قوعامدىق پىكىردىڭ قۇدىرەتى

جەتىمدىكتىڭ بالا عانا ەمەس, ەر جىگىت ءۇشىن دە ءبىر كەم دۇنيە ەكەنىن ىشكى ىستەر مي­نيسترلىگىنە قاراستى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كۋرسانتتارى قاتتى سەزىنەدى. سونىڭ ءبىرى قوستانايلىق تاتيانا ۆودولازكينانىڭ تاعدىرى دا جەڭىل ەمەس. ول بالا كەزدەن تۇلدىر جەتىم قالىپ, بالالار ۇيىندە ءوستى. پوليتسەي ماماندىعىن ارمانداعان قىز ش.قابىلباەۆ اتىنداعى قوستاناي اكادەمياسىنا ۇزدىك باعامەن تۇسكەن سوڭ, ونى رەسەيدىڭ ءىىم كراسنودار ۋني­ۆەرسيتەتىنە وقۋعا جىبەردى. قازىر بەسىنشى كۋرستا وقىپ ءجۇر. ول قازاق­ستان جاعىنان دا, رەسەي جاعىنان دا جەتىمدىگىنە بايلانىستى الەۋمەتتىك كومەك الا العان جوق. ال ەلىمىزدەگى الەۋەتتى قۇرىلىمدار وقۋ ورىندارىن­دا ءبىلىم الىپ جۇرگەن جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز وس­كەن كۋرسانتتار جەتىپ ارتىلادى. ولار دا تاتيانا سەكىلدى مەملەكەتتىڭ بۇل قامقورلىعىنان تىس قالعان. ال تاتيانا ۆودولازكينانىڭ نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ازاماتتىق جو­عارى وقۋ ورنىنىڭ بىرىندە وقيتىن تۋ­عان ءسىڭىلىسى اتا-اناسى جوق بالالاردان شىققان ستۋدەنتتەرگە ارنالعان مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك كومەكتى ەش كەدەرگىسىز الادى. سوندا ازاماتتىق ءبىلىم ورداسىنداعى جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز وسكەن ستۋدەنت پەن الەۋەتتى قۇرىلىمدار وقۋ ورىندارىنداعى وسى تاعدىرلاس كۋرسانتتىڭ ايىرماشىلىعى نەدە؟ نەگە الەۋمەتتىك كومەك بىرىنە تولەنەدى, ەكىنشىسى مۇنان قالىس قالادى؟

2017 جىلى «قازاقستان رەسپۋب­لي­­كاسى ىشكى ىستەر ورگاندارى قىز­مەت­كەرلەرىنە اقشالاي ريزىقتى, جار­دەم­اقىلاردى جانە وزگە دە تولەماقىلاردى تولەۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» ءىىم 2014 جىلدىڭ 14 قاراشاسىنداعى №808 بۇيرىعىنا وزگەرىس ەنگىزۋدى ۇسىنىپ, بۇل ءىستى قوعامدىق پىكىردىڭ وزەگىنە اينالدىرعان زاپاستاعى پوليتسيا گەنەرال-مايورى ميرلان قىزىلوۆ بولاتىن. ويتكەنى ءوزى ش.قابىل­باەۆ اتىنداعى قوستاناي اكادەميا­سى­نا باسشىلىق ەتكەن جىلدارى وسى ءبىلىم ورداسىندا جاسىنان اتا-انا­سىز جەتىم وسكەن 14 كۋرسانت ءبىلىم الدى. الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى قالپى­نا كەل­تىرۋ ماقساتىمەن ول ءتيىستى ورىن­دارعا بەس-التى حات جازدى. قىسقا قايىرار بولساق, حاتتاردىڭ ءبىر-ەكەۋى كەلگەن جاۋاپ­تىڭ ءوزى قوعامداعى ادىلەتسىزدىككە جانى اۋىراتىن شەنەۋنىكتەردىڭ قاراسى كورىنبەيتىنىن دالەلدەگەندەي ەدى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى كادرلارمەن جۇمىس دەپارتامەنتىنەن كەلگەن جاۋاپتا ۇكىمەتتىڭ 2012 جىلعى 12 ناۋ­رىزداعى «الەۋمەتتىك كومەك كور­سەتى­ل­ەتىن ازاماتتارعا الەۋمەتتىك كومەك­تىڭ مولشەرىن, كوزدەرىن, تۇرلەرىن جانە ونى بەرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» №320 قاۋلىسى بەكىتكەن نور­ماعا سايكەس جەتىم وسكەن كۋرسانت­تاردى تاماقپەن, كيىممەن, اياقكيىم­مەن جانە جۇمساق مۇكاممالمەن قام­تاماسىز ەتۋ مينيسترلىكتىڭ بيۋد­جەتىندە قارالماعاندىعى ايتىلدى. ەلىمىزدىڭ بۇرىنعى باس پروكۋرورى ع.نۇرداۋلەتوۆ م.قىزىلوۆتىڭ وزىنە جازعان حاتىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە باعىتتاپتى. قولى­نا تۇسكەن حاتقا سول كەزدەگى ۆيتسە-مي­نيستر ب.اسىلوۆا: ء«ىىم وقۋ ورىن­دارىن­داعى جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قام­قورلىعىنسىز وسكەن كۋرسانتتار­عا كورسەتىلەتىن الەۋمەتتىك كومەك ازا­مات­تىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وسى تاع­دىرلاس ستۋدەنتتەرىنە بەرى­لەتىن وسىن­داي كومەكپەن بىردەي. وسى­عان باي­لانىستى مينيسترلىك قول­­دا­نىس­تاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تو­لىق­تىرۋلار ەنگىزۋدى ورىنسىز دەپ سا­نايدى» دەپ جاۋاپ بەردى. بۇل ەندى «مەن نە دەيمىن, دومبىرام نە دەيدى­نىڭ؟» كەرى بولعان-تۇعىن. قۇداي-اۋ, حات­تا الگى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ ءتۇر-مول­شەرى جونىندە ەمەس, ەلىمىزدىڭ زاڭى مەن ۇكىمەت قاۋلىسى بەلگىلەگەن سول كو­مەك­تەن كۋرسانتتاردىڭ قۇرقول قا­لىپ قويعانى تۋرالى ايتىلىپ ەدى عوي؟

 ال گەنەرالدىڭ حاتىنا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.ايتماعامبەتوۆ 2020 جىلدىڭ 10 شىلدەسىندە بەرگەن جاۋابىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ءوز اۋلاسىنداعى ءىستى شارباقتان شىعار­ماي, ءوزى شەشسىن دەگەن پيعىلىن بىل­دىر­گەن ەكەن. 17 جاسىندا كۋرسانت اتا­ناتىن جاستار تاعدىرىنا قاتىستى ماسە­لە­لەردىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيستر­لىگىنە ەش قاتىسى جوق پا؟ وسى مي­نيسترلىك جانىنداعى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى مۇنى ورتاق ءىس دەپ قاراسا بولماس پا ەدى؟ ءىىم وقۋ ورنىنداعى جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز وسكەن كۋرسانتتارعا بەرىلۋگە ءتيىستى الەۋ­مەت­تىك كومەك تۋرالى قوعام كوتەرگەن ما­سەلەنى مينيسترلىكتەر وسىلاي قاق­پاقىلعا سالدى. ورتاق ماسەلە, ەلدىڭ قامى عوي دەپ بىلەك سىبانعان, ءىستى العا جىلجىتىپ جىبەرگەن ەشقايسىسى جوق.

 ميرلان قىزىلوۆ 2021 جىلى 11 ناۋرىزدا ەلىمىزدىڭ باس گازەتى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە «جەتىم كۋرسانتتىڭ جازىعى نە؟» اتتى ماقالا جازدى. مىنە, شىن ءسوز دە قىن تۇبىن­دە جاتپايتىن كەزدىك سياقتى تەسىپ شىعادى. ماقالادا ايتىلعان ماسەلە بىردەن پرەزيدەنت نازارىنا ىلىكتى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى بۇل بو­يىنشا بىلتىرعى 15 ناۋرىزدا «وزەكتى ماسەلە, جۇيەلى تۇردە شەشۋ كەرەك» دەپ شەكەسىنە نۇسقاۋ جازىپ, بىرقاتار مەملەكەتتىك ورگان باسشىسىنا تاپسىرما بەرگەن بولاتىن.

ەندى جوعارىدا زاپاستاعى پوليتسيا گەنەرال-مايورى م.قىزىلوۆ سۇيىنشىلەگەندەي, پرەزيدەنت نۇسقاۋى تۇرتكى بولىپ, بيىلعى 31 ناۋرىزدا «الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەتىن ازا­ماتتارعا الەۋمەتتىك كومەكتىڭ مول­شەرىن, كوزدەرىن, تۇرلەرىن جانە ونى بەرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2012 جىلعى 12 ناۋرىزداعى №320 قاۋلىسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ۇكىمەتتىڭ №182 قاۋلىسى شىقتى. وسى قاۋلى بەكىتكەن قاعيدالار ورىندالسا, ءوز قۇقىن قورعاپ, بىرنەشە مارتە سوتقا جۇگىنگەن تاتيانا ۆودولاز­كينا دا, قر ءىىم ارناۋلى وقۋ ورىندارى­نىڭ ودان باسقا جەتىم جانە اتا-انا­سى­نىڭ قامقورلىعىنسىز وسكەن تاعى 25 كۋرسانتى (2021 ج. ساۋىردەگى دەرەك) الەۋمەتتىك كومەگىن الىپ, مەم­لە­كەت­تىڭ قامقورلىعىن سەزىنەتىن بولا­دى. ايتپاقشى, زاڭدار مەن ۇكى­مەت قاۋ­­لىلارىنا جالتاقتىقتان بولۋى كەرەك, نۇر-سۇلتان قالالىق جانە الماتى اۋداندىق سوتتارى دا ت.ۆو­دو­لاز­كينانىڭ تالاپ ارىزدارىن قارا­عان­دا ناقتى شەشىمگە كەلە الماي, سولقىلداقتىق تانىتىپتى.

– وكىنىشكە قاراي, ءوزىم وقىپ جۇرگەن رەسەي ءىىم كراسنودار ۋنيۆەرسيتەتى باسشىلارى مۇنداي كومەك ولاردىڭ وكىلەتتىگىنە كىرمەيتىنىن ايتتى, ال ءوز ەلىمدە بۇل ماسەلە زاڭدى قۇجاتتاردا كەتكەن ولقىلىق ەكەنىن ءتۇسىندىم. ۇستازىم, زاپاستاعى پوليتسيا گەنەرال-مايورى ميرلان قىزىلوۆتىڭ «ەگە­مەن قازاقستان» گازەتىندەگى «جەتىم كۋر­سانتتىڭ جازىعى نە؟» اتتى ماقا­لاسى­نان كەيىن سەڭ قوزعالدى. ال­عى­­سىم شەكسىز, بۇل بىزدەن كەيىنگى كۋر­­سانت­­­تارعا كەرەك كومەك عوي, – دەي­دى تاتيانا. جاڭا قاۋلىنىڭ شىق­قا­­نى­نا ش.قابىلباەۆ اتىنداعى اكادەميا كۋرسانتتارى ا.جامبۋلوۆا, ە.تۋرا­بەكوۆ, ر.تولەگەن ۇلى, د.اسەتوۆ تە قۋا­نى­شىن جانە قوعامدىق پىكىرگە قوزعاۋ سالعان ۇستازىنا العىسىن جەتكىزدى.

– نەگىزى الەۋمەتتىك ماسەلە قايدان شىعادى؟ ارينە, ادىلەتسىزدىك­تەن شىعادى. ال ادىلەت ءۇشىن جانى اۋىر­ما­عاندار نەگە بولسا دا سالعىرتتىقپەن قارايدى. قولدانىستاعى قۇقىقتىق اكتىلەرگە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ فورماليزم تۇرعىسىنان قاراۋىنان قوعامدا وسىنداي ادىلەتسىزدىكتەر ورىن الادى. مەملەكەتتىك ورگاندار «قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» زاڭنىڭ 50-بابىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, «قابىلدانعان نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ىسكە اسىرۋ تيىمدىلىگىن بولجاۋ, تالداۋ, باعالاۋ ارقىلى ولاردى جەتىلدىرۋ جونىندە ۇسىنىستاردى تۇجىرىمداۋ ماقساتىندا» شىنايى مونيتورينگ جاساپ وتىرسا, بىزدەگى قۇ­قىق­تىق اكتىلەردىڭ سايكەسسىزدىگى ورىن الماس ەدى, – دەيدى گەنەرال ميرلان قىزىلوۆ.

ۇكىمەتتىڭ بۇرىنعى ولقىلىقتاردى تولتىرادى دەگەن جاڭا قاۋلىسى بەكىت­كەن قاعيدالار بويىنشا جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىن كور­مەي وسكەن كۋرسانتتار الەۋمەتتىك كومەك-قارجىلارىن 2017 جىلعى 1 قىر­كۇيەك­تەن باستاپ الا ما, الدە جوق پا, ونى ءىىم باسشى-قوسشىلارىنىڭ ىقپال-ىقى­لاستارى بىلەدى. قارالىپ وتىر­عان قاۋلىنىڭ 2012 جىلى شىق­قانىن ەسكەرسەك, 2017 جىلى قوعامدىق پىكىر كوتەرىلمەگەندە, جەتىم وسكەن كۋر­سانت­تاردىڭ كونستيتۋتسيالىق الەۋ­مەتتىك قۇقىعى جابۋلى قازان جابۋ­لى كۇيىندە قالا بەرەر مە ەدى كىم ءبىلسىن؟! قوعامدىق پىكىردى قالىپتاس­تىرۋ­دا ءباسپاسوزدىڭ ورنى بولەك ەكەن­ىنە ۇكىمەتتىڭ جاڭا قاۋلى قابىلداۋىنىڭ ءوزى دالەل سەكىلدى.

ايتپاقشى, وزەكتى ماسەلەنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ, قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ وزدەرىنە ۆەدومستۆولىق باعىنىستى اسكەري, ارناۋلى وقۋ ورىندارىنا دا قاتىستى ەكەنىن ايتقىمىز كەلەدى. ونداعى جەتىم وسكەن كۋرسانتتاردىڭ جاعدايى قالاي ەكەن؟ جاۋابىن قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا قالدىرايىق.