ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا جولداعان «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا حالىقارالىق ساۋدانى ىسكە اسىرۋ كەزىندەگى كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋ جونىندە ايتقان بولاتىن. جۇك تاسىمالى حالىقارالىق ساۋدانىڭ نەگىزىن قۇرايدى دەسەك ارتىق ەمەس. بۇل جونىندە جۇكتەردى شەكارادان وتكىزەتىن كەدەن ءىسىنىڭ اتقارار ماڭىزى ۇلكەن. كەدەن ءىسىن كومپيۋتەرلەندىرۋ ارقاسىندا قازىر الدىن الا اقپاراتتاندىرۋ, ەلەكتروندى دەكلاراتسيالاۋ جۇكتەردى كەدەندىك رەسىمدەۋدى ءبىرشاما جەڭىلدەتىپ وتىر. قوستاناي وبلىسىنداعى كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىندە وتكەن دوڭگەلەك ۇستەل ماجىلىسىندە وسى ءىستى جەتىلدىرە ءتۇسۋ ماسەلەلەرى قارالدى. وعان كەدەن قىزمەتكەرلەرىمەن قاتار, سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلار, كاسىپكەرلەر قاتىستى. وسىدان شامالى ۋاقىت بۇرىن جۇك كولىكتەرى كەدەندە ءيىرىلىپ تۇراتىن. ەكىجاقتى كەلىسىم بار, كەدەرگى جوق دەگەنمەن دە, جۇكتى تەكسەرۋگە قۇم ساعاتتاي اققان ۋاقىت كەتىپ قالاتىن. اۆتوموبيل جۇكتەرىن الدىن الا اقپاراتتاندىرۋ ەنگىزىلگەلى جۇكتىڭ شەكارادان ءوتۋى ءارى جەڭىلدەدى, شىعىنى دا ازايدى.
– ءبىز 2006 جىلدان بەرى سىرتقى ساۋدامەن اينالىسامىز, ياعني ءبىز نەگىزىنەن يمپورتتىق تاۋارلار تاسيمىز. ءبىزدىڭ جۇك تاسۋشىلارىمىز بۇرىن كەدەن بەكەتىنە كەلىپ, دەكلاراتسيا تولتىرىپ وتىراتىن. بۇل جولسوقتى بولىپ كەلە جاتقان كىسىنى بىرىنشىدەن, قاجىتادى, ەكىنشىدەن, سونشالىقتى كوپ ۋاقىتتى الادى. مىسالى, كەدەن بەكەتىندە جۇكتىڭ ەكى تاۋلىككە دەيىن كەزەك كۇتكەن كەزدەرى بولدى. بۇل بيزنەسكە ۇلكەن كەدەرگىنىڭ ءبىرى ەدى. قازىر اكەلە جاتقان تاۋارلار تۋرالى الدىن الا اقپاراتتاندىرۋ وتە قولايلىلىعىن كورسەتىپ وتىر. ءبىز الىس-جاقىن شەتەلدەردەن قانداي تاۋار اكەلەتىنىمىزدى الدىن الا بىلەمىز. ونى اقپاراتتاندىراتىن باعدارلاما دا سونداي كۇردەلى ەمەس, قولجەتىمدى. الدىن الا اقپاراتتاندىرۋ قۇپيا سيپاتقا يە. ول تاسىمالداۋشىنىڭ بىرەگەي سايكەستەندىرۋ نومىرىمەن قورعالعان, كەدەنگە كەلگەن كەزدە وسى ءنومىردى ۇسىنادى, كەدەنشىلەر تەك قۇجاتتاردى تەكسەرەدى دە, شەكارادان جۇكتى وتكىزەدى. قازىر بار-جوعى ەكى ساعاتتىڭ ءىشىندە جۇك كەدەننەن وتەدى, – دەيدى قوستانايداعى «ستوفارم» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى كەدەندىك ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى راشيد قۇربانوۆ.
دوڭگەلەك ۇستەلدە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قازانىنان باستاپ تەمىرجول كولىگىمەن تاسىلاتىن تاۋارلار تۋرالى الدىن الا مىندەتتى اقپاراتتاندىرۋدىڭ ەنگىزىلەتىنى تۋرالى ماسەلە تالقىلاندى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ بۇل شەشىمى كەدەن وداعى زاڭناماسىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى.
– الدىن الا اقپاراتتاندىرۋدىڭ دامۋى, ەنگىزىلۋى جانە بەلسەندى قولدانىلۋى سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلاردىڭ كەدەندىك رەسىمدەۋ ءۇردىسىن ايتارلىقتاي جەڭىلدەتەدى جانە تەزدەتەدى, ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەردىڭ قارجىلىق شىعىندارىن ازايتادى, سونداي-اق ساۋدانىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تيىمدىلىگى ارتادى. الدىن الا اقپاراتتاندىرعاندا ترانزيت دەكلاراتسياسىنىڭ ەلەكتروندى كوشىرمەسىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىنە باسىمدىق بەرىلەدى, –دەيدى وبلىستاعى كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ءبولىم باستىعى رۇستەم احتانوۆ.
دوڭگەلەك ۇستەل ماجىلىسىندە كاسىپكەرلەر كەدەنشىلەرگە تەمىرجول ارقىلى تاسىمالداناتىن تاۋارلاردى الدىن الا اقپاراتتاندىرۋ, ەلەكتروندى دەكلاراتسيالاۋ, ۋاكىلەتتى ەكونوميكالىق وپەراتور مارتەبەسىن الۋ سياقتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە سۇراقتار قويدى.
– كەدەندە كاسىپكەرلەر جۇگىنىڭ كىدىرمەي ءوتۋى ەلىمىزدەگى بيزنەستىڭ جاندانۋىنا, ەكونوميكانىڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتەدى. ول ءۇشىن ەلەكتروندى دەكلاراتسيالاۋ, الدىن الا اقپاراتتاندىرۋ سەكىلدى قولايلى جاعدايدىڭ بارلىعى دا جاسالۋدا. تەك كاسىپكەرلەر دە وسىعان ادالدىق تانىتۋى ءتيىس, –دەدى قوستاناي وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى نۇرجان ءاشىحانوۆ.
كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىندە ەلەكتروندى دەكلاراتسيالاۋدى كاسىپكەرلەرگە ۇيرەتۋ ءىسى دە جولعا قويىلعان. كاسىپكەرلەر اپتاسىنا ەكى رەت وسىندا كەلىپ, مامانداردان كەڭەس الادى. بيزنەستىڭ دامۋىنا بۇل دا ۇلەس دەپ بىلگەن ءجون.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي.