«بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسى 2014-2023 جىلدارعا ارنالعان دامۋ ستراتەگياسىن بەكىتتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەت پەن ۇلتتىق حولدينگكە جۇكتەگەن اۋقىمدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مىندەتتەردى مۇلتىكسىز جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىمەن وسىناۋ ۇزاق مەرزىمدى قۇجات ازىرلەنىپ, مۇقيات پىسىقتالدى. الايدا, بۇعان كىرىسپەس بۇرىن, حولدينگتىڭ توعىز ايدا اتقارىپ شىققان جۇمىسىنا توقتالىپ وتەلىك. العاشقى ءناتيجەلەر ۇكىمەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن القا ماجىلىسىندە ايتىلدى. ول مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, حولدينگ قىسقا مەرزىم ىشىندە دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتىن ايتارلىقتاي جاقسارتقان. بىلتىر «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ كومپانيالار توبى جىلدى رەكوردتىق تابىسپەن اياقتادى. تابىس كولەمى 35-40 ملرد. تەڭگە شاماسىندا. بۇل كورسەتكىش حالىقارالىق اۋديتورلار تاراپىنان ناقتىلانعان. «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ باسشىسى قۋاندىق بيشىمباەۆ اتاپ وتكەندەي, تابىس دەڭگەيى دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ 2012 جىلعى ورتاق كورسەتكىشىنەن ەكى ەسەگە دەيىن اسىپ تۇسكەن. ايتا كەتەرلىگى, 2013 جىلدىڭ مامىر ايىندا حولدينگ قۇرىلعان ساتتە, جالپى تابىس 6,5 ملرد. تەڭگە شاماسىندا مەجەلەنگەن بولاتىن.
ەڭ العاشقى جەتىستىك رەتىندە قازاقستان دامۋ بانكىنىڭ الدىڭعى جىلدارى قوردالانىپ قالعان قايتارىمسىز نەسيەلەردەن تازارتىلۋىن ايتۋعا بولادى. «زياندى» بالانستان ارىلعان بانك نەسيەلىك قىزمەتىن جانداندىرۋعا مۇمكىندىك الدى. بىلتىرعى جىلدىڭ باسىنان بيىلعى ناۋرىز ايىنا دەيىن ونىڭ نەسيەلىك پورتفەلى 32-دەن 40 پايىزعا دەيىن ۇلعايدى. كەلەسى جىلى يندۋستريالىق جوبالارى نەسيەلەندىرۋدى جالعاستىرۋ جانە نەسيەلىك پورتفەلدىڭ كورسەتكىشىن 55 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
حولدينگتىڭ باستاماسىمەن قازاقستان دامۋ بانكى بانكارالىق نەسيەلەندىرۋ باعدارلاماسىن قولعا الدى. باعدارلاما اياسىندا اتالعان بانك ەلىمىزدىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرىن, ال ولار ءوز كەزەگىندە وڭدەۋ ونەركاسىپتەرىن نەسيەلەندىرەدى. بۇل ماقساتقا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن 30 ملرد. تەڭگە قازىرگى تاڭدا بەس وتاندىق بانككە بەرىلدى. بۇعان قوسىمشا, باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا دامۋ بانكىنىڭ رەزەرۆىنەن تاعى 15 ملرد. تەڭگە بولىنگەن. باعدارلامانىڭ 20 پايىزىن بانكتەر ءوز قاراجاتىنىڭ ەسەبىنەن قارجىلاندىرادى. قۋانارلىعى, «بايتەرەك» حولدينگى دامۋ ينستيتۋتتارىندا وسى ۋاقىتقا دەيىن بەلەڭ العان كەلەڭسىز ۇردىستەن ارىلىپ, قوزعالىسسىز جاتقان قاراجاتتىڭ ەكونوميكاعا جۇمىس ىستەۋىنە ۇيىتقى بولدى. قازىرگى تاڭدا بۇل باعدارلاما بويىنشا 16 جوبا ماقۇلدانعان.
قازاقستان دامۋ بانكىنىڭ قىزمەتىندە حولدينگ قۇرامىنا كىرگەنگە دەيىن قالىپتاسقان تاعى ءبىر تۇيتكىل – جوبالاردى قاراستىرۋ مەرزىمىنىڭ تىم ۇزاقتىعى بولاتىن. ۇكىمەت تاراپىنان دا, نەسيە الۋشىلار تاراپىنان دا ءجيى كوتەرىلىپ كەلگەن بۇل ماسەلە دە شەشىمىن تاپتى. حولدينگتىڭ جاڭا مەنەدجمەنتى جۇرگىزگەن ساراپتاما ناتيجەسىندە قاجەتسىز راسىمدەر جويىلىپ, جوبالاردى قاراستىرۋ مەرزىمى 85 كۇننەن 52 كۇنگە دەيىن قىسقارتىلعان.
قازاقستان دامۋ بانكى بالانسىنداعى قايتارىمسىز قارىزدار حولدينگ قۇرامىنداعى تۇيتكىلدى جوبالاردى ساۋىقتىرۋمەن اينالىساتىن تاعى ءبىر ەنشىلەس مەكەمە – قازاقستان ينۆەستيتسيالىق قورىنىڭ قۇزىرەتىنە ءوتتى. قىسقا مەرزىم ىشىندە حولدينگتىڭ جاڭا باسشىلىعى دامۋ ينستيتۋتتارىنداعى قايتارىمسىز نەسيەلەر بويىنشا مەملەكەت اكتيۆتەرىن وندىرۋگە قول جەتكىزدى.
دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىندا دا ارتىپ كەلەدى. FitchRatings حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگى «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسىنىڭ وپەراتورى قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى رەيتينگىن كوتەردى.
ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر يپوتەكالىق نەسيەلەردى بارىنشا شەكتەگەن شاقتا, قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى اكتيۆتەردىڭ تابىستىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن 2013 جىلى يپوتەكالىق قاراجات قورجىنىن 50 ملرد. تەڭگەگە جەتكىزدى. ناتيجەسىندە, پايىزدىق تابىستار 9,7-دەن 11,6 پايىزعا دەيىن ءوسىپ, كومپانيانىڭ سسۋدالىق پورتفەلى ەكى ەسەگە ۇلعايدى. ەگەر سوڭعى 3 جىل ىشىندە نەسيەلەندىرۋ ۇستەمەسى 9,4-11,5 پايىز ارالىعىندا بولسا, كومپانيا «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ قۇرامىنا ەنگەننەن كەيىن, وتكەن جىلدىڭ قازان ايىنان باستاپ 8-8,5 پايىز مولشەرىندە تۇراقتالدى.
قازاقستان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى دە سالىمشىلارىنا 61,2 ملرد. تەڭگە نەسيە ءبولىپ, «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسىنا وزىندىك ۇلەس قوستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىنىنا وراي بانك وپەراتسيالىق شارالار مەن تۇتىنۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان باستامالاردى قولعا الدى. ناقتىلار بولساق, بانك باسشىلىعى مەن ولاردىڭ جاقىندارىنىڭ «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسىنا قاتىسۋى دوعارىلدى. الىپساتارلىق ارەكەتتەرگە توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن تۇرعىن ءۇي سالىمدارى تۋرالى كەلىسىمدەردى بوتەن تۇلعالاردىڭ اتىنا قايتا رەسىمدەۋگە تىيىم سالىندى. سونىمەن قاتار, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بانك كوميسسياسى ورتا ەسەپپەن 30 پايىزعا ارزانداتىلدى.
ەندى «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ ستراتەگياسىنا كوشسەك. ديرەكتورلار كەڭەسى بەكىتكەن قۇجات 2014-2023 جىلدارعا, ياعني تاياۋ ونجىلدىققا ەسەپتەلگەن. ايتا كەتەرلىگى, قۇجات ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن قازىرگى كۇننەن باستاپ جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان. حولدينگتىڭ ميسسياسى – ەكونوميكانىڭ باسىم باعىتتارىن قارجىلاندىرۋ جانە قولداۋ ارقىلى مەملەكەتتىك ساياسات پەن الەۋمەتتىك باعىتتاعى مىندەتتەردى ورىنداۋ, سونداي-اق «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا كورسەتىلگەن ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ.
وسىعان سايكەس بەس ستراتەگيالىق دامۋ باعىتى بەلگىلەنىپ وتىر. ءبىرىنشى, ەكونوميكانىڭ باسىم باعىتتارىنا قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋ ارقىلى ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى دامۋىنا ىقپال ەتۋ. ەكىنشى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ. ءۇشىنشى, ەكونوميكانىڭ زاماناۋي سالالارى مەن يننوۆاتسيانى دامىتۋ. ءتورتىنشى, قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ ەكسپورتتىق قىزمەتىنە قولداۋ كورسەتۋ. بەسىنشى, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك باعىتتاعى مىندەتتەمەلەرىنىڭ ورىندالۋىنا ىقپال ەتۋ.
ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سەكتورلارىنا قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋ جونىندەگى ءبىرىنشى باسىمدىق بويىنشا حولدينگتىڭ نەگىزگى مىندەتى – ءوزىنىڭ ەنشىلەس مەكەمەلەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق جانە نەسيەلىك بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ. نەسيە ءبولۋ جانە تىكەلەي ينۆەستيتسيالاۋ ارقىلى قارجىلاندىرۋ اۋقىمىن ارتتىرۋ جۇمىسى قازاقستان دامۋ بانكى, قازاقستان ينۆەستيتسيالىق قورى, «قازىنا كاپيتال مەنەدجمەنت» ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن حولدينگتىڭ دامۋ ستراتەگياسىندا كەلەسى ماقساتتى ينديكاتورلار بەلگىلەنگەن. ءبىرىنشى, بىلتىرعى جىل قورىتىندىسى بويىنشا 816 ملرد. تەڭگەگە باعالانعان نەسيەلىك پورتفەل اۋقىمىن 2023 جىلعا قاراي 6 619 ملرد. تەڭگەگە جەتكىزىپ, 8 ەسەگە دەيىن ءوسىرۋ. ەكىنشى, وتكەن جىل قورىتىندىسى بويىنشا 23 ملرد. تەڭگەگە باعالانعان ينۆەستيتسيالىق پورتفەل اۋقىمىن 2023 جىلى 335 ملرد. تەڭگەگە جەتكىزۋ. ءۇشىنشى, ينۆەستيتسيالىق جانە نەسيەلىك پورتفەل وسىمىنە ساي حولدينگ اكتيۆتەرىنىڭ ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى ۇلەسىن بىلتىرعى 5,6 پايىزدىق كورسەتكىشتەن 2023 جىلعا قاراي 7 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ. وسىلايشا, حولدينگ ءوزىنىڭ ەكونوميكانى دامىتۋداعى ءرولىن ارتتىرۋعا ۇمتىلماق. سالىستىرار بولساق, قىتايدا ىشكى جالپى ونىمدەگى دامۋ بانكى اكتيۆتەرىنىڭ ۇلەسى – 14,5, برازيليادا – 15,3, كورەيادا 13 پايىزدى قۇرايدى.
ستراتەگيانىڭ ەكىنشى باسىمدىعى – شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ. مەملەكەت باسشىسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسىن قازىرگى 18 پايىزدان 2050 جىلعا قاراي 50 پايىزعا جەتكىزۋ تۋرالى ءمىندەت قويعانى بەلگىلى. حولدينگ قۇرامىندا بۇل سالا ءۇشىن «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى جاۋاپتى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ قارجىلىق اگەنتى رەتىندە قور قارجىلىق جانە قارجىلىق ەمەس قولداۋ شارالارىن كۇشەيتپەك. بۇل باعىتتا كەپىلدەمە بەرۋ, پايىزدىق ۇستەمەلەردى سۋبسيديالاۋ, ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىنا جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر بەرۋ, كونسۋلتاتسيالىق قىزمەت كورسەتۋ جانە كاسىپكەرلەردى وقىتىپ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ سىندى قولداۋ قۇرالدارى بار. وسىناۋ كەشەندى شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ, شاعىن جانە ورتا كاسىپتىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسىن ارتتىرۋ ءۇشىن اتالمىش باعىت بويىنشا حولدينگ كەلەسى ماقساتتى ينديكاتورلاردى بەلگىلەپ وتىر.
ءبىرىنشى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قارجىلىق قولداۋ اۋقىمىن 2013 جىلعى 236 ملرد. تەڭگەلىك كورسەتكىشتەن 2023 جىلى 583 ملرد. تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋ. ەكىنشى, بيزنەسىن اشقان كاسىپكەرلەردى وقۋ باعدارلاماسىمەن قامتۋ اۋقىمىن بىلتىرعى 8 پايىزدىق كورسەتكىشتەن 2023 جىلى 25 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ. ستراتەگيانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى – يننوۆاتسيانى دامىتۋ جانە ەكسپورتتى قولداۋ. يننوۆاتسيالىق باستامالارعا گرانت ءبولۋ, تەحنولوگيالار ترانسفەرتى, تەحنولوگيالىق بيزنەس-ينكۋباتور سىندى قۇرالدار ارقىلى قولداۋ قاراستىرىلعان. ستراتەگيالىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە وتاندىق عىلىم وكىلدەرىن تارتىپ, مۇنداي جوبالاردى بيزنەسپەن بىرلەسىپ قارجىلاندىرۋ جوسپارلانعان.
ەكسپورتتى قولداۋ ءۇشىن حولدينگ ءوزىنىڭ ەنشىلەس مەكەمەسى «قازەكسپورتگارانت» ارقىلى ەكسپورتتىق وپەراتسيالاردى ساقتاندىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرىپ, ەكسپورتقا ۇمتىلعان كاسىپورىنداردى قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسىن ەنگىزۋ ارقىلى ساقتاندىرۋ ءونىمدەرىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتپەك. وسىعان سايكەس, قازاقستاندىق ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ شيكىزاتقا جۇمساعان شىعىندارىن شەتەلدىك يمپورتتاۋشىلار سول ءونىمدى ساۋدالىق قارجىلاندىرۋ قۇرالدارىن پايدالانا وتىرىپ, نەسيەگە ساتىپ الۋ ارقىلى وتەي الادى. ياعني بۇل باعىتتا دا ەكسپورتتاۋشىلار ءۇشىن ەڭ باستاپقى كەزەڭنەن اقىرىنا دەيىن سۇيەمەلدەۋ ادىستەرى تولىق قامتىلعان.
اتالمىش باعىتتا كەلەسى كورسەتكىشتەر مەجەلەنگەن. ءبىرىنشى, قولداۋ شارالارى ارقىلى شىعارىلعان ءونىم كولەمىن 2023 جىلعا قاراي 13 ملرد. تەڭگەگە جەتكىزۋ. ەكىنشى, 2023 جىلى كوممەرتسيالىق جوبالار ۇلەسىن قازىرگى 14 پايىزدىق كورسەتكىشتەن 30 پايىزعا دەيىن ءوسىرۋ. مىسالى, قازىرگى تاڭدا بۇل سالادا ەڭ جوعارى جەتىستىككە قول جەتكىزگەن يزرايلدە بۇل كورسەتكىش 30 پايىز شاماسىندا ەكەن. ءۇشىنشى, شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت ۇلەسىن قازىرگى 1,5 پايىزدىق كورسەتكىشتەن 2023 جىلى 3 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
حولدينگتىڭ بەسىنشى ستراتەگيالىق دامۋ باعىتى – ەل ۇكىمەتىنىڭ الەۋمەتتىك باعىتتاعى مىندەتتەمەلەرىنىڭ ورىندالۋىنا ىقپال ەتۋ. بۇل باسىمدىقتى ورىنداۋدا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى مەن قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسىنىڭ ءرولى ەرەكشە. ولار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ, يپوتەكالىق نارىقتى قولداۋ جانە باسپانانى كەلەشەكتە ساتىپ الۋ قۇقىمەن جالداۋ جۇيەسىن دامىتۋ ءۇشىن جاۋاپتى.
بۇل باعىت بويىنشا كەلەسى ماقساتتى ينديكاتورلار ايقىندالعان. ءبىرىنشى, ەكونوميكالىق بەلسەندى ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىندەگى ۇلەسىن 2013 جىلعى 4 پايىزدىق كورسەتكىشتەن 2023 جىلعا قاراي 17 پايىزعا ۇلعايتۋ. ەكىنشى, پايدالانۋعا بەرىلگەن جالدامالى باسپانا كولەمىن 2023 جىلى 615 مىڭ شارشى مەترگە جەتكىزۋ. ءۇشىنشى, 2023 جىلعا دەيىن جىل سايىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن 8 ملرد. تەڭگەنىڭ يپوتەكالىق نەسيەلەردى تالاپ ەتۋ قۇقىن ساتىپ الۋ. ەڭ ماڭىزدىسى, «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ ستراتەگياسى دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ سينەرگياسىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. بۇل تۇرعىدا, اسىرەسە, ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتى ۇيلەستىرۋگە جانە وڭتايلاستىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىر.
جالپى, ستراتەگيا حولدينگتىڭ ديرەكتورلار كەڭەسى, سونىڭ ىشىندە ونىڭ تاۋەلسىز مۇشەلەرى تاراپىنان تولىق قولداۋ تاپقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ولاردىڭ ىشىندە ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ بەسىنشى پرەزيدەنتى توماس ميروۆ, سينگاپۋر ۇكىمەتى جانىنداعى ورتا جانە شاعىن بيزنەستى دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى فيليپ يەو, Ernst&Young اۋديتورلىق كومپانياسىنىڭ باسقارما مۇشەسى كلاۋس مانگولد سىندى حالىقارالىق ارەنادا بەلگىلى تۇلعالار بار. ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتاۋەلسىز مۇشەلەرى حولدينگ ستراتەگياسىنىڭ ساپاسىنا جوعارى باعا بەرىپ, قۇجاتتىڭ ناقتى ءناتيجەلەرگە باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».