ديقاندار قىرعا شىقتى. ەرتەڭگى مول ونىمگە اتتانىس بۇگىننەن باستالىپ وتىر. وبلىستىڭ بارلىق شالعايىنداعى شارۋاشىلىقتار جىلت ەتىپ وتە شىعاتىن ناۋقاننىڭ ءار كۇنىن, ءار ساعاتىن پايدالانىپ قالۋعا تىرىسادى.
كوكتەمگى دالا جۇمىستارى وبلىستا مامىر ايىنىڭ تۋرا ورتاسىنان مارە الادى. بىراق ءوڭىردىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىندا دا, ىلعال مولىراق توقتالاتىن سولتۇستىك اۋدانداردا دا ديقاندار بيداي ەگۋدى باستاعان جوق. ازىرگە ەرتەرەك ەكسە, ەرتەرەك اۋىزعا تيەتىن باقشا ونىمدەرى مەن كارتوپتى ەگىپ تاستاۋدى قولعا العان. سونىمەن قاتار, مايلى جانە جەمدىك داقىلدار دا توپىراققا ەرتە سىڭىرگەندى سۇيەدى. بۇگىنگە دەيىن وبلىستا 60 مىڭ گەكتارعا جۋىق القاپقا مايلى داقىلدار, 152 گەكتار كوكونىس, 1500 گەكتاردان استام كارتوپ, 200 گەكتاردان استام باقشا ونىمدەرى, 1000 گەكتارعا جۋىق القاپقا جۇگەرى ءدانى ءسىڭىرىلدى. بۇل ناۋقاننىڭ العاشقى 1-2 كۇنىندەگى عانا كورسەتكىش. ال بيداي سەبۋدى ديقاندار مامىردىڭ 19-20-لارىنا قاراتىپ وتىر.
ديقانداردىڭ كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا كىرىسۋى بايگە اتىن جاراتقانداي كوپ جۇمىستى, دايىندىقتى, باپتى كەرەك ەتەدى. تەحنيكا, جانار-جاعارماي, سۋبسيديا سياقتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋى وڭاي ەمەس. بيىل كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا 71 مىڭ توننا جانار-جاعارماي كەرەك بولسا, سونىڭ وبلىسقا 50 مىڭ توننادايى جەتكىزىلدى. 5 مىڭ تونناسى جولدا كەلە جاتىر. شارۋاشىلىقتىڭ ماي تاسيتىن ماشينالارى جانار-جاعارمايدىڭ كەلگەن كەلگەنىندەي توقتاتپاي اكەتىپ جاتىر. ۋاقىتتان ۇتىلماي توپىراققا ءدان ءسىڭىرىپ السا, قارجىلاي كومەكتەن ديقانعا توقتاۋ بولمايتىن سىڭايلى.
– ەگىن شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتاندىرۋدى جاقسارتا ءتۇسۋ ءۇشىن بيىل جەمازىقتىق, مايلى داقىلدار مەن كوكونىسكە سۋبسيديانى كوتەرەمىز. بيىل 3 ميللياردتان استام تەڭگە سۋبسيديا تەك مايلى داقىل ءۇشىن عانا بەرىلەدى. شارۋا مۇنداي كولەمدەگى كومەكتى ەشقاشان سەزىنبەگەن بولار, – دەدى وبلىس اكىمى نۇرالى سادۋاقاسوۆ.
كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا اتويلاپ اتتانعاندا عانا تاۋداي زورايىپ كورىنەتىن ۇلكەن ءىس كۇرمەۋگە كەلمەيتىن از ۋاقىتتا ءبىتىپ قالادى. داڭعايىر ديقان, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ۆالەنتين دۆۋرەچەنسكي دە قازىر القاپ باسىندا ءجۇر. جاڭاشىل ديقاننىڭ قاباعى سالىڭقى كورىندى.
– كوكتەمگى دالا جۇمىستارى قالاي باستالدى؟
– نەسىن ايتاسىڭ, تابيعات مۇرشا بەرمەي تۇرعان جوق پا؟ كەشە عانا ءبىزدىڭ قوستاعى تەرمومەتر 45 گرادۋستى كورسەتتى. قازىر ءتيىمدى تەمپەراتۋرا سوماسى 240 گرادۋس, ال كوپ جىلدىق ورتاشا كورسەتكىش – 160 گرادۋس. مۇنداي كورسەتكىش 100 جىلدا بولعان ەمەس. ال ىلعالدىڭ ءتۇسۋىن سالىستىرساق, كوپ جىلدىق ورتاشا كورسەتكىش مامىر ايىندا 40 مم بولسا, بيىل مامىردىڭ باسىنان بەرگى ۋاقىتتا ول 0 مم بولىپ تۇر. كليماتتىڭ وسىنداي وزگەرىسىنە قارسى ديقانداردىڭ تىعىرىقتان شىعار ءبىر عانا امالى بار. ول – ىلعال ساقتاۋ تەحنولوگياسى, – دەدى ۆالەنتين يۆانوۆيچ.
عالىم-اگرونومنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قوستاناي وڭىرىندە سوڭعى بەس جىلدىڭ ءتورت جىلىندا قۇرعاقشىلىق بولعان. سوعان قاراماستان, قوستانايلىق ديقاندار كەۋسەنسىز بولعان جوق. وتكەن جىلى 4 ميلليون 894 مىڭ توننا استىق جينادى, گەكتار اينالىمىن 11 تسەنتنەردەن كەلتىردى. رەسپۋبليكا بويىنشا استىقتىڭ تورتتەن ءبىرىن قوستاناي وبلىسى بەرەدى. بيىل 4 ميلليون 800 مىڭ گەكتارعا ءدان سىڭىرەتىن بولسا, سونىڭ 4 ميلليون 100 مىڭ گەكتارىن ۆالەنتين ءيۆانوۆيچتىڭ جار قۇلاعى جاستىققا تيمەي ناسيحاتتايتىن ىلعال ساقتاۋ تەحنولوگياسىمەن ەگەدى.
سوڭعى جىلدارى شارۋاشىلىقتاردىڭ تەحنيكا جاڭالاۋى دا جاقسى ءورىس العان. ويتكەنى, وزىق تەحنولوگياعا جەتىلدىرىلگەن, وڭتايلى تەحنيكا كەرەك. كوپتەگەن ءىرى شارۋاشىلىقتار تەحنيكاسىن تۇتاستاي جاڭالاپ العان. شاعىن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ كووپەراتيۆتەرگە ءبىرىگۋىن ۋاقىتتىڭ ءوزى مەڭزەپ وتىرعانداي. بيداي سەبۋگە ەندى كىرىسەتىن ديقاندار ماۋسىمنىڭ 5-نە دەيىن ناۋقاندى اياقتاۋى ءتيىس. وسىنداي قىسقا ۋاقىتتا مىڭداعان گەكتارلاردى تەك قۋاتتى تەحنيكا عانا يگەرە الادى.
ماڭدايتەرى قۇرعامايتىن ديقاندار دا ىرىمشىل كەلەدى. ەڭبەكسىز ەشتەڭە بولمايتىنىن بىلسە دە, تابيعات-اناعا تاۋەلسىز كىم بار؟ ديقان اتالارىمىز «مامىر ايى سالقىن بولسا, كۇزدە استىق مول بولادى, تۇمان كوپ تۇسسە, جەمىس جاقسى سالادى» دەيدى ەكەن. مامىر قوستانايدا قۇرعاق, ىستىق بولىپ تۇر. بىراق, ديقاندار سالىن سۋعا كەتىرمەيدى. سينوپتيكتەر الداعى اپتالاردا كۇن قىزۋىنىڭ تومەندەيتىنىن ايتىپ وتىر. جەر باپتاعان جاننىڭ ماڭدايتەرىن سور ەتپە, تىلەۋىن بەرە گور, جەر-انا!
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي وبلىسى.