حيللاري كلينتوننىڭ باس تارتۋعا قاقىسى جوق
ەندى ەكى جىلدان كەيىن اقش-تا پرەزيدەنت سايلاۋى وتەدى. وعان دەيىن ءالى كوپ ۋاقىت بارداي كورىنەر. ال اقش ءۇشىن الىس ەمەس. ونى باسقاراتىن تۇلعانى انىقتاۋ ۇزاققا سوزىلادى.
سول ناۋقان باستالماي جاتىپ, ساراپشىلار, ساياساتشىلار قازىردىڭ وزىندە بولاشاق پرەزيدەنتتىڭ اتىن اتاپ وتىر – حيللاري كلينتون بولادى دەيدى. ارينە, بۇل ەسىم كوزى قاراقتى قاۋىمعا كەڭ تانىس. جۇرت ونى بۇرىنعى ءبىرىنشى لەدي – پرەزيدەنت بيلل كلينتوننىڭ زايىبى, نيۋ-يورك شتاتىنان سايلانعان سەناتور, پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر, كەشەگى كۇنگە دەيىن اقش-تاي الىپ ەلدىڭ سىرتقى ساياساتىن جۇرگىزگەن مەملەكەتتىك حاتشى رەتىندە بىلەدى, ونىڭ تۇلعالىعىن مويىندايدى.
سويتسە دە, جۇرتتىڭ وعان شاپپاي بايگە ۇسىنۋى نەلىكتەن؟ بۇعان ۇلكەن نەگىز بار. ەڭ الدىمەن, بۇل ەلدەگى سايلاۋ جۇيەسى سوعان اپارادى. ادەتتە بۇل ەلدە پرەزيدەنت سايلاۋىنا ەكى-اق پارتيا: رەسپۋبليكاشىلار جانە دەموكراتيالىق پارتيالار (باسقا دا پارتيالاردىڭ قۇقى بارلىعىنا قاراماي) عانا قاتىسادى. اقتىق كۇرەسكە وسى ەكى پارتيانىڭ تاڭداعانى شىعادى. ال دەموكراتتاردىڭ تاڭداۋى – حيللاري كلينتون. ونىڭ رەسپۋبليكاشىل قارسىلاسىن جەڭەتىنىنە ءشۇبا جوق.
سول اقتىق ايقاسقا دەيىن پارتيانىڭ ءوز ىشىندە دە كۇرەس بار. ول دا وڭاي ەمەس. وعان ءبىر مىسال – قازىرگى پرەزيدەنت باراك وباما مەن وسى حيللاري كلينتوننىڭ كۇرەسى بولدى. سوڭىنا دەيىن شايقاستى, اقىرىندا وباما باسىم ءتۇستى. ءبىر اتاپ وتەرلىك جاي: سول ىشكى پارتيالىق كۇرەستە بۇل ەكەۋى قارسىلاس بولعانىمەن, وشتەسكەن جوق, كەيىن ىنتىماقتاسا قىزمەت ىستەدى. كلينتون مەمحاتشىلىق قىزمەتتى ويداعىداي اتقارىپ, الەمدىك ساياسي قايراتكەر دەڭگەيىنە كوتەرىلدى.
دەموكراتتاردىڭ پارتيالىق تاڭداۋى كلينتونعا تۇسەتىنى – ول پارتياعا جەڭىس اكەلەدى. ءتىپتى, كلينتون سايلاۋعا تۇسۋگە ىقىلاس بىلدىرمەگەن كۇندە دە دەموكراتتار مۇنى ودان تالاپ ەتۋى مۇمكىن. پارتيالاستارىنىڭ تالابىنا ونىڭ قۇلاق اسپاۋىنا قاقىسى جوق.
دەموكراتتاردىڭ ۇمىتكەرى بەلگىلى. ال رەسپۋبليكاشىلار ونى ەندى انىقتايدى. بىراق ءدال قازىر ەل كوزىنە ءتۇسىپ, بۇكىلحالىقتىق قولداۋعا يە بولاتىنداي قايراتكەردى رەسپۋبليكاشىلار اتاي الماي وتىر. اۋىزعا الىنىپ جۇرگەن سەناتورلار ر.پول, ت.كرۋس جانە م.رۋبيو ح.كلينتونمەن شەندەسە المايتىنىن رەسپۋبليكاشىلاردىڭ وزدەرى دە مويىندايدى.
ونىڭ ۇستىنە, قازىر امەريكالىق قاۋىمعا رەسپۋبليكاشىلاردىڭ كونسەرۆاتيۆتىك كوزقاراستاعى ساياساتىنان دەموكراتتاردىڭ ليبەرالدىق كوزقاراستاعى ساياساتى جاقىنداۋ. اسىرەسە, جاستار ءىش تارتادى. جالپى, سوڭعى ۋاقىتتا رەسپۋبليكاشىلاردىڭ قاتارى سيرەڭكىرەپ, دەموكراتتار قاتارى وسكەنى دە اڭعارىلادى. سودان دا تەك الداعى سايلاۋدا عانا ەمەس-اۋ, جالپى رەسپۋبليكاشىلاردىڭ ودان كەيىنگى سايلاۋلاردان دا جولى بولا قويۋى نەعايبىلداي كورىنەدى.
حيللاري كلينتوننىڭ جەڭىسكە جەتۋ مۇمكىندىگىن ايتقاندا, ءبىر جايدان اتتاپ كەتۋگە بولماس. بۇل – العاش رەت ەل پرەزيدەنتتىگىنە ايەل ازاماتتىڭ سايلانۋ مۇمكىندىگى. ۇمىتكەردىڭ بەدەلىن ايتپاعاندا, سايلاۋشىلاردىڭ «مۇنى دا ءبىر كورەلىك» دەگەن ويى ءبىراز داۋىستى قورجىنعا سالار. وتكەن جولى باراك وبامانىڭ افريكالىق-امەريكالىق بولۋى دا وعان ءبىرشاما «كومەكتەسكەنى» بەلگىلى.
تاعى دا حيللاري كلينتوننىڭ حالىق اراسىندا بيىك ادامي بەينەسى قالىپتاسقان. ول كۇيەۋى بيلل كلينتوننىڭ كەزىندە جۇرتقا جاريا بولعان «جىگىتشىلىك قىلىقتارىن» كەشىرە ءبىلدى. ول كوپ ادامنىڭ قولىنان كەلمەيدى. بيىل وبامانىڭ جۇبايى ميشەل باسقامەن كۇلە سويلەسكەن كۇيەۋىن قىزعانىپ, قىلىق كورسەتىپ, جۇرتقا كۇلكى بولعان. جۇرت مۇنى دا سالىستىرادى. ايتپەسە, وسى جاقىندا عانا حيللاري حانىم لاس-ۆەگاستا لەكتسيا وقىعاندا, وعان بىرەۋ باتىڭكە لاقتىرعان كەزدە, اشۋ شاقىرىپ, تۇلدانباي, ءازىل ايتىپ, جۇرتتى كۇلدىرۋمەن شەكتەلگەنى دە تەكتىلىك كورىنىسى.
جۇرت حيللاري كلينتوندى اقش-تىڭ الداعى پرەزيدەنتى بولادى دەپ اڭگىمە ايتادى. ءبىر جاعى سولاي بولعانىن قالاعاننان دا ايتادى.
بىرىگۋگە حالىق ەمەس, بيلىكتەگىلەر قارسى
سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرى تۋرالى اڭگىمە بولعاندا, بىردەن ولاردىڭ بىرىگۋى تۋرالى وي كوڭىلگە ورالادى. بۇلار بىرىكسە كوپتەگەن ماسەلەلەر وزىنەن ءوزى شەشىلەتىندەي كورىنەدى.
بارلىق بالە ءبىر حالىقتىڭ ەكىگە بولىنۋىنەن باستالعان. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن وتارلاۋ بۇعاۋىنان قۇتىلعان ەلدى كسرو جانە اقش ءوز ىقپالىندا قالدىرۋ ءۇشىن ءبىراز شايقاسىپ, اقىرى ءبىر حالىقتى ەكىگە ءبولىپ تىنعان. جاي ءبولىنۋ ەمەس, بىتىسپەس جاۋعا اينالدى. جانە ەكى جاقتىڭ دامۋى ەكى ءتۇرلى بولدى. ءبىرى ميليتاريستىك, ەكىنشىسى دەموكراتيالىق وسىناۋ ەكى مەملەكەتتە الەۋمەتتىك جاعداي دا, ءبىرى – اش, ءبىرى توق دەگەندەي, ەكى ءتۇرلى.
ءبىر حالىق ءبىر ەل بولىپ قايتا بىرىكسە, جاعداي جاقسىلىققا قاراي وزگەرەر ەدى دەگەن پىكىر دە كوپتەن ايتىلىپ كەلەدى. اش جاعى تويىنار ەدى, بىرىندە بارىنا ەكىنشىسى كەنەلىپ, ۇلت دامۋىنىڭ جاڭا كوزى اشىلار ەدى. ەڭ باستىسى – قازىرگى ەكى ەل جاۋلاسۋدان قۇتىلىپ, بەيبىت بەرەكەلى ومىرگە كوشەر ەدى. الەمدىك تۇرعىدان الىپ قاراعاندا دا, يادرولىق قارۋ قاۋپىنىڭ ءبىر نۇكتەسى جويىلار ەدى.
بىرىگۋدى كوبىنە وڭتۇستىك جاعى ايتادى. ءسوز جۇزىندە سولتۇستىك تە ونى قۇپتاعان بولعانمەن, ءىس جۇزىندە وعان قارسى. ءتۇرلى سەبەپتەردى العا توسىپ, بىرىگۋدىڭ جولىنا كەدەرگى قويادى. سوڭعى رەتتە دە وسىلاي بولدى. كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ (وڭتۇستىكتىڭ) پرەزيدەنتى پاك كىن حە وتكەن ايدا گەرمانياعا ساپارى كەزىندە ءوزىنىڭ بىرىگۋ جونىندەگى درەزدەن دەكلاراتسياسىن جاريالادى. وندا ەكىجاقتى بايلانىستى كەڭەيتۋ, سەنىمدى كۇشەيتۋ جولدارى ءسوز بولعان.
كحدر-دىڭ مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتى بىرىگۋ جوسپارىن بىردەن قابىلداماي تاستادى. ولاردىڭ ويىنشا, وڭتۇستىك سولتۇستىكتى جۇتىپ قويماق. سەۋل جاعىنىڭ وڭتۇستىكتىڭ تەحنولوگياسى مەن كاپيتالىن سولتۇستىكتىڭ بايلىعىن يگەرۋگە جۇمساسا, ول جالپى كارىس حالقىنىڭ وركەندەۋىنە جول اشادى دەگەنىن پحەنيان جاعى قابىلدامايدى.
«ينتەرفاكس» اقپاراتتارىنا قاراعاندا, بۇل قارسىلىقتىڭ ءمانى باسقادا. كحدر-دا جاسىرىن بيزنەس ءورىس الىپ, ول ەل بيلىگىندە وتىرعاندارعا قىزمەت ەتەتىن كورىنەدى. ەل بىرىكسە, بيلىكتەگىلەر سول جەمنەن ايىرىلادى. سولتۇستىك كورەياداعى ادام قۇقى جونىندەگى اقش كوميتەتىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا دا, كحدر-دا بيلىك ءتۇرلى حالىقارالىق قىلمىستىق سينديكاتتارمەن بايلانىستا ەكەن.
كورەيا رەسپۋبليكاسى بىرىگۋ مينيسترلىگىنىڭ (بۇل ەلدە وسىنداي دا مينيسترلىك بار) ءباسپاسوز حاتشىسى كيم ىي دو سولتۇستىك جاقتىڭ قارسىلىعىنا قاراماي, ءوز ەلىنىڭ باسشىسى پاك كىن حە ەكى ەلدى بىرىكتىرۋ باستاماسىن ودان ءارى جۇرگىزە بەرەتىنىن مالىمدەدى. بىلە بىلگەنگە, سول بىرىگۋدەن پايدا كورەتىن الدىمەن سولتۇستىك جاقتىڭ حالقى. بىراق ونداعى بيلىكتىڭ, حالىقتىڭ قامىن ويلاۋى قيىن.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».