جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل

جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل – دەيدى باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حاتشىلىق  مەڭگەرۋشىسى عايسا قاپاقوۆ

ىنتىماعى مەن دوستىعى جاراسقان, تاتۋ-ءتاتتى تىرلىگى مەن بىرلىگى بۇزىلماعان وڭىرلەر­­­دىڭ ءبىرى – اقجايىق. مۇنداعى جىلىشىرايلى ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستار تۇتاستاي العاندا وبلىس ەكونوميكاسى مەن مادەنيەتىنىڭ ودان ءارى وركەندەي تۇسۋىنە وڭ اسەرىن تيگىزۋدە. جەتكەن جەتىستىكتەرگە باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قوسقان ۇلەسى دە مول. سەسسيا قارساڭىندا ع.ح.قاپاقوۆپەن بولعان اڭگىمە وسىنداي باعىتتا ءوربىدى. – عايسا حاميدوللا ۇلى, بۇگىنگى تاڭدا باتىس قا­زاقستان وبلىسىنىڭ اۋما­عىنداعى اسسام­بلەيا­نىڭ قازىرگى تىنىس-ءتىر­شىلىگى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟ – الدىمەن ايتارىم, وبلىس­تىق اسسامبلەيا – بۇل حالىق شارۋا­شى­لى­عىنىڭ ءارتۇرلى سالاسىندا جەمىستى ەڭ­بەك ەتىپ ءجۇر­گەن ەلگە تانىمال وتانداس­تارىمىز. بۇعان قوسا 22 ادامنان تۇرا­تىن وبلىستىق اسسامبلەيا كەڭەسى جانە بار. سول سياقتى اسسامبلەيا جانىنان قۇرىلعان اقساقالدار كەڭەسى, انالار كەڭەسى, عىلىمي-سا­راپتامالىق كەڭەس, قوعاممەن بايلانىس جونىندەگى كەڭەس جانە اسسامبلەيانىڭ جاس­تار قاناتى جۇمىس ىستەيدى. وسى قۇرىلىمدارعا قوسا, ءبىزدىڭ وبلىس اۋماعىندا بۇگىنگى تاڭدا 33 ەتنومادەني بىرلەستىك جايىق جۇرتىنىڭ ىنتىماعىن نىعاي­تىپ, ىرىسىن مولايتۋعا ۇدايى ءمۇد­دەلىلىك تانىتىپ جۇمىس ىستەۋدە. جاڭاعى 33 ەتنومادەني وتاۋ­دىڭ 15-ءى زاڭدى تۇلعا رەتىن­دە تىركەلگەن. ال ورال قالا­سى مەن زەلەنوۆ, تەرەكتى, شىڭعىر­لاۋ, تاسقالا, اقجايىق اۋدان­دارىنداعى ەتنومادەني بىرلەس­تىكتەر قوعامدىق ۇيىم رەتىندە جۇمىس ىستەۋدە. قازىرگى كەزدە ءاربىر اۋداندا اۋدان اكىمدىگىنىڭ باسقارۋىمەن اسسامبلەيا كەڭەستەرى قۇرىلدى. سونىمەن قاتار, 160-تان اسا قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسى قۇرىلىپ, اسسامبلەيا جۇمىسىنا جاڭادان 1800-دەن استام بەلسەندى ازامات تارتىلۋدا. جانە ءبىر اتاپ وتەر جايت, مەكتەپتەردە, جوعارى جانە ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىندا دوستىق كلۋبتارى قۇرىلىپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىستارعا قازىردىڭ وزىندە 4 مىڭنان استام قىز-جىگىت جۇمىلدىرىلدى. جاقىندا ءبىزدىڭ ەتنوبىر­لەس­تىكتەر وزدەرىنىڭ ەسەپتى جينالىس­تارىن وتكىزىپ, تاياۋ بولاشاققا ارنالعان مەجەلى جۇمىس جوسپارلارىن بەكىتتى. – ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, قازا­ق­ستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اقجايىق ايماعىنداعى قۇرى­لىمىنىڭ الدىندا قازىرگى كەزدە قانداي كەلەلى مىندەتتەر تۇر؟ – قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ حح سەسسياسىندا ەل­­باسى اسسامبلەيانىڭ باستى مىندەتى – قوعامدىق كەلىسىم دەپ اتاپ كورسەتتى. ال ەتنوسارالىق قا­رىم-قاتىناس سان قىرلى جۇمىس­تاردىڭ ءبىر بولىگى ەكەنى بەلگىلى. اسسامبلەيانىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىندايتىن قۇجات رەتىندە 2013 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا وتكەن وبلىستىق سەسسيادا وبلىستىق اسسامبلەيانىڭ 2020 جىلعا دەيىن دامۋ ستراتەگياسى قابىلداندى. سونداي-اق, وسى سەسسيادا وبلىستىق اسسامبلەيانىڭ اتقارعان قىزمەتىنە ءتيىستى تالداۋلار مەن ساراپتامالار جاسالىپ, الدا تۇرعان مىندەتتەر ايقىندالدى. – ەلباسى «مەملەكەتتىك ءتىل وتان­داستا­رىمىزدىڭ ىنتى­ماعىن نى­عايتا تۇسەتىن فاك­تور­­­عا اينالۋى ءتيىس» دەگەن بولا­تىن. وسى ورايدا مەم­لەكەتتىك ءتىل­دى مەڭگەرۋگە دەن قوي­عان وتانداستارىمىز جونىندە ايتا كەتسەڭىز. – ءتىل – اسسامبلەيانىڭ كۇن تارتىبىندە تۇرعان باستى ماسە­لەلەردىڭ ءبىرى. بىلتىر وسى ءما­سە­لەگە ارناپ اسسامبلەيانىڭ كەڭەيتىلگەن كەڭەسى وتكىزىلدى. سوندا بۇعان دەيىن ورىن العان كەمشىلىكتەردىڭ باسىن اشىپ, الداعى ىستەلەتىن جۇمىستار تۋرالى قاۋلى قابىلداندى. ەندى, مىنە, سونىڭ العاشقى ناتيجەلەرى دە كورىنە باستادى. ال قازاق تىلىندە ەركىن ءسوي­لەيتىن ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنە كەلەر بولساق, ولار ۇلتى قازاق بولسا دا, ءوز انا تىلىندە سويلەي المايتىن كەيبىر باۋىرلارىمىز ءۇشىن ۇلگى تۇتار تۇلعالار دەپ ەسەپتەيمىن. مەملەكەتتىك تىلدە ادەبي شىعارما جازاتىن وتانداسىمىز, چەشەن حالقىنىڭ وكىلى مۇق­تار بوكاەۆ اعا­مىز ءجۇر­گ­ەن­ جەرىندە ءوز ۇلتىنىڭ قازاق حال­قىنان كورگەن جاقسىلىعىن جىر قىلىپ ايتۋدان جالىققان ەمەس. ۇلى ابايدىڭ تىلىندە ءسوي­لەيمىن دەپ ۇمتىلىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ءبىرى – جەرگىلىكتى تاتار ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ريشات حايرۋللين, قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە ىنتا-ىقىلاسى ەرەكشە وتانداسىمىزدىڭ ءبىرى – «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ەتنو­­­بىر­لەستىگىنىڭ توراعاسى دانيل­بەك ساراتوۆ. مەملەكەتتىك تىلگە قۇرمەت جونىنەن وبلىستىق اسسامبلەيانىڭ جاستار قاناتىنىڭ جەتەكشىسى يگور سپيريدونوۆ – زامانداستارىنا ونەگە بولىپ جۇرگەن جاستاردىڭ ءبىرى. قازاق تىلىندە جاتىق سويلەي­تىن ازاماتتارى­مىزدىڭ ءبىرى – ازەر­بايجان ەتنومادەني ۇيى­مى­نىڭ توراعاسى نادجاف ما­مەدوۆ, ۋكراين ەتنومادەني ۇيى­مىنىڭ مۇشەسى يرينا جيليك, بەلورۋس ەتنومادەني ۇيىمى­نىڭ مۇشەسى ولگا راپاتسكايا. وسى مىسالداردان-اق اڭعارعان شىعارسىز, «ءتۇرى باسقا بول­عانى­مەن, تىلەگى ءبىر, ءجۇزى باسقا بول­عا­نىمەن, جۇرەگى ءبىر» وتانداس­تارىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋگە دەگەن قۇل­شى­نىسى جىل وتكەن سايىن ارتا تۇسۋدە. ماسەلەن, مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگە­­­رۋگە قاتىستى بىلتىرعى وب­­­لىستىق كونكۋرسىنا 38 ءۇمىت­كەر قاتىسىپ, ولاردىڭ ءبارى دە مەم­لەكەتتىك ءتىلدى جوعارى دەڭ­گەيدە بىلەتىندىكتەرىن كورسەتتى. ءبىر ءسۇي­سىن­دىرگەنى, سول بايقاۋعا قاتى­سۋ­شى­لار­دىڭ 80 پايىزعا جۋىعى – ورال قالا­سىنىڭ تۇر­عىن­دارى جانە قالانىڭ ورىس مەكتەپتەرىندە ءبىلىم العان جەر­لەستەرىمىز. قازاق تىلىنە قۇرمەت ارتا ءتۇس­كەندى­گىنىڭ جانە ءبىر جارقىن دالەلى – «كازارماپروم» اكتسيونەرلىك قوعامى­نىڭ باس ديرەكتورى ستانيسلاۆ كاچا­لونىڭ وتباسى. وسى ازاماتتىڭ بەس پەرزەنتى دە قازاق مەكتەپتەرىنە بارىپ, ساپالى بىلىمگە قوسا, سانالى تاربيە الىپ جۇرگەن ورەندەر. جاقىن ارادا ستانيسلاۆ ءپاۆلوۆيچتىڭ ءبىر ۇلى الماتى قالاسىندا وتكەن رەسپۋبليكالىق دومبىراشىلار كونكۋرسىندا كوپتەگەن قاراكوز قۇربى-قۇرداسىنىڭ الدى بولىپ, ءبىرىنشى ورىندى يەلەنىپ, ورالعا مەرەيى ءوسىپ ورالدى. – مەملەكەت باسشىسى نۇر­سۇلتان نازار­باەۆ «قازاق­ستان-2050» سترا­تەگيا­سىن جا­ريالاعان جولدا­­­ۋىندا رەس­پۋبليكاداعى جۇمىس بەرۋ­شى­لەر مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى جۇمىسقا تارتۋعا كوڭىل اۋدارۋلارى قاجەتتىگىن ايتقان ەدى. بۇل باعىتتاعى ءىس-شارالاردان وبلىستىق اسسامبلەيا دا سىرت قالا المايتىن شىعار؟ – ءيا, ەلباسىمىز مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتارعا قاتىستى مۇنداي ماسەلەنى ايتپاعان كۇننىڭ وزىندە دە جۇمىس جاساۋعا تولىق قابىلەتتى, وسى ارقىلى ءوزىن جانە وتباسىن قامتاماسىز ەتكىسى كەلەتىن مۇگەدەك جاندارعا كومەك قولىمىزدى سوزۋ – ءبارىمىزدىڭ پارىزىمىز. ياعني, ءبىزدىڭ قوعام ولاردىڭ تولىققاندى ەڭبەك ەتۋى ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلاردى تۋعىزۋعا ءتيىس. سوندىقتان دا سۇراقتارىڭدا كورسەتىلگەندەي, بۇل پارىزدان وبلىستىق اسسامبلەيا دا ەش سىرت, شەت قالا المايدى. قازىر ءبىز وسى توپقا كىرەتىن ادامداردىڭ ءتىزىمىن جاساۋ ۇستىندەمىز. كەيىن وسى باعىت بويىنشا ولاردى ەڭبەككە ورنالاستىرۋ جونىندە جۇمىس جوس­پارى بەكىتىلمەك. مۇنىڭ سىرتىندا وبلىستىق اسسامبلەيادا ءۇش ءجۇز جەتىم بالانىڭ اتى-جوندەرىنىڭ ءتىزىمى جاساقتالعان. جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەرمەن ولارعا ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋ جونىندە ءتيىستى ۇيعارىمدار جاساۋعا قول جەتكىزە الدىق. – كۇن وتكەن سايىن قازاق­ستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى – 1 مامىر مەرەكەسى دە جاقىنداپ كەلەدى. وبلىستىق اسسامبلەيا بۇل اتاۋلى كۇنگە قانداي ءازىر­لىكتەر جاساۋدا؟ – وسى ءساۋىر ايىنىڭ اياعىندا «بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ جول كارتاسى» اتتى ءوڭىردىڭ بارلىق اۋداندارىن قامتىعان وبلىستىق مەگاجوبا ءوز مارەسىنە جەتپەك. ناق­تى ايتقاندا, ءساۋىردىڭ 30-ىن­دا اتالعان مەگاجوبا ەستافەتاسى زەلەنوۆ اۋدانىنان ورال قالا­سىنا اۋىستىرىلادى. ءسويتىپ, وبلىس ورتالىعىندا قورىتىندى مە­رەكەلىك باعدارلامالار وتكىزىلمەك. ءيا, 1 مامىر – بارشا قازاق­ستان­دىقتاردى ودان ءارى بىرىكتىرۋگە جانە توپتاستىرۋعا ۇندەي الاتىن جار­قىن مەرەكە. سوندىقتان دا وسى داتانىڭ قۇرمەتىنە ارنالعان بار­لىق ءىس-شارالار تەك قازاقستان حالقىنىڭ جۇمعان جۇدىرىقتاي بىرلىگى ارقىلى عانا ءوزارا تۇسىنىستىك پەن تابىسقا جەتە الاتىنىن تاعى ءبىر ايعاقتاپ بەرۋگە ءتيىس دەپ سانايمىن. «بىرلەسىپ كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەيدى حالقىمىز. وڭىرلىك اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ بۇگىنگى باس­تى ۇستانىمى دا وسىنداي حا­لىق­تىق قاعيدادان قاشىققا كەتپەيدى. – عايسا حاميدوللا ۇلى, مىنە, قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سىنىڭ ءححى سەسسياسى وتكى­زىلەتىن كەزگە دە كەلىپ قال­دىق. وعان ورال وڭىرىنەن باراتىن دەلەگاتسيا قۇرامى ءجو­نىن­دە ايتا كەتسەڭىز. – بۇل قۇرامعا وبلىستىق اسسام­بلەيا مۇشەلەرىنەن قۇرالعان 20 باتىس­قا­زاقستاندىق كىردى. سونداي-اق, وبلىس اۋماعىندا سوڭعى كەزدەرى جاڭادان قۇرىلعان ەتنومادەني بىرلەستىكتەر دە بار. اتاپ ايتقاندا, مۇنى «رەسپۋب­ليكا­لىق دۇنگەن مادەني ورتا­لىعى» قوعامدىق بىرلەستىگى وبلىس­تىق فيليالى جانە باسقا دا بىرلەستىكتەر جونىندە ايتا الامىز. بۇلاردىڭ ءبارى دە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەزەكتى سەسسيا­سىنا باراتىن وبلىستىق دەلەگاتسيا قۇرامىنا ەنگىزىلدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەندەر باۋىرجان فايزوللا ۇلى, جۋرناليست, تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان».   باتىس قازاقستان وبلىسى.