جۋىردا ەلىمىزدەگى مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى (مجس) سەكتورىن دامىتۋ ماسەلەسى جاڭا بەلەسكە كوتەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا اتالعان باعىتتى دامىتۋ بويىنشا كوپتەگەن ينستيتۋتتار بار. سونىڭ ىشىندە مجس كەلىسىمشارتى تۇجىرىمداماسى دا جۇمىس جاسايدى. الايدا, حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل مەحانيزمدەر مەملەكەتتىڭ دامۋىنا جانە جاڭا سىزباسىنا ساي جۇمىس جاساۋى ءتيىس. قازاقستاننىڭ باستى سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى –
ازيا دامۋ بانكى (ادب). استانا قالاسىندا وتكەن بانك باسشىلارىنىڭ 47-ءشى القالى جيىنىندا مەملەكەت جانە جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ جايى جان-جاقتى تالقىلانعان بولاتىن. وسى ورايدا, بۇل سالادا قازاقستاننىڭ تاجىريبەسى ۇلگى بولارلىق دەپ اتاپ كورسەتىلدى. دەي تۇرعانمەن, شەتەلدىك ارىپتەستەرىمىزدىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىن العا تارتا وتىرىپ, ول جاقتا بۇل نارىقتىڭ ايتارلىقتاي تابىسقا جەتكەنىن كورۋگە بولادى.
ماسەلەن, مجس-نى مىقتاپ دامىتقان مەملەكەتتىڭ ءبىرى – ءۇندىستان ەلى. اتالمىش ەلدىڭ ەكونوميكا جانە قارجى مينيسترلىگى دەپارتامەنتىنىڭ حاتشىسى ارۆيندا مايارامانىڭ سوزىنە قاراعاندا, مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىك- تەستىگىن دامىتۋ تابىسقا جول اشقان. وسىنىڭ ارقاسىندا ەلدەگى ءاربىر جوبا سۇزگىدەن ءوتىپ, جان-جاقتى تالقىعا تۇسكەن. بۇل جوبالاردى ۇزاق مەرزىمدى قارجىلاندىرۋ, جوبالاردىڭ قابىلەتىن ارتتىرۋ, ولاردىڭ مىقتى بازاسىن قۇرۋ, بانكتەردى قارجىلاندىرۋى جانە تاعى دا باسقا قولداۋلاردىڭ ارقاسىندا ىسكە اسىرىلعان.
بىراق, مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگىن دامىتۋ جوبالارى بارىسىندا تاۋەكەلدەر بولاتىنىن جاسىرۋعا بولمايدى. الايدا, ءۇندىستان بۇل ماسەلەنى بىلاي شەشكەن ەكەن. «ۇكىمەت ءوزىن تولىققاندى قورعاي ءبىلۋى شارت. سوندىقتان, تاۋەكەلدىلىكتى تومەندەتۋگە ىقپال ەتۋى ءتيىس نەمەسە ونىڭ باسىم بولىگىن جەكەمەنشىك سەكتوردىڭ مويىنىنا ارتۋى قاجەت. ەكىجاقتى كەلىسىمشارت جاسالعاندا تاۋەكەلدىلىكتىڭ قانداي تۇرلەرى بولاتىنى تۇجىرىمدامادا انىق كورسەتىلەدى. وندا كوممەرتسيالىق تاۋەكەلدىك, باسىم قاۋىپتىلىك جەكەمەنشىك سەكتوردىڭ موينىنان ارتىلسا, بەلگىلى ءبىر بولىگى عانا مەملەكەتتىك سەكتورعا جۇكتەلەدى. سول سەبەپتى, بۇل مودەلدىڭ ءساتتى جۇزەگە اسقانىن ايتا الامىز».
قازىرگى تاڭدا قازاقستانداعى مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەكتورلارىن دامىتۋ ينستيتۋىنىڭ الدىندا تاۋەكەلدىكتى وڭتايلى شەشۋ ماسەلەسى تۇر. سونىمەن قاتار, مۇنداي مۇمكىندىگى بار جوبانى ەنگىزۋ بارىسىندا ونىڭ الەۋمەتتىك بولىگى دە نازارعا الىنادى. ماسەلەن, مجس مەحانيزمىن ەنگىزۋ كەزىندە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىگىن ايتۋعا بولادى (مۇنى الەمدىك ءتاجىريبە كورسەتىپ وتىر). ەڭ ءبىرىنشى تۇتىنۋشىلاردى باعا تۇراقسىزدىعىنان ساقتاۋ ءۇشىن باعا ساياساتىن رەتتەپ العان ابزال. سونىڭ ارقاسىندا قوعامنىڭ ءالجۋاز توپتارىنا ايتارلىقتاي كومەك بولماق. ءدال وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ادب-نىڭ قولداۋىمەن شەتەلدىك ساراپشىلار كومەك قولىن سوزاتىن بولادى. قازاقستان ۇكىمەتى ادب-مەن بىرلەسە وتىرىپ, قالانىڭ ينفراقۇرىلىمىن قارجىلاندىرۋدىڭ بالامالى كوزدەرىن تاباتىن بولادى. وسى جوبانىڭ اياسىندا جەكەمەنشىك سەكتورلاردىڭ جۇمىسىنا وڭتايلى جاعداي جاساي وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ ورتا دەڭگەيدەگى قالالارىنىڭ ينفراقۇرىلىمدارىن ءجوندەۋگە جول اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. ۇكىمەت اتالمىش جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ بالامالى كوزدەرىن تاۋىپ, تاۋكەلدىلىكتى تومەندەتە وتىرىپ, قالالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋدى جوسپارلايدى.
دامىتۋدىڭ جاڭا بالامالى مەحانيزمدەرى بىرنەشە كاسىپورىندا جۇرگىزىلەتىن بولادى. العاشقى قوماقتى جوبا رەتىندە مىناداي كوممۋنالدىق مەكەمەلەر تاڭداپ الىندى: «قاراعاندى سۋ», «قاراعاندى جىلۋترانزيت», «جەتىسۋ سۋ ارناسى» جانە «تالدىقورعان جىلۋسەرۆيس». ساراپشىلار توبى ءساۋىر ايىنان باستاپ, اتالعان كاسىپورىنداردا تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزە وتىرىپ, تاڭداپ الىنعان مەكەمەلەردىڭ ۇتىمدى جانە ءالسىز تۇستارىن ەلەكتەپ وتكىزىپ, ولاردىڭ بيىك بەلەسكە شىعا الاتىنىن انىقتايدى. قارجىلىق ماسەلەسىن جاڭا قوزعالىسقا كەلتىرۋ, باسقارۋشىلىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق ءىس-شارالار ىسكە اسىرۋ جانە تاۋەكەل ماسەلەسىن جويا وتىرىپ, ساپالى قىزمەت كورسەتۋدى كوزدەيدى.
اتالعان جوبا اياسىندا شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن, تاڭداپ الىنعان 4 كاسىپورىنعا جەكە ينۆەستيتسيا تارتىپ, جوبانىڭ جۇمىسىن العا ىلگەرىلەتۋگە جاعداي جاساۋىنا, سونىمەن قاتار, جوباعا ينۆەستور بولعان ازاماتتاردىڭ سالىمدارىن ۇستەمەمەن كەرى قايتارۋعا كەپىلدىك بەرىپ وتىر.
ادب-نىڭ باستى ساياساتى كەدەيشىلىكپەن كۇرەسۋ جانە قوعامداعى كەدەيشىلىكتى جويۋ بولىپ تابىلادى. سوعان بايلانىستى قاراپايىم ادامداردى كوممۋنالدىق تولەمدەردەگى باعا ساياساتى قاتتى الاڭداتاتىنى داۋسىز. ءدال وسى ماسەلەنى ساراپشىلار نازارعا الاتىن بولادى. وسى باستامانىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاندا ناعىز مىقتى نارىققا ينۆەستورلار تارتىپ, قالالىق ينفراقۇرىلىمداردى زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتۋ جۇمىسى بەلەڭ الماق.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».