شارۋانىڭ شاعىمى: حالىقپەن كەزدەسۋلەردە مىڭنان استام ماسەلە كوتەرىلگەن

تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ جىل باسىنان بەرى 200-دەن استام كەزدەسۋ وتكىزگەن. حالىقپەن كەزدەسۋ كەزىندە 1 مىڭنان استام ماسەلە كوتەرىلگەن. حالىقتى تولعاندىرعان جالپىعا ورتاق ماسەلەلەردىڭ باسىم بولىگى بۇگىندە جۇزەگە استى. كەي ماسەلەلەردى شەشۋگە, ياعني زاڭ اياسىندا بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىپ, قاراستىرۋ ءۇشىن ۋاقىت قاجەت. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي وبلىس تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋلەر جانە ولاردىڭ ەركىن فورماتتا وتكىزىلۋى بيلىك پەن تۇرعىندار اراسىندا اشىق ديالوگ ورناعانىنىڭ ءبىر بەلگىسى. ال ەندى كەزدەسۋلەردە كوتەرىلگەن ماسەلەلەر قالاي شەشىمىن تابۋدا؟ شارۋانى نەمەسە دارىگەردى, جالپى اۋىل حالقىن الاڭداتقان, كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلەلەر جەرگىلىكتى جانە وبلىس دەڭگەيىندەگى بيلىككە جەتكىزىلدى, ناتيجە قانداي؟ سارالاپ كورەلىك.

ءوڭىر تۇرعىندارى, اسىرەسە وڭتۇستىك اۋدانداردا كوتەرىلگەن مىڭنان استام ماسەلەنىڭ ءبىرى – اعىن سۋعا بايلانىس­تى. مىسالى, وبلىس اكىمىنىڭ جەتىساي جانە ماقتاارال اۋداندارىندا وت­كەن كەزدەسۋلەرىندە تۇرعىنداردان وسى اعىن سۋعا قاتىستى كوپ ءوتىنىش تۇسكەن. بۇل باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارىلدى؟ جەتىسايداعى «تىك درەناجدى ۇڭعىمالاردى پايدالانۋ» وندىرىستىك بولىمشەسى ەكى اۋدانداعى سۋارمالى ەگىستىك القاپتارىنىڭ يرريگاتسيالىق-مەليوراتيۆتىك جاعدايىن جاقسارتۋ, جەراستى سۋىنىڭ دەڭگەيىن ءبىر قالىپتى جاعدايدا ۇستاۋ, جەردىڭ تۇزدانۋ مول­شەرىن ازايتۋمەن اينالىسادى. ەكى اۋدانداعى 731 تىك درەناجدى ۇڭعىمانىڭ 392-ءسى جەتىساي اۋدانىنا قاراستى ەكەن. بۇگىندە جەتىساي اۋدانىندا 170 تىك درەناجدى ۇڭعىما جۇمىسقا جارامدى. قىزىلقۇم, ش.دىلدابەكوۆ, ماقتالى, ج.ەراليەۆ, اباي, ىنتىماق اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە ماسەلە ءالى دە وزەكتى. «قازسۋشار» رمك تۇركىستان فيليالىنا قاراستى وندىرىستىك بولىمشەنىڭ ەسەبىندە تىك درەناجداردىڭ 318-ءى جۇمىسقا جارامدى, ال 42 داناسى قايتادان قالپىنا كەلتىرۋدى قاجەت ەتەتىنى ايتىلعان. تىك درەناجدى 360 ۇڭعىما 72 205,6 گەكتار سۋارمالى جەردىڭ جەراستى سۋلارىنىڭ دەڭگەيىن تومەندەتىپ, توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعىن جاقسارتادى. ماقتاارال اۋدانى اۋماعىندا پۋيد-2 جوباسى ارقىلى 150 دانا تىك درەناجداردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ول جۇمىسقا قوسىلعان جاعدايدا 45 786 گەكتار جەردىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىرادى. ال جەتىساي اۋدانى, اسىق اتا وڭىرىندەگى جوبالانعان 210 تىك درەناج ىسكە قوسىلعان جاعدايدا 18 008,4 گەكتار سۋارمالى جەردىڭ جاعدايى جاقسارادى. تىك درەناجداردىڭ جوبالاۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, مەملەكەتتىك ساراپتاماعا تاپسىرىلعان. جوسپار بويىن­شا جۇ­مىس بيىل ءتورتىنشى توقساندا باس­تالۋى كەرەك. ك-30 كانالى «دوستىق» رەسپۋبليكاارالىق ماگيسترالدى كانالىنان باستاۋ الىپ, جالپى جەتىساي اۋدانىنداعى 4 ەلدى مەكەندەگى 13 034 گەكتار جەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە نەگىزدەلگەن. قازىر جۇمىستىڭ 59 پايى­زى اياقتالىپتى. الايدا قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ قۇنى كۇرت ءوسۋ سالدارىنان جوباعا قوسىمشا قارجى قاجەتتىلىگى تۋىنداعان. تاپسىرىس بەرۋشى تاراپىنان قارجى مينيسترلىگىنە تولىق قۇجاتتار ازىرلەنىپ, جۇمىستار اتقارىلۋدا. بۇل ورايدا وبلىس اكىمى اعىن سۋ ماسەلەسى مىڭداعان تۇرعىن ءۇشىن اسا وزەكتى ەكەنىن ايتا كەلە, تاپسىرىس بەرۋشى جانە مەردىگەرمەن بىرگە وسى باعىتتا جۇمىستى شيراتۋدى تاپسىردى. مىرزاشولدىكتەر كوكەيدە جۇرگەن ساۋالدارىن قويىپ, وزەكتى ماسەلەلەردى قوزعاعان كەزدەسۋدە ومىرزاق شوكەەۆ ماقتاارال اۋدانىنىڭ ماسەلەلەرىمەن جاقسى تانىس ەكەنىن ايتتى. قازىر وبلىستىڭ 60 پايىزى گازداندىرىلدى. تۇركىستان قالاسىندا گازبەن قامتۋ ەسەلەپ ارتىپ, تولىق قامتىلدى. قۇبىرلار سالىنعانىمەن 2013 جىلدان بەرى گاز تاراتۋشى ءىرى كومپانيالارمەن تۇسىنىسپەۋشىلىك بولىپ, گازداندىرۋ سايا­بىرسىپ تۇرعان. بۇل ماسەلەنى ارنايى جەتكىزگەن سوڭ پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ تاپسىرما بەرىپ, گاز تاراتۋ ءىسى جانداندى. 2025 جىلعا دەيىن ءوڭىردىڭ 70 پايىزى گازبەن قامتىلۋى ءتيىس. بيىل ماقتاارال اۋدانىندا حالىقتى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 9 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا قارجى ءبولىنىپ, جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. بيىل ەل يگىلىگىنە بەرىلەدى. كەزدەسۋدە ايتىلعان سوزدەر جەردە قالمايدى», دەدى ءو.شوكەەۆ.

كەزدەسۋدە ماقتاارالدىق كوپبالالى انا ااك الاتىن وتباسىلاردىڭ بالالارىنا مەكتەپ فورماسىن الۋ ماسەلەسىن كوتەردى. ءوڭىر باسشىسى بۇل ماسەلە شۇعىل زەردەلەنىپ, وبلىستىق بيۋدجەتتەن 1,9 ملرد تەڭگە قارالىپ, 52 مىڭنان استام وقۋشىعا مەكتەپ فورماسى اپەرىلىپ جاتقانىن مالىمدەدى. وبلىس اكىمىنىڭ ماقتاارالدىقتارمەن ءساۋىر ايىنداعى كەزدەسۋىنەن كەيىن بىرقاتار ماسەلە شەشىمىن تاپقان. اتاپ ايتساق, اتاكەنتتەگى تىك درەناجدار ۇڭعىمالارىنىڭ ەسكى ناسوستارى قۋاتتىلىعى جوعارى جاڭا ناسوستارعا اۋىستىرىلدى. يگىلىك اۋىلىندا دارىگەرلىك امبۋلاتوريانىڭ قۇرىلىسى باستالعان. بيىل تاپسىرىلادى. ءيىرجار اۋىلدىق وكرۋگى, الاش ەلدى مەكەنىنىڭ گاز قۇبىرلارىنىڭ قۇرىلىسى قارقىن الدى. ءيىرجار ەلدى مەكەنىنىڭ اۋىز سۋ قۇبىرىن قايتا قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ەل ۇسىنىسىنا وراي وركەنيەت ەلدى مەكەنىندە 200 ورىندىق تيپتىك ۇلگىدەگى مەكتەپتىڭ قۇرىلىس مونتاج جۇمىستارى باستالعان. «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا 9 ەلدى مەكەندە 28 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا.

ال جەتىساي اۋدانىندا ساۋىردەگى كەزدەسۋ مەن جەكە قابىلداۋ بارىسىندا 30-دان اسا ماسەلە كوتەرىلسە, بۇگىندە ونىڭ باسىم بولىگى ءوز شەشىمىن تاپقان. جەتىساي قالاسىنداعى 5 قاباتتى 6 تۇرعىن ءۇيدىڭ اۋلاسىن اباتتاندىرۋ ءۇشىن قارجى ءبولىندى. ج.ەراليەۆ اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ەلدى مەكەندەرىنىڭ اۋىز سۋ جۇيەلەرى مەن سۋ ولشەۋ شكافتارىن, ع.مۇراتباەۆ ەلدى مەكەنىنىڭ اۋىز سۋ جۇيەلەرىن اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىنا ءتيىستى قارجى قاراستىرىلىپ, جۇمىس باستالىپ كەتتى. جىلى سۋ اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى وبلىستىق ماڭىزى بار كح-9 اۆتوموبيل جولىنىڭ بويىنان ۇزىندىعى 1,6 شاقىرىم بولاتىن اياقجول سالۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. قىركۇيەكتە جول تاپسىرىلادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراقاي اۋىلدىق وكرۋگىندە «جەتىساي» گاز تاراتۋ ستانساسىن (اگتس) سالۋ ءۇشىن ءتيىستى قارجى ءبولىندى. بۇگىندە جەتىساي اۋدانىندا جالپى قۇنى 3,7 ملرد تەڭگە بولاتىن 4 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. جىل قورىتىندىسىمەن ءبىر نىسان پايدالانۋعا تاپسىرىلادى, 3 نىسان 2023 جىلعا وتپەلى. تۇرعىنداردى ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جەتىساي قالاسىندا 5 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنعان. بيىل پايدالانۋعا بەرىلەدى. بۇدان بولەك, جەتىساي قالاسى اۋماعىندا 80 گەكتار جەر تەلىمىنە ينجەنەرلىك ينفرا­قۇرىلىم, ياعني گاز جانە كارىز جۇيەسىن تارتۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلۋدە. اۋداننىڭ ينجە­نەرلىك ينفراقۇرىلىم جۇيەسىن دامىتۋ ماقساتىندا 3 ەلدى مەكەندى اۋىز سۋمەن قامتۋ جۇمىستارى باستالعان. ناتيجەسىندە, ماقتالى اۋىلدىق وكرۋگى, ماقتالى ەلدى مەكەنى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى بويىنشا 35 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. ال كۇنى كەشەگى كەزدەسۋدە تۇرعىندار الەۋمەتتىك نىساندار سالۋ, ااك الۋ, الەۋمەتتىك جاعدايدى جاقسارتۋ باعىتىندا وتىنىشتەرىن جەتكىزدى.

ءوڭىردىڭ اۋداندارىنداعى كەزدەسۋلەردە تۇرعىندار تاراپىنان ايتىلعان شاعىم-ءوتىنىش, تالاپ-تىلەكتەر ءسوز جۇزىندە قالماي, وسىلايشا, بىرتىندەپ شەشىمىن تابۋدا.

تۇركىستان وبلىسى