋ اۋدانىندا توقسانىنشى جىلدارى تۇرعىندار سانى رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا 16-17 مىڭعا دەيىن قۇلدىراعان, شىن مانىندە, 12 مىڭعا دەيىن تومەندەگەن كورىنەدى. قازىر اۋدان حالقى 42 مىڭعا جەتىپتى.
اماندىق بولسا, الداعى ون جىلدا اۋدان حالقى 50 مىڭعا دەيىن, قالا حالقى 27 مىڭعا وسەدى دەگەن بولجام بار. ويتكەنى, قاراتاۋ تاۋ-كەن وڭدەۋ كەشەنىندە جاڭا وندىرىستىك جوبالاردىڭ قولعا الىنۋى, ءبىر جاعىنان سارىسۋ جەرىنە رەسەيدىڭ ءىرى «ەۆروحيم» كومپانياسى كەلۋى, سول سياقتى جاڭا ءوندىرىس ورىندارى اشىلۋى اۋدان دامۋىنا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز.
نە دەسەك تە, بۇل ولكەدە ءومىر قايتا جاڭعىرۋدا. ەلدىڭ تىزگىنى جاستاردىڭ قولىندا. سارىسۋ اۋدانىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ورتا جاسى 41 جاس شاماسىندا. ءبارى دە وسى ولكەدە دۇنيەگە كەلىپ, تۋعان جەردىڭ توپىراعىن كەشىپ, ءوڭىردىڭ كەلەشەگى كەمەل بولسا, وركەنيەتتىڭ كوشىنەن قالماسا ەكەن دەگەن وندىردەي جاستار ەكەن.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى,
سارىسۋ اۋدانى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
سامات قۇسايىنوۆ.