دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى ءبىر بۋىنى – كادرلىق رەسۋرستاردى دامىتۋ ستراتەگياسى ەكەندىگى ايان. بۇكىل الەمدە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى مەن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسى سول سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىس كورسەتكىشتەرىنە بايلانىستى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە مامانداردىڭ بىلىمىمەن, ماشىعىمەن جانە دايەكتەۋىمەن ايقىندالادى. حالىقارالىق تاجىريبە كورسەتكەنىندەي, كادرلاردى باسقارۋ سالاسىندا جاسالاتىن ءىس-شارالاردىڭ تيىمدىلىگى جوعارى بولىپ كەلەدى.
جاڭا كادر ساياساتى مەن كادر الەۋەتىن دامىتۋ ستراتەگياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ 2012-2020 جىلدارعا ارنالعان كادرلىق رەسۋرستارىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگى بولىپ وتىر. سوعان وراي ەڭ ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس كەلەتىن جانە وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق ءبىلىمنىڭ ساپاسىنا قول جەتكىزۋ وسى تۇجىرىمدامانىڭ باسىم باعىتى.
جوعارى وقۋ ورنىندا العان بازالىق ءبىلىمنىڭ ساپاسى ماماننىڭ ومىرلىك جانە كاسىبي جولىن بەلگىلەپ بەرەدى. بۇگىندە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنا تاجىريبە مەن فۋنكتسيونالدىق بىلىمگە نەگىزدەلگەن مىقتى ماماندار اسا قاجەت. بۇل رەتتە قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە بىلىكتى ماماندار دايارلاپ شىعارۋدى باستى ماقسات ەتە وتىرىپ, ءوز تۇلەكتەرىنىڭ كاسىبي دايارلىعىنىڭ جوعارى بولۋى شەشۋشى فاكتور رەتىندە بەلگىلەنگەن. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى ءبىرىنشى كەزەكتە مامانداردى دايارلاۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جانە تۇلەكتەردىڭ جاڭا كاسىبي بەينەسى مەن كلينيكالىق ويلاۋ داعدىلارىن جاساقتايدى.
بۇگىنگى ۋاقىتتا مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قابىرعاسىنان تەوريالىق ءبىلىم الىپ شىعۋ ونشا قيىن ەمەس, ال پراكتيكالىق تاجىريبە الۋ وتە قيىن بولۋىمەن قاتار, ءىس جۇزىندە پاتسيەنتتىڭ دەنساۋلىعىنا قاتەر تۋعىزۋى دا مۇمكىن. سوندىقتان ستۋدەنت-مەديكتى دايارلاپ شىعارۋدىڭ باستى مىندەتى – ونىڭ بويىندا پراكتيكالىق داعدىلار مەن ماشىقتاردى قالىپتاستىرۋ. بۇل ماسەلەمەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ-كلينيكالىق (سيمۋلياتسيالىق) ورتالىعى جۇيەلى تۇردە اينالىسىپ ءجۇر.
سيمۋلياتسيالىق ورتالىقتا پراكتيكالىق داعدىلار مەن كلينيكالىق ويلاۋدى دامىتۋ ماشىعىن ءتيىمدى جانە قاۋىپسىز پىسىقتاۋ ءۇشىن قازىرگى زامانعى كۇردەلى تەحنولوگيالار قولدانىلادى. مىسالى, تاجىريبە جۇرگىزۋ كەزىندە پايدالانىلاتىن مانەكەندەر مەن ترەناجەرلەر ءارتۇرلى اۋرۋلار مەن ادام جاعدايىن بەينەلەۋگە قابىلەتتى, سول سياقتى قازىرگى زامانعى مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىندە ناقتى پاتسيەنتتى الماستىرا الادى.
بولاشاق دارىگەرلەردى كلينيكالىق دايارلاۋ وبلىستىق جانە قالالىق مەديتسينالىق ۇيىمداردا ورنالاسقان كلينيكالىق كافەدرالاردا جالعاستىرىلادى, سونىڭ ىشىندە جەكەمەنشىك تۇرىندەگى ۇيىمداردا دا جۇرگىزىلەدى. مۇنداي ۇيىمدار جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرى ءۇشىن باسەكەلەستىكتە بارىنشا مۇددەلى تاراپ بولادى. بۇل دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جەكە سەكتور ۇلەسىنىڭ ارتۋىنا, مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۇيىمدار دەربەستىگىنىڭ كەڭەيۋى مەن قۇقىقتىق مارتەبەسى وزگەرۋىنە, مەنشىك تۇرىنە قاراماستان مەديتسينالىق ۇيىمداردى اككرەديتتەۋدىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارىن ەنگىزۋگە, مەملەكەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى ىسكە اسىرۋدىڭ تەڭ قۇقىقتى ولشەمدەرىن بەلگىلەۋگە, مەديتسينالىق ۇيىمداردى رەيتينگتىك باعالاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە بايلانىستى ورىن الىپ وتىر.
بۇل جاعدايلاردا جەكەمەنشىك كلينيكالاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ءتيىمدى مەنەدجمەنتكە, سونىڭ ىشىندە كادر الەۋەتىن تارتۋعا, ساقتاۋعا جانە جەتىلدىرۋگە دە بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ايتقىمىز كەلەدى. سوندىقتان جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ بولاشاعى دۇرىس تاڭدالعان كادر ساياساتى مەن دايەكتەۋ تەتىكتەرىنە بايلانىستى.
سول سەبەپتەن مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جەكەمەنشىك قۇرىلىمدارىنىڭ اليانسى جاۋاپكەرشىلىك پەن قاتەرلەردى تەڭ الا وتىرىپ, ورتاق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءوزارا ورتاق مۇددەلەر نەگىزىندە اسا ماڭىزدى. بۇل رەتتە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ يننوۆاتسيالىق قۇرىلىمى ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنىڭ تيىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ, ونىڭ قولدانبالى باعىتتالۋىن دامىتۋ, ماماندار دايارلاۋ ءۇشىن زياتكەرلىك, ماتەريالدىق, اقپاراتتىق جانە ادام رەسۋرستارىن بارىنشا پايدالانۋ, زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسيالىق جوبالار ازىرلەۋ قاجەت.
بۇگىندە جەكەمەنشىك سەكتور دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن رەفورمالاۋ مەن مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ جاعدايلارىندا جوعارى وقۋ ورنى ومىرىنە بەلسەنە ارالاسىپ كەلەدى. بۇل – ماتەريالدىق بازانى دامىتۋ مەن جەتىلدىرۋ, ماماندار دايارلاۋ جۇيەسىنە جەكەمەنشىك كلينيكالاردىڭ ماماندارىن تارتۋ, تۇلەكتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, قارجىلاندىرۋ مەن ءوزارا پايدا نەگىزىندە مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك شەڭبەرىندە بىرلەسكەن ءبىلىم بەرۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ دەگەن ءسوز.
وسىعان بايلانىستى قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن «باستاپقى مەديكو-سانيتارلىق كومەك قالالىق ورتالىعى» جشس-ءنىڭ اراسىنداعى 15 جىلدان بەرگى ءوزارا جەمىستى ارىپتەستىكتى مىسال رەتىندە كەلتىرۋگە بولادى. اتالعان ەمحانا 1997 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدى كولەمىن كورسەتىپ كەلەدى. ەمحانا قاراعاندى قالاسىنىڭ ورتالىق بولىگىنىڭ تۇرعىندارىنا (100 000 ادامعا جۋىق) مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەدى.
بۇل دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جەكەمەنشىك سەكتورىندا باستاپقى مەديكو-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋدىڭ مەملەكەتتىك تاپسىرىسىن ورىنداۋ بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى ىسكە اسىرۋدىڭ العاشقى تاجىريبەسى بولىپ تابىلادى. ەلىمىزدە جالپى تاجىريبە دارىگەرلەرى ينستيتۋتى ەنگىزىلۋىنە سايكەس ورتالىق ارالاس قابىلداۋ تاجىريبەسىنە ءبىرىنشى بولىپ اۋىستى. وتباسىلىق تاجىريبە ءتۇرى بويىنشا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ ۇيىمداستىرۋ-ەكونوميكالىق جانە كلينيكالىق تيىمدىلىك ۇلگىسى بۇگىندە ۋاقىت سىنىنان ءوتتى دەپ ايتۋىمىزعا تولىق نەگىز بار. سوندىقتان دا, ول دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن رەفورمالاۋدىڭ مەملەكەتتىك ساياساتىنان كورىنىس تاۋىپ, قولدانىستاعى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردە زاڭ جۇزىندە بەكىتىلدى.
ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق تاجىريبەمەن تانىسۋدى 5-كۋرستان باستايدى. ولار ەمحانانىڭ ۇيىمداستىرۋ قۇرىلىمىمەن, نەگىزگى بولىمدەرىمەن جانە ەسەپكە الۋ-ەسەپ قۇجاتتاماسىمەن تانىسادى. ساباقتاردىڭ تاجىريبەلىك ءبولىمى جالپى تاجىريبە دارىگەرىنىڭ بىلىكتىلىك سيپاتتاماسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس ناۋقاستاردى قابىلداۋ كەزىندە جانە ۇيدە جۇرگىزىلەدى. شۇعىل كومەك كورسەتۋدىڭ تاجىريبەلىك ماشىقتارى نەگىزىنەن قممۋ سيمۋلياتسيالىق ورتالىعىندا جۇرگىزىلەدى, ال ەمحانادا ستۋدەنتتەر بەيىندىك مامانداردىڭ قابىلداۋلارىنا قاتىسىپ, بىلمەگەندەرىن ۇيرەنەدى, ۇيدە ءپورتاتيۆتى اپپاراتتاردىڭ كومەگىمەن مانيپۋلياتسيالار جۇرگىزە الادى. وقۋ ۇدەرىسىندە ستۋدەنتتەر ەمحانانىڭ كۇندىزگى ستاتسيونارىندا ناۋقاستارعا ەم جۇرگىزۋ بارىسىنا بەلسەنە قاتىسادى. وسىلايشا, ماماندار دايىنداۋدىڭ وسى كەزەڭىندە ستۋدەنتتەر ساباققا قاتىسىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە, وندىرىستىك ۇدەرىسكە تىكەلەي قاتىسۋشىلار بولىپ تابىلادى, ولار ناقتى كلينيكالىق جاعدايلارعا قاتىسادى. مۇنداي كاسىبي باعدارلاۋدىڭ وڭ ناتيجەلەرى ايقىن: تەوريالىق كۋرس تاجىريبەمەن ۇزدىكسىز بايلانىستا, ستۋدەنتتەر ينتەرناتۋراعا جالپى دارىگەرلىك تاجىريبە بويىنشا قاجەتتى ءبىلىمنىڭ بازالىق دەڭگەيىمەن جان-جاقتى دايارلىقپەن كەلەدى.
دۋالدى وقىتۋ شەڭبەرىندە «باستاپقى مەديكو-سانيتارلىق كومەك قالالىق ورتالىعى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى بىرقاتار جىلداردان بەرى قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن ەمحانانىڭ كلينيكالىق بازاسىندا ستۋدەنتتەردىڭ ينتەرناتۋرادان ءوتۋى تۋرالى كەلىسىمشارت جاساۋدى داستۇرگە اينالدىردى. بيۋدجەت ارقىلى وقىمايتىن ستۋدەنتتەر بويىنشا ءۇشتاراپتى كەلىسىمشارت جاسالادى, سوعان سايكەس ورتالىق تۇلەكتى ودان ءارى جۇمىسقا ورنالاستىرۋمەن ونىڭ ينتەرناتۋرا كۋرسىنىڭ اقىسىن تولەيدى. بۇعان قوسا ەمحانا بازاسىندا ينتەرناتۋرادان وتەتىن ينتەرندەر بارلىق وقۋ كەزەڭىندە جەكە ستيپەنديا الادى. بارلىق ينتەرندەر جالپى تاجىريبە دارىگەرى بولىمىنە ءبولىنىپ, ۋچاسكەلەردە وتباسىلىق دارىگەرمەن بىرگە جۇمىس ىستەيدى. بولىمشە مەڭگەرۋشىسى تىكەلەي باسشىلىقتى جۇزەگە اسىرادى. جۇمىس بارىسىندا ينتەرندەر پاتسيەنتتەرگە ۇيلەرىندە جانە وتباسىلىق دارىگەرمەن بىرگە قابىلداۋ كەزىندە دارىگەرلىك قىزمەت كورسەتەدى.
دارىگەر-ينتەرندەر بارلىق ءدارىگەرلىك كونسيليۋمدارعا, دارىگەرلىك باقىلاۋ كوميسسيالارىنىڭ وتىرىستارىنا, بولىمشەنىڭ جانە ەمحانانىڭ جالپىەمحانالىق وندىرىستىك ءماجىلىستەرىنە قاتىسادى. مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ كەزىندە ينتەرندەر بەيىندىك ماماندارمەن بىرگە بىرلەسكەن قابىلداۋ وتكىزەدى, امبۋلاتوريالىق مانيپۋلياتسيالار وتكىزۋگە قاتىسادى.
كلينيكالىق بازادا جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ, دارىگەر-ينتەرندەر الەۋمەتتىك ماڭىزدى اۋرۋلار ماسەلەلەرىمەن جاقىن تانىسىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بەلگىلەگەن ستراتەگيالىق مىندەتتەرگە سايكەس ناۋقاستارعا ەم جۇرگىزۋدىڭ بارلىق كەزەڭدەرى مەن پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالاردى ۇيرەنەدى. وسىندا ستۋدەنتتەر ىشكى اۋديت ۇدەرىسىنە تىكەلەي قاتىسادى جانە تاجىريبەدە العاش رەت پاتسيەنتتەر مەن پەرسونال قاۋىپسىزدىگىنىڭ جانە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋلەر ساپاسىنىڭ حالىقارالىق نورمالارىن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىمەن تانىسادى. بۇل بولاشاق دارىگەرلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ەلەۋلى تۇردە ارتتىرادى.
ماماندار دايارلاۋدىڭ وسىنداي جۇيەسى بولاشاق مامانداردىڭ اراسىندا جالپى تاجىريبە دارىگەرلەرىنىڭ بەدەلىن ارتتىراتىنى ءسوزسىز. ناتيجەسىندە وقۋ بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ كوبىسى باستاپقى مەديكو-سانيتارلىق كومەك ۇيىمىنا جۇمىسقا بارۋعا سۇرانادى. مىسالى, كەيىنگى 3 جىل ىشىندە باستاپقى مەديكو-سانيتارلىق كومەك قالالىق ورتالىعىنا جۇمىسقا تۇرعان تۇلەكتەردىڭ قاتارى ءوسىپ وتىرعانى بايقالادى. اتاپ ايتار بولساق, ەگەر 2009 جىلى ەمحانا ءوتىنىمى نەبارى 50% قاناعاتتاندىرىلسا, كەيىنگى جىلدارى مامانداردىڭ وسىندا جۇمىسقا ورنالاسۋى 90-95%-دى قۇرايدى. بۇل قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن «باستاپقى مەديكو-سانيتارلىق كومەك قالالىق ورتالىعى» جشس-ءنىڭ اراسىنداعى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە ورىن الىپ وتىر.
مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورنىنىڭ بيزنەس ارىپتەسى بولا وتىرىپ, «باستاپقى مەديكو-سانيتارلىق كومەك قالالىق ورتالىعى» جشس ءوز سالاسىندا بەدەلدى ۇيىمعا اينالدى. قاراعاندى قالاسى بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ ۇلكەن كولەمىن ورىندايتىن جوعارى رەيتينگتى ەمحانانىڭ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ەمدەۋ-پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالارىنىڭ كورسەتكىشتەرى باسقا قالالىق جانە وبلىستىق كورسەتكىشتەرمەن سالىستىرعاندا اناعۇرلىم جوعارى بولۋى وسى ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى بولسا كەرەك.
ورتالىقتىڭ بيزنەس-جوسپارىن كادرلىق رەسۋرستار قيىعىندا ستۋدەنتتەردىڭ ينتەرناتۋرادا وقۋ اقىسىن تولەۋ قورى, سول سياقتى ءۇشتاراپتى كەلىسىمشارت جاساعان ينتەرندەر ءۇشىن ىنتالاندىرۋشى ستيپەنديالىق قور انىقتايدى. سونىمەن قاتار, ورتالىق پراكتيكالىق قاجەتتىلىككە بايلانىستى ءارتۇرلى ماماندىقتار بويىنشا جاس مامانداردى قايتا دايارلاۋدى قارجىلاندىرادى. ارىپتەستىك ءوزارا قاتىناستار شەڭبەرىندە جاسالاتىن كەلىسىمشارتتار كولەمى جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 12-15 كەلىسىمشارتتى قۇرايدى. الايدا, كادرلاردىڭ تابيعي اۋىسىپ وتىرۋلارىنا بايلانىستى كادرلار رەسۋرسىن نىعايتۋدى ودان ءارى وڭتايلاندىرۋ قاجەت. بۇل تەك كادرلار تاپشىلىعىن تولتىرۋ ماقساتىندا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, جەكەمەنشىك ەمحانا مەن مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورنى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جەتىلدىرۋ نەگىزىندە ۇزدىكسىز كاسىبي ءبىلىم بەرۋ نەگىزىندە دە جۇرگىزىلۋى كەرەك.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ «قازاقستان جولى – 2050» ستراتەگيالىق جولداۋىندا ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ جەتەكشى كۇشتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە كاسىپكەرلىككە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ قاجەتتىگى تۋرالى اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. «باستاپقى مەديكو-سانيتارلىق كومەك قالالىق ورتالىعى» جشس-ءنىڭ بۇگىنگى جۇمىسى وسىنىڭ ناقتى دالەلى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ءبىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەنى ەنگىزۋمەن وسى سالاداعى مەملەكەتتىك ەمەس سەكتوردىڭ الدىندا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلدى, مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك مەديتسينالىق قىزمەتتى جەتكىزۋشىلەرگە بىردەي جاعداي جاسالدى, تاريفتەردىڭ تارتىمدىلىعى قامتاماسىز ەتىلدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ بولاشاق دارىگەر ماماندارىن باسىم باعىتتار بويىنشا وقىتۋدىڭ جۇيەلى ءىس-شارالارىن ىسكە اسىرۋ جولىمەن مەديتسينالىق كادرلار دايارلاۋدى جەتىلدىرۋدى, كرەديتتىك جۇيەنى ەنگىزۋدى, سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك تەتىكتەرىن تارتۋ جولىمەن ءبىلىم جانە عىلىم ۇيىمدارىندا باسەكەلىك ورتانى قۇرۋدى تالاپ ەتەدى.
راۋشان دوسماعامبەتوۆا,
قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينا
ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, مەديتسينا
عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور,
تاتيانا باشيروۆا,
باستاپقى مەديكو-سانيتارلىق كومەك
قاراعاندى قالالىق ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى,
سۆەتلانا ۆيتت,
باستاپقى مەديكو-سانيتارلىق كومەك
قاراعاندى قالالىق ورتالىعى باس
دارىگەرىنىڭ ورىنباسارى.
قاراعاندى.