ماسكەۋدە كاسپي تەڭىزى جاعالاۋى ەلدەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كونفەرەنتسياسىندا اعىمداعى جىلدىڭ قىركۇيەگىندە استراحاندا وتەتىن ءتورتىنشى كاسپي سامميتىنە دايىندىق ءماسەلەلەرى تالقىلاندى جانە اتالعان شاراعا دايىندىق بويىنشا جۇمىستاردىڭ الدىن الا قورىتىندىلارى شىعارىلدى.
ءىس-شارانىڭ اشىلۋ كەزىندەگى سوزىندە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ كاسپي تەڭىزىن جاۋاپكەرشىلىكپەن قولدانۋ ماسەلەسىنە قاتىستى كەشەندى ماسەلەلەر بويىنشا ءوزارا ءتيىمدى شەشىمدەردى ودان ءارى ىزدەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
ءوز كەزەگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ: «كاسپي ۇزاق جىلدار بويى ونىڭ جاعالاۋىن مەكەن ەتكەن حالىقتاردى بىرلەستىرگەن دوستىق پەن تۇراقتىلىق تەڭىزى بولىپ وتىر. كاسپي تەڭىزى مارتەبەسىن رەتتەۋ جانە حالىقارالىق ساياسي, ەكونوميكالىق جانە مادەني ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇقىقتىق رەجىمىن قۇرۋ قازاقستان ءۇشىن ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, كاسپي ءوڭىرىن دامىتۋ, ونىڭ تابيعي بايلىقتارىن ساقتاۋ مەن كوبەيتۋ جانە بىرەگەي گەوگرافيالىق ورنالاسۋىن قولدانۋ تۇرعىسىنان ستراتەگيالىق ماڭىزدى ماسەلە بولعان جانە بولىپ قالا بەرمەك», دەپ مالىمدەدى.
«تەك ۇيلەستىرىلگەن كۇش-جىگەر تەڭىز جاعالاۋىنداعى مەملەكەتتەردىڭ رەسۋرستارىن الەمدىك ەكونوميكاعا ءساتتى تۇردە ىقپالداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ال ءبىزدىڭ جوسپارلاپ وتىرعان جانە جۇزەگە اسىپ جاتقان جاڭا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارىمىز ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ قازىرگى مۇمكىندىكتەرى مەن جالپى كاسپي ايماعىنىڭ دامۋىنا جاعداي جاسايدى», دەپ مالىمدەدى قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى.
شارا اياسىندا الداعى ۋاقىتتا وتەتىن جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋدە قاراستىرىلاتىن ساياسي قۇجاتتاردىڭ جوبالارى قاراستىرىلدى, سونىمەن قاتار, كاسپي تەڭىزىندەگى بيورەسۋرستاردى ساقتاۋ مەن توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ سالالارىنداعى سالالىق كەلىسىمدەر جوباسى بويىنشا جۇمىستاردىڭ ناتيجەلەرى تالقىعا سالىندى.
ازەربايجان, يران, قازاقستان, رەسەي جانە تۇرىكمەنستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارى استراحان ءسامميتىنىڭ كۇن تارتىبىنە ءوز ۇسىنىستارىن ەنگىزدى جانە جالپى كاسپي تەڭىزى مەملەكەتتەرى پرەزيدەنتتەرىنىڭ قاراستىرۋىنا ۇسىنىلاتىن ماسەلەلەر ءتىزىمى كەلىسىلدى. تاراپتاردىڭ ورتاق پىكىرلەرىنە سايكەس, سامميتتىڭ كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلەتىن ماسەلەلەر قاعيداتتى سيپاتقا يە جانە كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىنە قاتىسۋشى بارلىق تاراپتاردىڭ مۇددەلەرىنە ساي كەلەتىن, سالماقتانعان ساياسي شەشىمدەردى تالاپ ەتەدى.
كونفەرەنتسيا كونسترۋكتيۆتى ۇنقاتىسۋ, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن مامىلە رۋحىندا ءوتىپ, تاراپتاردىڭ بىرقاتار اسپەكتىلەر بويىنشا ۇستانىمدارىنىڭ جاقىنداسۋىنا ىقپال جاسالدى.
تاراپتار كەزدەسۋدىڭ ناتيجەلەرىن وڭ باعالاپ, كاسپي تەڭىزى جاعالاۋى ەلدەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ ورىنباسارلارى دەڭگەيىندەگى كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى جونىندەگى كونۆەنتسيانى ازىرلەۋ بويىنشا ارنايى جۇمىس توبىنىڭ كەلىسسوزدەر مەحانيزمى شەڭبەرىندە اتالعان سامميتكە دايىندىق بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرۋعا كەلىستى.
كونفەرەنتسيا الاڭىندا ە.ىدىرىسوۆ پەن يران سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحامماد دجاۆاد زاريفتىڭ ەكىجاقتى كەلىسسوزدەرى ءوتتى. تاراپتار ەكىجاقتى كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن, سونىڭ ىشىندە ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە كولىكتىك-لوگيستيكالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن تالقىعا سالدى. اتاپ ايتقاندا, الداعى ۋاقىتتا قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران تەمىرجولىنىڭ تۇرىكمەندىك-يراندىق تورابى ىسكە قوسىلۋىنىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ ءوتىلدى. سونىمەن قاتار, يران يادرولىق باعدارلاماسى جونىندە «التى پليۋس ءبىر» پىشىنىندەگى حالىقارالىق كەلىسسوزدەر بارىسى تالقىعا سالىنۋىنا وراي, قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى وسى ۇدەرىسكە دەگەن قولداۋىن جەتكىزىپ, ءارى قاراي دا بارىنشا ىقپال جاسالا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
سونداي-اق, ە.ىدىرىسوۆتىڭ تۇرىكمەنستان مينيسترلەر كابينەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى راشيد مەرەدوۆپەن كەزدەسۋى بولدى. اڭگىمەلەسۋشى تاراپتار كولىكتىك-لوگيستيكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا نازار سالىپ, اعىمداعى جىلى ەكى ەلدىڭ باسشىلارى دەڭگەيىندە بايلانىستار ورناتۋعا كەلىستى. قازاق جانە تۇرىكمەن حالىقتارىنىڭ تاريحي تىعىز بايلانىستارى قازىرگى دەڭگەيدەگى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ەلەۋلى نەگىز بولاتىنى اتاپ كورسەتىلدى.
ساۋلەبەك ءبىرجان.