2013 جىلعى 1 شىلدە, استانا قالاسى
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ باسشىلارى جانە ماماندارى لاۋازىمدارىنىڭ ۇلگىلىك بىلىكتىلىك سيپاتتامالارىن بەكىتۋ تۋرالى
بۇيىرامىن:
1. قوسا بەرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ باسشىلارى جانە ماماندارى لاۋازىمدارىنىڭ ۇلگىلىك بىلىكتىلىك سيپاتتامالارى بەكىتىلسىن.
2. ستراتەگيا جانە كورپوراتيۆتىك دامۋ دەپارتامەنتى زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلۋىن جانە رەسمي جاريالانۋىن قامتاماسىز ەتسىن.
3. وسى بۇيرىق العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلدى.
مينيستر ا.مامىتبەكوۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ 2013 جىلعى 1 شىلدەدەگى №17/308 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ باسشىلارى جانە ماماندارى لاۋازىمدارىنىڭ ۇلگىلىك بىلىكتىلىك سيپاتتامالارى
1. ۇيىم (فيليال) باسشىسى
لاۋازىمدىق مىندەتتەرى: اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قىزمەت اتقاراتىن ۇيىم (فيليال) قىزمەتىنە باسشىلىقتى جۇزەگە اسىرادى. ۇيىم (فيليال) مۇلكىنىڭ ساقتالۋىن جانە پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ۇيىمنىڭ (فيليالدىڭ) قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنىڭ جۇمىسىن جانە ءوزارا ءىس-قيمىلىن ۇيىمداستىرادى. ۇيىمنىڭ بانكتى قوسا العاندا, مەملەكەتتىك بيۋدجەت, جيناقتاۋشى زەينەتاقى جانە ساقتاندىرۋ قورلارى, جەتكىزۋشىلەر, تاپسىرىس بەرۋشىلەر جانە كرەديتورلار الدىنداعى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋىن, سونداي-اق, شارۋاشىلىق جانە ەڭبەك شارتتارىن (كەلىسىمشارتتارىن), ينديكاتيۆتىك جوسپارلار مەن بيزنەس-جوسپارلاردى ورىنداۋىن قامتامسىز ەتەدى. قازىرگى زامانعى تەحنيكالار مەن وزىق تەحنولوگيالاردى, ەڭبەكتى باسقارۋدىڭ جانە ۇيىمداستىرۋدىڭ پروگرەسسيۆتىك نىساندارىن پايدالانۋ نەگىزىندە وندىرىستىك-شارۋاشىلىق قىزمەتتى ۇيىمداستىرادى. ۇيىمدى (فيليالدى) بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ, ولاردىڭ كاسىبي بىلىمدەرى مەن تاجىريبەسىن ۇتىمدى پايدالانۋ جانە دامىتۋ بويىنشا شارالار قابىلدايدى. ۇيىمنىڭ (فيليالدىڭ) قارجىلىق-شارۋاشىلىق قىزمەتىنە قاتىستى ماسەلەلەردى شەشەدى. ۇيىمنىڭ (فيليالدىڭ) شتاتتىق كەستەسىن, قارجىلىق جوسپارىن, جىلدىق ەسەبىن جانە جىلدىق بۋحگالتەرلىك تەڭگەرىمىن بەكىتەدى. قىزمەتكەرلەرگە ۋاقتىلى جانە تولىق كولەمدە ەڭبەكاقى تولەۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ۇيىمنىڭ (فيليالدىڭ) ۇيىمداستىرۋ-باسقارۋشىلىق قۇرىلىمىن, جۇمىسىنىڭ نىساندارى مەن ادىستەرىن جەتىلدىرەدى. ۇيىمنىڭ (فيليالدىڭ) قىزمەتىندە زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. سوتتا, اربيتراجدا, مەملەكەتتىك ورگانداردا ۇيىمنىڭ (فيليالدىڭ) م ۇلىكتىك مۇددەلەرىن قورعايدى. ۇيىم (فيليال) قىزمەتكەرلەرىنىڭ قوسىمشا كاسىبي ءبىلىم الۋىن (بىلىكتىلىك ارتتىرۋ, كاسىبي قايتا دايارلاۋ) ۇيىمداستىرادى جانە قامتاماسىز ەتەدى. ۇيىم (فيليال) قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوز لاۋازىمدىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا شارالار قابىلدايدى. ۇيىم (فيليال) قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىشكى ەڭبەك ءتارتىبى قاعيدالارىن, ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى قاعيدالارىن ورىنداۋىن قامتاماسىز ەتەدى. كونفەرەنتسيالارعا, سەمينارلارعا, كورمەلەرگە قاتىسادى. وندىرىستىك جاراقات الۋدى جانە كاسىپتىك اۋرۋلاردى بولدىرماۋ بويىنشا الدىن الۋ شارالارىن جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
مىنالاردى: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگيالىق كودەكسىن, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تىلدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىن, سونداي-اق, ۇيىمنىڭ (فيليالدىڭ) وندىرىستىك-شارۋاشىلىق جانە قارجى-ەكونوميكالىق قىزمەتىن رەگلامەنتتەيتىن جانە ەكونوميكا دامۋىنىڭ باسىم باعىتتارىن جانە ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ ءتيىستى ءتۇرىن ايقىندايتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن; اگروونەركاسىپتىك كەشەن جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قىزمەت اتقاراتىن ۇيىمنىڭ (فيليالدىڭ) وندىرىستىك قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا باسشىلىق, نورماتيۆتىك, نۇسقاۋلىق جانە ادىستەمەلىك ماتەريالداردى; ۇيىم (فيليال) قۇرىلىمىنىڭ ماماندانۋىن جانە ەرەكشەلىگىن; كىرىستەر مەن شىعىستاردىڭ بيۋدجەتتىك سمەتاسىن جانە ۇيىمنىڭ (فيليالدىڭ) تابىس اكەلەتىن قىزمەتىنەن الىنعان قاراجات بويىنشا كىرىستەر مەن شىعىستار سمەتاسىن جاساۋدىڭ جانە كەلىسۋدىڭ ءتارتىبىن, ۇيىمنىڭ (فيليالدىڭ) شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋ جانە باسقارۋ ادىستەرىن, ءتيىستى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ سالاسىنىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرى مەن وزىق تاجىريبەسىن, ەڭبەك, ازاماتتىق, اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق زاڭناما نەگىزدەرىن, ەكونوميكا, ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋ جانە باسقارۋ نەگىزدەرىن; ىشكى ەڭبەك ءتارتىبى قاعيدالارىن; ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى قاعيدالارىن ءبىلۋى ءتيىس.
بىلىكتىلىككە قويىلاتىن تالاپتار. (مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى باسقارۋ, قۇقىقتانۋ, ەكونوميكا, مەنەدجمەنت, اگرونوميا, جەمىس-كوكونىس شارۋاشىلىعى, توپىراقتانۋ جانە اگروحيميا, وسىمدىكتەردى قورعاۋ جانە كارانتين, بيولوگيا, بيوتەحنولوگيا, ۆەتەرينارلىق مەديتسينا, ۆەتەرينارلىق سانيتاريا, مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسى, جەردى مەليوراتسيالاۋ, باپتاۋ جانە قورعاۋ, اگرارلىق تەحنيكا جانە تەحنولوگيا, اۋىل شارۋاشىلىعىن ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋ) ماماندىعى بويىنشا جوعارى (نەمەسە جوعارىدان كەيىنگى) ءبىلىم جانە باسشىلىق لاۋازىمدارداعى ەڭبەك ءوتىلى 5 جىلدان كەم ەمەس.
2. ۇيىمنىڭ (فيليالدىڭ) قۇرىلىمدىق بولىمشەسىنىڭ باسشىسى
لاۋازىمدىق مىندەتتەرى. قۇرىلىمدىق بولىمشەنىڭ قىزمەتىن باسقارۋدى جۇزەگە اسىرادى, ونىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرادى جانە ۇيلەستىرەدى, بولىمشەنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى مەن فۋنكتسيالارىنا سايكەس ماسەلەلەر بويىنشا شەشىم قابىلدايدى. ۇيىمنىڭ ساياساتىن, بولىمشە قىزمەتىنىڭ ءمانى بولىپ تابىلاتىن ماسەلەلەر بويىنشا دامۋ ستراتەگياسىن ايقىنداۋعا جانە ىسكە اسىرۋعا قاتىسادى. ءىس-شارالار جوسپارلارىن, نۇسقاۋلىق جانە ادىستەمەلىك قۇجاتتاردى ازىرلەۋگە باسشىلىق جاسايدى. بولىمشەنىڭ وندىرىستىك-شارۋاشىلىق قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرىنە تالداۋ جاسايدى. بولىمشەگە كەلىپ تۇسكەن قۇجاتتار مەن ماتەريالداردى قارايدى جانە ولار بويىنشا شەشىم قابىلدايدى, ولارمەن جۇمىس ىستەۋ ءتارتىبىن ايقىندايدى. بولىمشە قىزمەتىنىڭ ءمانى بولىپ تابىلاتىن ماسەلەلەردى كەلىسۋ ءۇشىن بولىمشەگە كەلىپ تۇسكەن قۇجاتتار جوبالارى بويىنشا قورىتىندى بەرەدى. باسقارۋشىلىق شەشىمدەردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىن, ولاردىڭ ادىستەمەلىك قامتامسىز ەتىلۋىن ۇيىمداستىرادى, جوعارى تۇرعان باسشىلىق قابىلداعان وزگە دە قۇجاتتارعا تالداۋ جاسايدى. جوعارى تۇرعان باسقارۋ ورگانىنىڭ قاراۋىنا بولىمشەنىڭ قۇزىرەتىنە كىرەتىن ماسەلەلەر بويىنشا باياندامالار, ۇسىنىستار, شەشىم جوبالارىن ەنگىزەدى. بولىمشە قىزمەتىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا سەمينارلار, كەڭەستەر, كونسۋلتاتسيالار ۇيىمداستىرۋعا جانە وتكىزۋگە باسشىلىق جاسايدى جانە تىكەلەي قاتىسادى. باعىنىستى قىزمەتكەرلەر اراسىندا لاۋازىمدىق مىندەتتەردى بولەدى. باعىنىستى قىزمەتكەرلەرگە وكىمدەر بەرەدى جانە ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىن تالدايدى. باعىنىستى قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاعداي جاسايدى. ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, بوگدە ۇيىمدارمەن, ۇيىمنىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىمەن بولىمشەنىڭ قۇزىرەتىنە كىرەتىن ماسەلەلەردى شەشۋ بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايدى. بولىمشەنىڭ ماتەريالدىق, قارجىلىق, جانە ەڭبەك رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتەدى. مەملەكەتتىك, كوممەرتسيالىق جانە قىزمەتتىك قۇپيا بولىپ تابىلاتىن اقپاراتتى قورعاۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزەدى. ۇيىم باسشىسىنا بولىمشەنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا, باعىنىستى قىزمەتكەرلەردى ىنتالاندىرۋ, جازاعا تارتۋ تۋرالى ۇسىنىستار ەنگىزەدى. بولىمشە جۇمىسىنىڭ ناتيجەلەرىن ەسەپكە الۋدى, بەلگىلەنگەن ەسەپتىلىكتى جۇرگىزۋدى جانە ۋاقتىلى ۇسىنۋدى قامتاماسىز ەتەدى. باعىنىستى قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىن, وندىرىستىك جانە ەڭبەك ءتارتىبىن, ىشكى ەڭبەك ءتارتىبى قاعيدالارىن ساقتاۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
مىنالاردى: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگيالىق كودەكسىن, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تىلدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىن, سونداي-اق, بولىمشەنىڭ (فيليالدىڭ) قىزمەتىن رەگلامەنتتەيتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن, ۇيىمنىڭ مىندەتتەرى مەن فۋنكتسيالارىن جانە بولىمشەنىڭ قىزمەت اياسىن, سونداي-اق, نەگىزگى قىزمەتپەن ارالاس قىزمەت اياسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, ءتيىستى ءبىلىم سالاسىنداعى عىلىمي جانە پراكتيكالىق ماسەلەلەردى, بولىمشەنىڭ قۇزىرەتىنە كىرەتىن ماسەلەلەردى شەشۋ بويىنشا وتاندىق جانە شەتەلدىك تاجىريبەنى, ەڭبەك, ازاماتتىق, اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق زاڭناما نەگىزدەرىن, ەكونوميكانى, ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋدى جانە باسقارۋدى, كوممۋنيكاتسيا جانە بايلانىستىڭ قازىرگى زامانعى قۇرالدارىن, ەسەپتەۋىش تەحنيكانى, ولاردى پايدالانۋ ەرەجەلەرىن, ىشكى ەڭبەك ءتارتىبى قاعيدالارىن, ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى بويىنشا تالاپتاردى ءبىلۋى ءتيىس.
بىلىكتىلىككە قويىلاتىن تالاپتار. (مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى باسقارۋ, قۇقىقتانۋ, ەكونوميكا, مەنەدجمەنت, اگرونوميا, جەمىس-كوكونىس شارۋاشىلىعى, توپىراقتانۋ جانە اگروحيميا, وسىمدىكتەردى قورعاۋ جانە كارانتين, بيولوگيا, بيوتەحنولوگيا, ۆەتەرينارلىق مەديتسينا, ۆەتەرينارلىق سانيتاريا, مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسى, جەردى مەليوراتسيالاۋ, باپتاۋ جانە قورعاۋ, اگرارلىق تەحنيكا جانە تەحنولوگيا, اۋىل شارۋاشىلىعىن ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋ) ماماندىعى بويىنشا جوعارى (نەمەسە جوعارىدان كەيىنگى) ءبىلىم جانە كاسىبي قىزمەت باعىتى بويىنشا ەڭبەك ءوتىلى 3 جىلدان كەم ەمەس.
3. باس اگرونوم
لاۋازىمدىق مىندەتتەرى. وسىمدىك شارۋاشىلىعى سالاسىن ۇيىمداستىرۋشىلىق-تەحنيكالىق باسقارۋدى جۇزەگە اسىرادى. ەگىنشىلىكتىڭ عىلىمي-نەگىزدەلگەن جۇيەلەرىن ازىرلەۋدى جانە ەنگىزۋدى, جەرلەردى, نەگىزگى قورلاردى, ەڭبەك جانە ماتەريالدىق رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋ, ءونىم ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ جانە ساپاسىن ارتتىرۋ, ونىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ءوسىرۋدىڭ قارقىندى تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جانە ولاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدى ۇيىمداستىرادى. توپىراق قۇنارلىلىعىن ارتتىرۋعا, استىق شارۋاشىلىعىن نىعايتۋعا, مال شارۋاشىلىعى ءۇشىن مىقتى جەمشوپ بازاسىن قۇرۋعا باعىتتالعان اگروتەحنيكالىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق-ەكونوميكالىق ءىس-شارالاردى ازىرلەۋدى جانە ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ءداندى جانە باسقا دا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ءوسىرۋ, بارىنشا ءتيىمدى مەرزىمدە جانە اگروتەحنيكانىڭ جوعارى دەڭگەيىندە اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىستارىن جۇرگىزۋ تەحنولوگيالارىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ءىس-شارالار ۇيىمداستىرادى. اۋىسپالى ەگىستىڭ, توپىراقتى ەروزيادان قورعاۋدىڭ, توپىراقتى وڭدەۋدىڭ, تىڭايتقىش قولدانۋدىڭ, ەگىستەردى زيانكەستەردەن, اۋرۋلاردان جانە ارامشوپتەردەن قورعاۋدىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن جۇيەلەرىن ازىرلەيدى جانە ەنگىزەدى. شارۋاشىلىقىشىلىك جەرگە ورنالاستىرۋ, جەرلەر مەليوراتسياسى, داقىل-تەحنيكالىق جۇمىستار جوبالارىن, تۇقىم شارۋاشىلىعى, اۋدانداستىرىلعان, پەرسپەكتيۆالى جانە تاپشى تۇقىمداردى جىلدام كوبەيتۋ, سورت اۋىستىرۋدى جانە سورت جاڭارتۋدى جەدەلدەتە جۇرگىزۋ, شارۋاشىلىقتى ساپاسى جوعارى سورتتىق تۇقىممەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ولاردى دۇرىس پايدالانۋ جونىندەگى جۇمىستاردى ورىنداۋدى ۇيىمداستىرادى. نارىقتىق ەكونوميكا جانە شارۋاشىلىق بولىمشەلەر مىندەتتەرى جاعدايىندا شارۋاشىلىقتى دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالىق جانە جىلدىق جوسپارلارىن ازىرلەۋگە قاتىسادى. وسىمدىك شارۋاشىلىعى بويىنشا تەحنولوگيالىق كارتالاردى, وندىرىستىك باعدارلامالاردى جانە جۇمىس جوسپارلارىن ازىرلەيدى. شارۋاشىلىق بولىمشەلەرىنە وندىرىستىك قىزمەتكە تالداۋ جۇرگىزۋگە, وسىمدىك شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ جانە ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردى ازىرلەۋگە, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ءوسىرۋ جانە ولاردىڭ پەرسپەكتيۆاعا قاجەتتىلىگىن ايقىنداۋ ءۇشىن تەحنيكالىق قۇرالدارمەن جيىنتىقتاۋعا كومەك كورسەتەدى. دايىنداۋشى, قايتا وڭدەۋشى, قىزمەت كورسەتۋشى جانە باسقا كاسىپورىندارمەن وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وتكىزۋ بويىنشا شارتتار جاساسۋدى ۇيىمداستىرادى جانە جاساسادى, ولاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. وسىمدىك شارۋاشىلىعى سالالارىنىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ قايتا وڭدەۋشى, قىزمەت كورسەتۋشى جانە باسقا كاسىپورىندارىمەن (ۇيىمدارىمەن) ۇتىمدى وندىرىستىك-ەكونوميكالىق بايلانىسىن ورناتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەيدى. القاپتار تاريحىنىڭ كىتابىن, جەردىڭ باۋلى كىتابىن جانە باسقا دا ەسەپتىك قۇجاتتاردى جۇرگىزۋ, ەسەپتەردى ۋاقتىلى راسىمدەۋ جانە ولاردى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ۇسىنۋ بويىنشا جۇمىستاردى ۇيىمداستىرادى. وسىمدىك شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا بولىمشەلەردىڭ, اۋىل شارۋاشىلىعى ۋچاسكەلەرىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرەدى, اگروحيميالىق قىزمەتكە باسشىلىق جاسايدى. وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى وندىرىستىك پروتسەستەردى كەشەندى مەحانيكالاندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردى ەنگىزۋگە ىقپال ەتەدى. جەر قورىن, ماشينا-تراكتورلىق پاركتى, جانار مايدى جانە حيميالاندىرۋ زاتتارىن ۇتىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتەدى. وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا پايدالانىلاتىن ماشينالاردى, جابدىقتاردى, قوسالقى بولشەكتەردى, تىڭايتقىشتاردى, حيميكاتتاردى, وتىندى, ىدىستى جانە باسقا دا ماتەريالدىق رەسۋرستاردى ساتىپ الۋعا ءوتىنىم جاساۋعا قاتىسادى. كاسىپورىن ىشىندەگى باسقا بولىمشەلەرگە بەرىلگەن وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ, سونداي-اق, دايىنداۋشى ۇيىمدارعا نەمەسە قايتا وڭدەۋشى كاسىپورىندارعا وتكىزىلگەن ءونىمنىڭ مولشەرى مەن ساپاسىنا ارنايى ساراپتاما جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋ مەن ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ, كاسىپورىن بولىمشەلەرىندە جالدامالىق, كووپەراتيۆتىك قاتىناستاردى ۇيىمداستىرۋدىڭ, شارۋا قوجالىقتارىن قۇرۋدىڭ پروگرەسسيۆتى نىساندارىن دامىتۋعا جانە ەنگىزۋگە ىقپال ەتەدى. ولارعا ءوندىرىس تەحنولوگياسى ماسەلەلەرى بويىنشا كونسۋلتاتسيالىق كومەك كورسەتەدى. وسىمدىك شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارىن سالۋ جوبالارىن قاراستىرۋعا, ولاردى سالۋ ورىندارىن تاڭداۋعا, جاڭادان سالىنعان, كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋدەن وتكەن وبەكتىلەردى قابىلداۋعا, سونداي-اق, مەردىگەر ۇيىمدار ورىنداعان جۇمىستاردى قابىلداۋعا قاتىسادى. سالاداعى اگروتەحنيكالىق ەسەپتى دۇرىس جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىستارىن ساپالى جانە ۋاقىتىلى جۇرگىزۋدى, تەحنيكانى تيىسىنشە پايدالانۋدى, سالاداعى ەڭبەك جانە ماتەريالدىق-اقشا قاراجاتىن ۇتىمدى پايدالانۋدى ۇيىمداستىرادى, وندىرىلگەن ءونىمنىڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتەدى. قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى زاڭناما تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىن, ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى قاعيدالارى مەن نورمالارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
مىنالاردى: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تىلدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىن, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن, اگروونەركاسىپتىك كەشەن جانە اۋىل شارۋاشىلىعى بىرلەستىگىنىڭ (ۇيىمىنىڭ) وندىرىستىك قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا باسشىلىق, نورماتيۆتىك, نۇسقاۋلىق جانە ادىستەمەلىك ماتەريالداردى, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى ءوندىرىسىنىڭ تەحنولوگياسىن, مادەني وسىمدىكتەر سەلەكتسياسىن جانە تۇقىم شارۋاشىلىعىن, ولاردىڭ بيولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىن جانە ولاردى ءوسىرۋ اگروتەحنيكاسىن, وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە ارنالعان ستاندارتتاردى, وسىمدىك شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى عىلىمنىڭ جەتىستىكتەرى مەن وتاندىق جانە شەتەلدىك كاسىپورىندار جۇمىسىنىڭ وزىق تاجىريبەلەرىن, ەكونوميكانى, ءوندىرىستى, ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋدى جانە باسقارۋدى, ەڭبەك جانە جەر زاڭنامالارى نەگىزدەرىن, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە تابيعات رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ سالاسىنداعى زاڭناما نەگىزدەرىن, ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى قاعيدالارى مەن نورمالارىن ءبىلۋى ءتيىس.
بىلىكتىلىككە قويىلاتىن تالاپتار. (اگرونوميا, جەمىس-كوكونىس شارۋاشىلىعى) ماماندىعى بويىنشا جوعارى (نەمەسە جوعارىدان كەيىنگى) ءبىلىم جانە كاسىبي قىزمەت باعىتى بويىنشا ەڭبەك ءوتىلى 5 جىلدان كەم ەمەس.
4. باس اگروحيميك
لاۋازىمدىق مىندەتتەرى. اۋىل شارۋاشىلىعىندا تىڭايتقىشتاردى جانە حيميالاندىرۋ زاتتارىن ءتيىمدى پايدالانۋ بويىنشا جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋشىلىق-تەحنولوگيالىق باسقارۋدى جۇزەگە اسىرادى. تىڭايتقىشتارعا جانە توپىراق جاقسارتۋشى زاتتارعا تالداۋ جۇرگىزۋدى, تىڭايتقىشتارمەن ەگىستىك تاجىريبەلەر جۇرگىزۋدى ۇيىمداستىرادى جانە ولارعا قاتىسادى. توپىراق قۇنارلىلىعىنىڭ جاي-كۇيى مەن وزگەرۋ سەرپىنىن باعالاۋدى ۇيىمداستىرادى جانە جۇرگىزەدى. حيميالاندىرۋدىڭ پەرسپەكتيۆالى جانە جىلدىق جوسپارلارىن جاساۋعا, ۇيىمدارمەن شارتتار جاساسۋعا جانە وندىرىستىك باعدارلامالاردى ازىرلەۋگە قاتىسادى, ولاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ماتەريالدى-تەحنيكالىق قۇرالدارعا, ارنايى كيىمگە جانە جەكە قورعانىس قۇرالدارىنا دەگەن قاجەتتىلىكتى ايقىندايدى. تالداۋلاردىڭ ساپالى جانە ۋاقتىلى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. بەلگىلەنگەن قۇجاتتامانى, ەسەپ جانە ەسەپتىلىكتى جۇرگىزەدى. مينەرالدى جانە ورگانيكالىق تىڭايتقىشتاردى ءتيىمدى قولدانۋ, توپىراقتىڭ حيميالىق مەليوراتسياسى بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋگە قاتىسادى. عىلىم جەتىستىكتەرى مەن وزىق تاجىريبەنى ناسيحاتتاۋدى جانە ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى زاڭناما تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى قاعيدالارى مەن نورمالارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
مىنالاردى: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تىلدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىن, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن, اگروونەركاسىپتىك كەشەن, ۇيىمىنىڭ وندىرىستىك قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا باسشىلىق, نورماتيۆتىك, نۇسقاۋلىق جانە ادىستەمەلىك ماتەريالداردى, اگروحيميانى, تىڭايتقىشتاردى تاسىمالداۋ, ساقتاۋ جانە ەنگىزۋ تەحنولوگياسىن, تىڭايتقىشتاردى تالداۋ ادىستەرىن, تىڭايتقىشقا ارنالعان ستاندارتتاردى, ەكونوميكا, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋ, ءوندىرىس جانە باسقارۋ نەگىزدەرىن, ەڭبەك جانە جەر زاڭنامالارى نەگىزدەرىن, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە تابيعات رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ جونىندەگى زاڭنامانى, ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى قاعيدالارى مەن نورمالارىن ءبىلۋى ءتيىس.
بىلىكتىلىككە قويىلاتىن تالاپتار. (اگرونوميا, جەمىس-كوكونىس شارۋاشىلىعى, توپىراقتانۋ جانە اگروحيميا) ماماندىعى بويىنشا جوعارى (نەمەسە جوعارىدان كەيىنگى) ءبىلىم جانە كاسىبي قىزمەت باعىتى بويىنشا ەڭبەك ءوتىلى 5 جىلدان كەم ەمەس.
5. وسىمدىكتەردى قورعاۋ جونىندەگى باس اگرونوم
لاۋازىمدىق مىندەتتەرى. اۋىل شارۋاشىلىعى وسىمدىكتەرىنىڭ زيانكەستەرىمەن, اۋرۋلارىمەن جانە ارامشوپتەرمەن كۇرەس بويىنشا جۇمىسقا باسشىلىق جاساۋدى جۇزەگە اسىرادى. وسىمدىكتەردى قورعاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ نەگىزگى زيانكەستەرى جانە اۋرۋلارىنىڭ مولشەرى مەن دامۋ سەرپىنىن انىقتايدى. شارۋاشىلىقتارمەن وسىمدىكتەردى قورعاۋ بويىنشا ءىس-شارالاردى ورىنداۋعا شارتتار جاساسۋ جونىندە ۇسىنىستار بەرەدى. وسىمدىكتەردى قورعاۋ بويىنشا جىلدىق جانە كۇنتىزبەلىك ءىس-شارالار جوسپارىن جاسايدى جانە ولارىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارىن قولداناتىن اۆياتسياعا جەردەن قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا جۇمىستاردى ۇيىمداستىرادى. جوسپارلانعان پەستيتسيدتەردى دايىنداۋدى جانە ولاردىڭ شارۋاشىلىقتارعا ۋاقىتىلى ءتۇسۋىن جانە تيىسىنشە پايدالانىلۋىن, اگرەگاتتاردىڭ ۇتىمدى جيناقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى, ولاردىڭ ۇتىمدى جۇمىس رەجيمىن ورناتادى. قىزمەت كورسەتۋشى شارۋاشىلىقتارمەن ۇتىمدى وندىرىستىك-ەكونوميكالىق بايلانىس ورناتادى. وسىمدىكتەردى قورعاۋ بويىنشا ورىندالعان جۇمىستاردىڭ ساپاسىن ايقىنداۋ جونىندەگى كوميسسياىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسادى. وسىمدىكتەردى قورعاۋ جونىندەگى ماشينالاردىڭ ستاندارتتاردىڭ بەلگىلەنگەن تالاپتارىنا جانە تەحنيكالىق شارتتارعا سايكەس ساقتالۋىن ۇيىمداستىرادى. وسىمدىكتەردى زيانكەستەردەن, اۋرۋلاردان جانە ارامشوپتەردەن قورعاۋ بويىنشا عىلىم جەتىستىكتەرىن جانە وزىق تاجىريبەنى وندىرىسكە ەنگىزەدى. حيميالىق وسىمدىكتەردى قورعاۋ زاتتارىمەن جۇمىس ىستەۋ كەزىندە ەڭبەكتى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ قاعيدالارى مەن نورمالارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
مىنالاردى: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تىلدەر تۋرالى», «وسىمدىكتەردى قورعاۋ تۋرالى», «وسىمدىكتەر كارانتينى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىن, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن, اگروونەركاسىپتىك كەشەن, وسىمدىكتەر قورعاۋ جانە كارانتين ماسەلەلەرى بويىنشا باسشىلىق, نورماتيۆتىك, نۇسقاۋلىق جانە ادىستەمەلىك ماتەريالداردى, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى مەن تۇقىمدارىن پەستيتسيدتەرمەن وڭدەۋ تەحنولوگياسىن, زيانكەستەرمەن جانە اۋرۋلارمەن كۇرەستىڭ ادىستەرى مەن قۇرالدارىن, ەكونوميكا, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋ, ءوندىرىس جانە باسقارۋ نەگىزدەرىن, وسىمدىكتەر زيانكەستەرىمەن جانە اۋرۋلارىمەن كۇرەس جونىندەگى وتاندىق جانە شەتەلدىك عىلىم مەن تەحنيكانىڭ جەتىستىكتەرىن, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە تابيعات رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ جونىندەگى زاڭنامانى, ەڭبەك جانە جەر زاڭنامالارىن, ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى قاعيدالارى مەن نورمالارىن ءبىلۋى ءتيىس.
بىلىكتىلىككە قويىلاتىن تالاپتار. (اگرونوميا, جەمىس-كوكونىس شارۋاشىلىعى, وسىمدىكتەردى قورعاۋ جانە كارانتين) ماماندىعى بويىنشا جوعارى (نەمەسە جوعارىدان كەيىنگى) ءبىلىم جانە كاسىبي قىزمەت باعىتى بويىنشا ەڭبەك ءوتىلى 5 جىلدان كەم ەمەس.
6. باس باكتەريولوگ
لاۋازىمدىق مىندەتتەرى. كارانتيندىك-فيتوسانيتاريالىق جانە ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق ساراپتاما جۇرگىزۋدى ۇيىمداستىرادى. عىلىمي-وندىرىستىك باعدارلامالاردىڭ جەكەلەگەن تاپسىرمالارىن ورىندايتىن جۇمىسشىلار توبىن باسقارادى. ساراپتامالار, تەكسەرۋلەر, زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ادىستەرىن ازىرلەيدى. جاڭا زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەردىڭ باعىتتارىن جانە ولاردى ورىنداۋ ادىستەرىن نەگىزدەيدى, عىلىمي-وندىرىستىك جۇمىستاردىڭ جوسپارلارىنا قوسۋعا ۇسىنىس ەنگىزەدى. كارانتينگە جاتقىزىلعان ءونىمنىڭ حالىقارالىق جانە وتاندىق ستاندارتتارعا سايكەستىگىنە سىناۋلار, كارانتيندىك تالداۋ جانە كارانتيندىك ساراپتاما جۇرگىزەدى. ولگەن مالداردى بايقاپ قاراۋدى جانە سويۋدى جۇرگىزەدى. جانۋارلار اۋرۋلارىنىڭ قوزدىرعىشتارىن انىقتاۋدى جانە تيپكە جاتقىزۋدى جۇزەگە اسىرادى. جانۋارلار اسا قاۋىپتى اۋرۋلارىنىڭ جاسىرىن نىساندارىن انىقتايدى. زەرتتەۋگە كەلىپ تۇسكەن ماتەريالدى قابىلدايدى, زەرتتەۋ اياقتالعانعا دەيىن ونىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى, زەرتتەۋ جانە سانيتارلىق وڭدەۋ جۇرگىزۋگە جۇمسالعان ماتەريالدار شىعىسى بويىنشا قۇجاتتاما رەسىمدەيدى. بوكستىڭ زارارسىزداندىرىلۋىن, جۇمىس ورنىنىڭ وڭدەلۋىن, قۇرال-سايمانداردىڭ ستەريلدەندىرىلۋىن, رەاكتيۆ ەرىتىندىلەرىنىڭ, قورەكتىك ورتانىڭ دايىندىعىن, بيولوگيالىق ماتەريال قالدىقتارىنىڭ جويىلۋىن, سونداي-اق سانيتاريا جانە ورتكە قارسى قورعانىس قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. تالداۋلار ناتيجەلەرىن رەسىمدەيدى جانە بەرەدى. اعىمداعى جۇمىس ناتيجەلەرى بويىنشا قۇجاتتاما رەسىمدەيدى. كوللەكتسيالىق ماتەريالدىڭ ەسەبىن جۇرگىزەدى, ونىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. زەرتحانالىق تالداۋلار مەن ساراپتامالار جۇرگىزۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن ازىرلەۋگە جانە قولدانىستاعىلارىن جەتىلدىرۋگە قاتىسادى. كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە دايارلاۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزەدى. ۆەتەريناريالىق ەسەپكە الۋدى جانە ەسەپتىلىكتى جۇرگىزەدى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆەتەريناريا سالاسىنداعى زاڭناماسىندا بەلگىلىنگەن تارتىپتە ەسەپتىلىك ۇسىنادى.
مىنالاردى: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تىلدەر تۋرالى», «وسىمدىكتەردى قورعاۋ تۋرالى», «وسىمدىكتەر كارانتينى تۋرالى», «ۆەتەريناريا تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىن, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن, زەرتحانالىق جابدىقتى پايدالانۋ جانە ميكروورگانيزمدەرمەن جۇمىس قاعيدالارىن, ۆەتەريناريالىق ميكروبيولوگيانى, باكتەريولوگيانى جانە فيتوپاتولوگيانى, وسىمدىكتەر اۋرۋلارى زياندىلىعىنىڭ ەكونوميكالىق شەگىن, جانۋارلار مەن وسىمدىكتەردىڭ باكتەريالدى اۋرۋلارى قوزدىرعىشتارىن بىردەيلەندىرۋ ادىستەرىن, كارانتينگە جاتقىزىلعان ءونىم ۇلگىلەرىن سىناۋ ادىستەمەلەرىن, جانۋارلار اۋرۋلارىمەن كۇرەس جونىندەگى ادىستەمەلەردى جانە نۇسقاۋلىقتاردى, ۆەتەريناريالىق پرەپاراتتاردى قولدانۋ جونىندەگى نۇسقاۋلاردى, جانۋارلاردان الىناتىن ءونىمدى جانە شيكىزاتتى ساراپتاۋدىڭ ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق قاعيدالارىن, ماتەريالداردى زەرتحانالىق زەرتتەۋدىڭ ادىستەمەلەرىن, جانۋارلاردان الىناتىن ءونىمدى ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ تەحنولوگياسىن, ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ نەگىزدەرىن, ىشكى ەڭبەك ءتارتىبى قاعيدالارىن, ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى قاعيدالاردى ءبىلۋى ءتيىس.
بىلىكتىلىككە قويىلاتىن تالاپتار. (بيولوگيا, بيوتەحنولوگيا, ۆەتەرينارلىق مەديتسينا, ۆەتەرينارلىق سانيتاريا) ماماندىعى بويىنشا جوعارى (نەمەسە جوعارىدان كەيىنگى) ءبىلىم جانە كاسىبي قىزمەت باعىتى بويىنشا ەڭبەك ءوتىلى 3 جىلدان كەم ەمەس.
7. باس ۆەتەرينار دارىگەر
لاۋازىمدىق مىندەتتەرى. شارۋاشىلىقتىڭ ۆەتەريناريا قىزمەتىنە باسشىلىقتى جۇزەگە اسىرادى. مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسىن ۇلعايتۋدى, ونىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدى جانە وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بەكىتىلگەن عىلىمي نەگىزدەلگەن ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق ءىس-شارالاردى ەنگىزەدى. جوسپارلار ازىرلەيدى جانە زووتەحنيكالىق قىزمەتپەن جانە بولىمشەلەر باسشىلارىمەن بىرلەسىپ مال شارۋاشىلىعىندا پروفيلاكتيكالىق, ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق, ەپيزووتياعا قارسى جانە ەمدىك ءىس-شارالار جۇرگىزۋدى جۇزەگە اسىرادى. باسقا شارۋاشىلىقتارمەن, قايتا وڭدەۋشى جانە قىزمەت كورسەتۋشى كاسىپورىندارمەن وندىرىستىك-ەكونوميكالىق بايلانىستى ازىرلەۋگە قاتىسادى. شارۋاشىلىقتىڭ (ۇيىمنىڭ) ءدارى-دارمەكتەرگە, بيوپرەپاراتتارعا, ۆەتەريناريالىق جابدىقتارعا, قۇرال-سايماندارعا, دەزينفەكتسيالىق زاتتارعا دەگەن قاجەتتىلىگىن ايقىندايدى جانە ولارمەن قامتاماسىز ەتۋدى ۇيىمداستىرادى. فەرمالاردىڭ, سويۋ جانە ءسۇت پۋنكتەرىنىڭ, مالدان الىناتىن ونىمدەر مەن شيكىزاتتاردى ساقتاۋ قويمالارىنىڭ, سونداي-اق مالداردى, ونىمدەر مەن شيكىزاتتى وتكىزۋ پۋنكتەرىنىڭ ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق قولايلىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى. مال مەن قۇستى ۆەتەريناريالىق بايقاۋدى, ەت پەن ەت ونىمدەرىن ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق ساراپتاۋدى جۇرگىزۋدى ۇيىمداستىرادى. اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىن قولدان ۇرىقتاندىرۋ بويىنشا ءىس-شارالار ۇيىمداستىرادى. ەتتى, ەت ونىمدەرىن جانە مالدان الىناتىن شيكىزاتتى ساقتاۋ شارتتارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. مالداردى ازىقتاندىرۋ ساپاسىن قاداعالايدى, جەمشوپ بازاسىن نىعايتۋ, جەمشوپتى دۇرىس دايىنداۋ, ساقتاۋ جانە پايدالانۋ, جايىلىمداردى, سۋاتتاردى پايدالانۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردى ازىرلەۋگە جانە جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسادى. مالداردىڭ ءاربىر باسىن ۆەتەريناريالىق بايقاۋدى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزەدى, سيىرلاردىڭ بۋازدىعىن تەكسەرەدى, قىسىر قالۋدىڭ الدىن الۋ بويىنشا شارالار قابىلدايدى, انالىق باستىڭ قايتا كۇيلەۋ سەبەپتەرىن زەردەلەيدى. مال شارۋاشىلىعى فەرمالارىندا, ونىمدەر مەن شيكىزاتتار ساقتاۋعا ارنالعان ءۇي-جايلاردا دەزينفەكتسيا, دەزينسەكتسيا جانە دەراتيزاتسيا ۇيىمداستىرادى. مالداردى جانە مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن جاپپاي زالالدانۋدان قورعاۋ بويىنشا ءىس-شارالاردى ازىرلەۋگە قاتىسادى. جانۋارلاردىڭ قىرىلۋ سەبەپتەرىن ايقىندايدى. ۆەتەريناريالىق ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋ كەزىندە ەڭبەكتى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى قاعيدالار مەن نورمالاردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ۆەتەريناريالىق ەسەپكە الۋدى جانە ەسەپتىلىكتى جۇرگىزەدى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆەتەريناريا سالاسىنداعى زاڭناماسىندا بەلگىلىنگەن تارتىپتە ەسەپتىلىك ۇسىنادى.
مىنالاردى: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى», «ۆەتەريناريا تۋرالى», قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىن, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جانە كەدەن وداعىنىڭ وزگە دە زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن, ۆەتەريناريا, حالىقتىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق ساۋلىعى, تاماق ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى باسشىلىق, نورماتيۆتىك, نۇسقاۋلىق جانە ادىستەمەلىك ماتەريالداردى, ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق قاعيدالاردى, كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قىزمەتىنە, مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسىنا, قولدان ۇرىقتاندىرۋدى جۇرگىزۋ تەحنولوگياسىنا قاتىستى نورمالاردى جانە نۇسقاۋلىقتاردى, ەرەجەلەردى جانە باسقا دا باسشىلىق قۇجاتتاردى, ءوندىرۋ, باقىلاۋ جانە وندىرىلگەن ءونىمنىڭ ساپاسى جونىندەگى ستاندارتتاردى جانە نۇسقاۋلىقتاردى, ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق ساراپتامانى, ميكروبيولوگيا مەن ەپيزووتولوگيانى, ەكونوميكا, ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋ, ءوندىرىس جانە باسقارۋ نەگىزدەرىن, جەر جانە ەڭبەك زاڭنامالارى نەگىزدەرىن, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە تابيعات رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ جونىندەگى زاڭنامانى, ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى قاعيدالارى مەن نورمالارىن ءبىلۋى ءتيىس.
بىلىكتىلىككە قويىلاتىن تالاپتار. (ۆەتەرينارلىق مەديتسينا) ماماندىعى بويىنشا جوعارى (نەمەسە جوعارىدان كەيىنگى) ءبىلىم جانە كاسىبي قىزمەت باعىتى بويىنشا ەڭبەك ءوتىلى 5 جىلدان كەم ەمەس.
8. باس ۆيرۋسولوگ
لاۋازىمدىق مىندەتتەرى. كارانتيندىك-فيتوسانيتاريالىق جانە ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق ساراپتاما جۇرگىزۋدى ۇيىمداستىرادى. عىلىمي-وندىرىستىك باعدارلامالاردىڭ تاپسىرمالارىن ورىندايتىن جۇمىسشىلار توبىن باسقارادى. وسىمدىكتەردى قورعاۋدىڭ بيولوگيالىق قۇرالدارىن تالداۋدى جۇرگىزەدى. كارانتينگە جاتقىزىلعان ءونىمنىڭ حالىقارالىق جانە وتاندىق ستاندارتتارعا سايكەستىگىنە سىناۋلار, كارانتيندىك تالداۋ جانە كارانتيندىك ساراپتاما جۇرگىزەدى. ولگەن مالداردى بايقاپ قاراۋدى جانە سويۋدى جۇرگىزەدى. جانۋارلار اۋرۋلارىنىڭ قوزدىرعىشتارىن انىقتاۋدى جانە تيپكە جاتقىزۋدى جۇزەگە اسىرادى. جانۋارلار اسا قاۋىپتى اۋرۋلارىنىڭ جاسىرىن نىساندارىن انىقتايدى. جاڭا زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەردىڭ باعىتتارىن جانە ولاردى ورىنداۋ ادىستەرىن نەگىزدەيدى, عىلىمي-وندىرىستىك جۇمىستاردىڭ جوسپارلارىنا قوسۋعا ۇسىنىس ەنگىزەدى. جابدىقتار مەن اسپاپتاردىڭ جاڭا تۇرلەرىن سىناۋعا, جانۋارلار مەن وسىمدىكتەردىڭ ۆيرۋستىق اۋرۋلارىن دياگنوستيكالاۋدىڭ قازىرگى زامانعى ادىستەرىن ازىرلەۋگە قاتىسادى. زەرتتەۋگە كەلىپ تۇسكەن ماتەريالدى قابىلدايدى, زەرتتەۋ اياقتالعانعا دەيىن ونىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى, زەرتتەۋ جانە سانيتارلىق وڭدەۋ جۇرگىزۋگە جۇمسالعان ماتەريالدار شىعىسى بويىنشا قۇجاتتاما رەسىمدەيدى. بوكستىڭ زارارسىزداندىرىلۋىن, جۇمىس ورنىنىڭ وڭدەلۋىن, قۇرال-سايمانداردىڭ ستەريلدەندىرىلۋىن, بيولوگيالىق ماتەريال قالدىقتارىنىڭ جويىلۋىن, سونداي-اق سانيتاريا جانە ورتكە قارسى قورعانىس قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. زەرتتەۋلەر ناتيجەلەرىن رەسىمدەيدى جانە ساراپتاما اكتىسىن بەرەدى. ءوز قۇزىرەتى شەگىندە بارلىق جۇمىس تۇرلەرىن ۇيىمداستىرۋعا ادىستەمەلىك جانە پراكتيكالىق كومەك كورسەتەدى. كوللەكتسيالىق ماتەريالدىڭ ەسەبىن جۇرگىزەدى, ونىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە دايارلاۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزەدى. ۆەتەريناريالىق ەسەپكە الۋدى جانە ەسەپتىلىكتى جۇرگىزەدى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆەتەريناريا سالاسىنداعى زاڭناماسىندا بەلگىلىنگەن تارتىپتە ەسەپتىلىك ۇسىنادى.
مىنالاردى: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تىلدەر تۋرالى», «وسىمدىكتەردى قورعاۋ تۋرالى», «وسىمدىكتەر كارانتينى تۋرالى», «ۆەتەريناريا تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىن, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن; زەرتحانالىق زەرتتەۋلەر جونىندەگى ادىستەمەلەر مەن نۇسقاۋلىقتاردى, قولدانىلاتىن اسپاپتار مەن جابدىقتاردىڭ جۇمىس قاعيداتىن جانە پايدالانۋ قاعيدالارىن, جانۋارلار مەن وسىمدىكتەردىڭ ۆيرۋستىق اۋرۋلارى قوزدىرعىشتارىن بىردەيلەندىرۋ ادىستەرىن, ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق تالاپتاردى, ۆەتەريناريالىق ميكروبيولوگيانى, باكتەريولوگيانى جانە فيتوپاتولوگيانى, وسىمدىكتەر اۋرۋلارى زياندىلىعىنىڭ ەكونوميكالىق شەگىن, كارانتينگە جاتقىزىلعان ءونىم ۇلگىلەرىن ىرىكتەۋ ادىستەمەلەرىن; جانۋارلار اۋرۋلارىمەن كۇرەس جونىندەگى ادىستەمەلەردى جانە نۇسقاۋلىقتاردى, ۆەتەريناريالىق پرەپاراتتاردى قولدانۋ جونىندەگى نۇسقاۋلاردى, جانۋارلاردان الىناتىن ءونىمدى جانە شيكىزاتتى ساراپتاۋدىڭ ۆەتەريناريالىق-سانيتاريالىق قاعيدالارىن, جانۋارلاردان الىناتىن ءونىمدى ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ تەحنولوگياسىن, ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ نەگىزدەرىن, ىشكى ەڭبەك ءتارتىبى قاعيدالارىن, ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى قاعيدالاردى ءبىلۋى ءتيىس.
بىلىكتىلىككە قويىلاتىن تالاپتار. (بيولوگيا, بيوتەحنولوگيا, ۆەتەرينارلىق مەديتسينا, ۆەتەرينارلىق سانيتاريا) ماماندىعى بويىنشا جوعارى (نەمەسە جوعارىدان كەيىنگى) ءبىلىم جانە كاسىبي قىزمەت باعىتى بويىنشا ەڭبەك ءوتىلى 3 جىلدان كەم ەمەس.
9. باس گەربولوگ
لاۋازىمدىق مىندەتتەرى. كارانتينگە جاتقىزىلعان ونىمدەرگە زەرتحانالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ لاستانۋىنا فيتوسانيتاريالىق مونيتورينگ جانە باعالاۋ جۇرگىزۋگە باسشىلىقتى جۇزەگە اسىرادى. بارىنشا كۇردەلى پروبلەمالار بويىنشا عىلىمي-تەحنيكالىق شەشىمدەر, ساراپتامالار, زەرتتەۋلەر, تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋ ادىستەرىن ازىرلەيدى, ول ءۇشىن قاجەتتى قۇرالدى تاڭدايدى. جاڭا زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەردىڭ باعىتتارىن نەگىزدەيدى, عىلىمي-وندىرىستىك جۇمىستاردىڭ جوسپارلارىنا قوسۋعا ۇسىنىس ەنگىزەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ لاستانۋىنا فيتوسانيتاريالىق مونيتورينگتى جانە باعالاۋدى جانە ۇيىمدارعا فيتوسانيتاريالىق جاي-كۇي تۋرالى اقپارات ۇسىنۋدى جۇزەگە اسىرادى, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ كارانتيندىك ارامشوپتەرىمەن كۇرەستىڭ باستالۋ, اياقتالۋ مەرزىمدەرى جانە ولاردىڭ بولجامدارى تۋرالى حاباردار ەتەدى. كارانتينگە جاتقىزىلعان ءونىمنىڭ حالىقارالىق جانە وتاندىق ستاندارتتارعا سايكەستىگىنە سىناۋلار, كارانتيندىك تالداۋ جانە كارانتيندىك ساراپتاما جۇرگىزەدى. اعىمداعى جۇمىس ناتيجەلەرى بويىنشا قۇجاتتاما رەسىمدەيدى. ءوز قۇزىرەتى شەگىندە بارلىق جۇمىس تۇرلەرىن ۇيىمداستىرۋعا ادىستەمەلىك جانە پراكتيكالىق كومەك كورسەتەدى. كوللەكتسيالىق ماتەريالدىڭ ەسەبىن جۇرگىزەدى, ونىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. سانيتاريا جانە ورتكە قارسى قورعانىس قاعيدالارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. زەرتحانالىق تالداۋلار مەن ساراپتامالار, مونيتورينگ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ لاستانۋىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن ازىرلەۋگە جانە قولدانىستاعىلارىن جەتىلدىرۋگە قاتىسادى كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە دايارلاۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزەدى.
مىنالاردى: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تىلدەر تۋرالى», «وسىمدىكتەردى قورعاۋ تۋرالى», «وسىمدىكتەر كارانتينى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىن, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن, وسىمدىكتەردەن الىناتىن ونىمگە كارانتيندىك ارامشوپتەرمەن لاستانۋ مانىنە ساراپتاما جۇرگىزۋ ادىستەرىن, كارانتينگە جاتقىزىلعان ءونىم ۇلگىلەرىن ىرىكتەۋ ادىستەمەلەرىن, اسپاپتار مەن جابدىقتاردى پايدالانۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىقتاردى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى زاڭناما نەگىزدەرىن, ەڭبەك زاڭناماسى نەگىزدەرىن, ىشكى ەڭبەك ءتارتىبى قاعيدالارىن, ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى قاعيدالاردى ءبىلۋى ءتيىس.
بىلىكتىلىككە قويىلاتىن تالاپتار. (اگرونوميا, جەمىس-كوكونىس شارۋاشىلىعى, وسىمدىكتەردى قورعاۋ جانە كارانتين, بيولوگيا) ماماندىعى بويىنشا جوعارى (نەمەسە جوعارىدان كەيىنگى) ءبىلىم جانە كاسىبي قىزمەت باعىتى بويىنشا ەڭبەك ءوتىلى 3 جىلدان كەم ەمەس.
10. باس زووتەحنيك
لاۋازىمدىق مىندەتتەرى. مال شارۋاشىلىعى (قۇس شارۋاشىلىعى) سالاسىن باسقارۋدى جۇزەگە اسىرادى. سالا ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسىن ۇلعايتۋدى, وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋدى, ونىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن عىلىمي نەگىزدەلگەن مال شارۋاشىلىعى جۇيەلەرىن ازىرلەۋدى جانە ەنگىزۋدى جۇزەگە اسىرادى. مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, تابىننىڭ ءوسىمىن مولايتۋدى جاقسارتۋ, مالداردىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ءتولدىڭ شىعىسىن ۇلعايتۋ, مالداردى ۇستاۋ, ازىقتاندىرۋ جانە كۇتىپ-باعۋ, جايىلىمداردى جانە باسقا جەمشوپتىك القاپتاردى ۇتىمدى پايدالانۋ بويىنشا ءىس-شارالاردى ازىرلەۋدى جانە ورىنداۋدى ۇيىمداستىرادى. مىقتى جەمشوپ بازاسىن جانە ازىقتاردىڭ ساقتاندىرۋ قورىن جوسپارلاۋعا جانە قۇرۋعا قاتىسادى. ۆەتەريناريا قىزمەتىمەن بىرلەسىپ ۆەتەريناريالىق-پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالار جوسپارىن جاساۋعا قاتىسادى. مال شارۋاشىلىعى سالالارىنىڭ باسقا شارۋاشىلىقتارمەن, دايىنداۋشى, قايتا وڭدەۋشى جانە قىزمەت كورسەتۋشى ۇيىمدارمەن جانە كاسىپورىندارمەن وندىرىستىك-ەكونوميكالىق بايلانىسى بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەيدى. دايىنداۋشى, قايتا وڭدەۋشى, قىزمەت كورسەتۋشى جانە باسقا كاسىپورىندارمەن جانە ۇيىمدارمەن مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وتكىزۋ بويىنشا شارتتار جاساۋدى ۇيىمداستىرادى جانە جاساسادى, ولاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋ مەن ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ, كاسىپورىن بولىمشەلەرىندە جالدامالىق, كووپەراتيۆتىك قاتىناستاردى ۇيىمداستىرۋدىڭ, شارۋا قوجالىقتارىن قۇرۋدىڭ پروگرەسسيۆتى نىساندارىن دامىتۋعا جانە ەنگىزۋگە ىقپال ەتەدى, مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ تەحنولوگيالارى ماسەلەلەرى بويىنشا ولارعا كونسۋلتاتيۆتىك كومەك كورسەتەدى. اگروحيميالىق قىزمەتپەن جانە بولىمشەلەر باسشىلارىمەن بىرلەسىپ جەمشوپتىك بازانى نىعايتۋ, كوپجىلدىق داقىلدار جايىلىمدارى مەن پىشەندىكتەردى قۇرۋ, جاسىل كونۆەيەر ۇيىمداستىرۋ, پىشەن, سۇرلەم, شوپتىك جانە ۆيتاميندىك ۇن ءوندىرىسى ءۇشىن جاسىل ماسسا دايىنداۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەيدى جانە جۇزەگە اسىرادى. مالدى جازدىق جايىلىمدىق جانە قىستىق قوتاندىق ماۋسىمعا اۋىستىرۋ, جەمشوپتەردى پايدالانۋ جانە ساقتاۋ, ازىقتاندىرۋدىڭ تولىققاندى راتسيوندارىن جاساۋ بويىنشا جۇمىستاردى ۇيىمداستىرادى. ونىمدىلىگى جوعارى مالداردى ءوسىرىپ شىعارۋ, انالىق باستىڭ قىسىرلىعىن تومەندەتۋ بويىنشا سەلەكتسيالىق-اسىلداندىرۋ جۇمىستارىنا باسشىلىق جاسايدى. ءسۇتتىڭ مايلىلىعىن, تىعىزدىعىن, قىشقىلدىعىن جانە تازالىعىن ايقىنداۋ بويىنشا تالداۋلار جۇرگىزۋدى ۇيىمداستىرادى. مال شارۋاشىلىعى ءۇشىن قاجەتتى جابدىقتاردى, قوسالقى بولشەكتەردى, جوندەۋ ماتەريالدارىن جانە باسقا دا مينەرالدى زاتتاردى ساتىپ الۋعا وتىنىمدەر جاساۋعا قاتىسادى جانە ولاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ءتيىستى كەزەڭدەگى وندىرىستىك قىزمەتتى تالداۋ جانە مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ جانە ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا ءىس-شارالار ازىرلەۋ كەزىندە بولىمشەلەرگە كومەك كورسەتەدى. مال شارۋاشىلىعى ءۇي-جايلارىن سا