پروفەسسور ساباعى

بيىل كوكتەمدە ب.مايلين اتىن­داعى №52 مەكتەپ-گيم­نازيادا پروفەسسور نۇرشا الجانبايقىزىنىڭ «سا­تى­لاي كەشەندى وقىتۋ» تەح­نو­­لوگياسىنىڭ زەرتحاناسى اشىلدى. ال ءتول تەحنو­لو­گيانىڭ تەوريالىق نەگىزى – الاش ارىستارىنىڭ وي-تۇجىرىمدارى. «كەشەندى وقىتۋ» تەرمينىن ءوز ەڭبەگىندە العاش قولدانعان الاش ارىسى – جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ. ونىڭ تۇجىرىمى بويىنشا, ءار پاندەگى وتىلەتىن تا­قىرىپ جەكە وقىتىلماي, توپتاستىرىلىپ بەرىلۋ كەرەك. ن.ورازاحىنوۆانىڭ ۇستانىمى دا وسىعان سايادى. «ۇلتتى ءسۇيۋ, قازاقتىڭ وزگەشە مىنەزىن ساقتاپ قالۋ تۋعان انا ءتىلىن قالاي وقىتۋعا بايلانىس­تى. ءتىل – جۇرت­تىڭ جانى. تى­لى­نەن ايىرىلعان جۇرت – جو­يىل­عان جۇرت». جۇسىپبەك ايما­ۋىت ۇلىنىڭ وسى تۇجى­رى­مىن شامشىراق ەتىپ العان تەح­نو­لوگيانىڭ باستى مەجەسى دە وسى – انا ءتىلىمىزدىڭ جالاۋىن جىقپاي-اق ەكىنشى, ءۇشىنشى تىلدەردى مەڭگەرۋدىڭ نەگىزىن قالاۋ, تاڭداۋ ءپانى ارقىلى وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن تەرەڭدەتىپ, دۇنيەتانىمىن كەڭەيتۋ. اتالعان زەرتحانا ۇكىمەتتىڭ «مەكتەپ وقۋشى­لارىنىڭ فۋنك­تسيو­­نالدىق ساۋات­تىلىعىن دامىتۋ جونىن­دەگى» قاۋلىسىنا سايكەس, «ماڭ­گىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەياسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, نۇر-سۇل­تان قا­لا­سىنىڭ ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جۇزەگە اسىپ جاتقان «پروفەسسور ساباعى» جوباسى اياسىندا ىسكە قوسىلعان ەدى. قازىرگى تاڭدا ءتول تەحنولوگيامىزعا ارنالعان زەرتحانا جۇمىسى ەلوردالىق ءبىلىم سالاسىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى.

بۇگىندە «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» تەحنولوگياسىنا 27 جىل تولىپ وتىر. وسى تەحنولوگيا شەڭبەرىندە بىلىمدەرىن جەتىلدىرىپ كەلە جاتقان باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ العىرلىعى مەن دارىنىنا سۇيسىنۋگە بولادى. قازاق ءتىلىنىڭ قاسيەتىن ءتۇسىندىرىپ, بالانىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتىن ارتتىرۋعا تالاي جىلدان بەرى ايانباي ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان پروفەسسور پەداگوگيكا سا­لا­سىنداعى ۇلتتىق تەحنولوگيانىڭ تامىرى تەرەڭ­دە جاتقانىن ايتادى.

«ەگەمەندىك العان العاشقى جىلداردان باستاپ ءتول تەحنولوگيانى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋ ءۇشىن ەڭبەك­تە­نە­مىن. «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋدىڭ» باستى كوزدەگەنى – قازاق تىلىندە ويىن تولىق جەتكىزە الاتىن, ۇلتتىق قۇن­دىلىقتاردى باعا­لاي بىلەتىن, قا­زاق­تىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن تەرەڭ مەڭگەرگەن, ۇلتتىق ساناسى قا­لىپ­تاسقان, رۋحى بيىك كوپتىلدى, ءبى­لىمدى تۇلعا قالىپتاستىرۋ. ەلدىڭ تۇتقاسىن ۇستار بۇگىن­گى بالا, ەرتەڭگى ورەندەر قا­جىرلى, قايراتتى, ەڭ باستىسى – قازاق تىلىندە توسىلماي سويلەيتىن ءور نامىستى بولۋى قاجەت. وسى ورايدا ءتول تەحنولوگيا ءار وقۋشىعا كەز كەلگەن ءپاندى جەڭىل يگەرۋگە جول اشادى. ال زەرتحانا تالىمگەرلەرى وسى تەحنولوگيانىڭ نەگىزىندە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى, اعىلشىن, ورىس تىلدەرى, ماتەماتيكا پاندەرىن جىلدام ءارى تىڭ­عىلىقتى وقيتىن بولادى», دەيدى ن.ورازاحىنوۆا.

وقۋشىلاردىڭ مەڭگەرگەن ءبىلىم دەڭگەيى مەن تانىم-قابىلەتىن ايقىنداپ بەرەتىن زەرتحانادان قازاق تىلىندە ويىن تولىق جەتكىزە الاتىن تۇلعا ءوسىپ شى­عاتىنى انىق. ء«بىلىمدى جاڭعىرتۋ ورتا­لىعىنىڭ 30 جىلعا جۋىق تاريحى بار تەحنولوگيانى قولداپ, وسىنداي ساباقتى وتكىزۋگە ۇسىنىس جاساعانىنا قۋانىشتىمىن. ساباقتى وتكىزۋ الاڭى رەتىندە ەلورداداعى №52 مەكتەپتى تاڭداپ الۋىمىزدىڭ دا سەبەبى بار. بىرنەشە جىل بۇرىن مەكتەپتە ءتول تەحنولوگيا بويىنشا تاجىريبەلىك جۇمىس باستالعان ەدى. وسى اۋقىمدى ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ۇلكەن رەسپۋبليكالىق سە­مينار ۇيىمداستىرىلدى. سەمينار كەزىندە بالالاردىڭ بىلىمىنە ەلىمىزدىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىنەن كەلگەن مەكتەپ باسشىلارى مەن مۇعالىمدەرى ءتانتى بولعان ەدى», دەگەن پروفەسسور جوبا اياسىندا نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى №52 جانە №86 مەكتەپ گيمنازيالارىندا ات­قار­عان جۇمىس­تارىمەن دە تانىستىرىپ ءوتتى.

«كەشەندى ءبىلىم بەرۋ ءادىسى قىسقا مەرزىمدە بالالاردىڭ ويلاۋ, سويلەۋ داع­دىسىن ۇشتايدى. بۇل بالالار جو­عارى ناتيجەدە وقىپ جاتقان وقۋ­شىلار ەمەس. مۇندا ءبىلىمى ورتاشالار وقيدى. بالالاردىڭ ءبىلىمىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ, دامىتۋ ماقساتىندا 16 ساباق ۇيىمداستىردىق. بۇل سا­باق­تاردىڭ 15-ى ونلاين فورماتتا ءوتتى. ساباققا وقۋشىلار ۇلكەن قى­زى­عۋشىلىقپەن قاتىستى. ارينە, «پروفەسسور ساباعىندا» بەرىلىپ وتىرعان ءبىلىم مەكتەپتىڭ كولەمىنەن دە جوعارى دەڭگەيدە. ساباقتىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى دە وسىندا. وسى جاعىنان ماعان تەحنولوگيا وتە كوپ كومەكتەستى. قاراپايىمنان ۇزدىك, قاتار­داعى بالادان وزات وقۋشى جاساۋ – «ساتىلاي كەشەندى وقى­تۋ» تەحنولوگياسىنىڭ نەگىزىندە مۇمكىن دۇنيە. بۇل ءادىس بويىنشا تەك قازاق ءتىلى ەمەس, وزگە دە پاندەردى يگەرۋگە بولادى», دەيدى ۇلا­عات­تى ۇستاز.

«زاماناۋي تالاپتارعا ساي وقۋ-تاربيە ءۇردىسىن ۇلت­تىق قۇندىلىقتارعا نەگىز­دەۋ ارقىلى ۇلتتىق مەك­تەپ­تىڭ ۇلگىسىن جاساۋ قاجەت». بۇل ويدى نۇرشا الجان­باي­قىزىنىڭ جالىقپاي ايتىپ كەلە جاتقانىنا دا ءبىرتالاي جىل بولدى. الايدا 1994-1995 وقۋ جىلىنان باس­تاپ جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان «ساتىلاي كەشەندى وقىتۋ» ءالى كۇنگە تولىق بەكى­تىلمەگەن. قازاق ءتىلىنىڭ قاسيەتىن ءتۇ­سىندىرۋ ارقىلى وزگە پاندەردىڭ قىر-سىرىن تەز مەڭگەرۋگە, فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتى ارتتىرۋدى كوزدەيتىن تەحنولوگيا بويىنشا قازىرگى تاڭدا ءبىر عانا ەلوردانىڭ وزىندە 2 مىڭنان استام ءبىلىم الۋشى, 150-گە جۋىق تاربيەلەنۋشى سويلەۋ داعدىلارىن قالىپتاستىرىپ, ۇلتتىق ءتالىم-تاربيەمەن سۋسىن­داۋدا. «ساتىلاي كە­شەندى وقىتۋ» تەح­نو­لوگيا­سىنىڭ تاجىريبەلىك الاڭ جۇمىستارىنا ەل كولەمىندە 7 با­لا­باق­شا تاربيەشىسى مەن جۇزدەن استام مۇعالىم بەل­سەندى قاتىسىپ ءجۇر. نۇر-سۇلتان اۋماعىندا سوڭعى 9 جىل كولە­مىن­دە جۇرگىزىلىپ, اياسى كەڭەيىپ كەلە جاتقان ءتول تەحنولوگيانىڭ العاشقى جەڭىسى مەن جەتىستىكتەرى از ەمەس. ال «پروفەسسور سابا­عى­نىڭ» مۇعا­لىمى نۇرشا الجانبايقىزى «بۇل تەحنو­لوگيا اسىرەسە, قازاقشاعا شورقاق بالالار ءۇشىن تاپتىرماس وقىتۋ ادىستەمەسى. مەكتەپ وقۋشىلارى وسى تەحنولوگيا بويىنشا وقيتىن بولسا, انا ءتىلىن جەتىك مەڭگەرىپ قانا قويماي, سوزدىك قورىن مولايتىپ, وزگە پاندەر بويىنشا دا ويلاۋ قابىلەتىن دامىتادى», دەيدى.