قىزىلورداڭىزعا گاز الدەقاشان كەلگەن. قالا كوگىلدىر وتىننىڭ قىزىعىن كورىپ وتىر. دەگەنمەن, بۇرناعى جىلدارى قاقاعان ايازدا جىلۋسىز قالعان كەزدەر بولعان. ول دا سەبەپسىز ەمەس. قىس مەزگىلىندە گازدى تۇتىنۋ كوبەيەدى دە, ونى تاراتىپ تۇرعان جەلىلەرگە ارتىق سالماق تۇسەدى. سوندىقتان جىلۋ ءسونىپ, جۇرت ابىگەرگە تۇسەدى. ەندىگى جەردە مۇنداي كەلەڭسىز جاعداياتتار بولمايدى. ويتكەنى, رەسپۋبليكانىڭ وڭتۇستىك ايماقتارىن گازداندىرۋعا باعىتتالعان «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى قۇرىلىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالدى.
قىزىلورداڭىزعا گاز الدەقاشان كەلگەن. قالا كوگىلدىر وتىننىڭ قىزىعىن كورىپ وتىر. دەگەنمەن, بۇرناعى جىلدارى قاقاعان ايازدا جىلۋسىز قالعان كەزدەر بولعان. ول دا سەبەپسىز ەمەس. قىس مەزگىلىندە گازدى تۇتىنۋ كوبەيەدى دە, ونى تاراتىپ تۇرعان جەلىلەرگە ارتىق سالماق تۇسەدى. سوندىقتان جىلۋ ءسونىپ, جۇرت ابىگەرگە تۇسەدى. ەندىگى جەردە مۇنداي كەلەڭسىز جاعداياتتار بولمايدى. ويتكەنى, رەسپۋبليكانىڭ وڭتۇستىك ايماقتارىن گازداندىرۋعا باعىتتالعان «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى قۇرىلىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالدى.
جالپى ۇزىندىعى 1475 شاقىرىمدى قۇرايتىن بۇل جەلىنىڭ 846 شاقىرىمى قىزىلوردا وبلىسىنان وتەدى. ونىمەن قوسا اتالعان قۇبىر ءوڭىردىڭ بارلىق اۋدان ورتالىقتارىنا جاعالاي تارتىلعان. ەندى وسى نەگىزگى گاز جەلىسىنە قوسىلۋ ارقىلى كەزەڭ-كەزەڭىمەن وبلىستىڭ بارلىق ەلدى مەكەندەرىن كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قىزىلوردا وبلىسىن كەشەندى گازداندىرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى 2013-2015 جىلدارى ارالىعىندا جۇرمەك. سول كەزدە 21 اۋىل وتىننىڭ وسى تۇرىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل جۇمىستار ءتيىستى دارەجەدە جۇزەگە اسىرىلعان جاعدايدا 2015 جىلى ايماق حالقىنىڭ 70 پايىزىن گازبەن قامتۋعا مۇمكىندىك تۋادى. اتالعان جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا, 2013 جىلى وبلىستىق بيۋدجەتتەن 623,6 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. قازىرگى تاڭدا بۇل قارجىعا ەلدى مەكەندەردىڭ 5 تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەلەرى مەن 10 جوبالاۋ سمەتالىق قۇجاتتامالارى ازىرلەنۋدە. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, اقشابۇلاق كەنىشىنەن بەرىلەتىن گاز قىزىلوردا قالاسىنىڭ قاجەتتىلىگىن وتەۋگە جەتپەي كەلدى. ءتىپتى الدىمەن تۇرعىن-ءۇي سەكتورىنا كوگىلدىر وتىن جەتكىزۋ ءۇشىن وتكەن جىلدارى كاسىپورىندار مەن بيزنەس سۋبەكتىلەرىن گازدان اجىراتىپ, وبلىس ورتالىعىن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان «قىزىلوردا جىلۋ ەلەكترورتالىعى» مەن «وڭتۇستىك جىلۋ ورتالىعىن» شەكتەۋگە ءماجبۇر بولعان كەزدەر ءوتتى. اتالعان تۇيتكىلدى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن قىزىلوردا قالاسىنا ەكىنشى اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانساسىن سالۋ كەرەك ەدى. ونى «اقشابۇلاق–قىزىلوردا» جانە «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرلارى تۇيىسكەن جەردە بىرىكتىرىپ, قۇرىلىستىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن ازىرلەۋ «قازترانسگاز ايماق» اق قارجىسى ەسەبىنەن جۇرگىزىلدى.
وسىنىڭ نەگىزىندە «قازترانسگاز ايماق» اق 4,3 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيالىق قارجى سالىپ, ەكىنشى اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانساسى مەن رەدۋتسيالىق ءتۇيىننىڭ قۇرىلىسى جاسالدى. بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قىزىلوردا قالاسىنا جەتىسپەيتىن گاز مولشەرىن «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنان الۋعا مۇمكىندىك تۋدى. سونداي-اق, قىس مەزگىلىندە كۇن سۋىتىپ, قالادا گاز تۇتىنۋ مولشەرى ارتقان كەزدە قىزىلوردا قالاسىنىڭ شەت ايماقتارىندا ونىڭ قىسىمى ازايىپ, شالعاي جاتقان شاعىن اۋدانداردى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋدە قيىندىقتار تۋىنداپ كەلگەن. وسى ورايدا, قىزىلوردا قالاسىنىڭ ىشكى جەلىلەرىندەگى گازدى بىرقالىپتى قىسىمعا كەلتىرۋ ءۇشىن بيىل «قازترانسگاز ايماق» اق 1,7 ميلليارد تەڭگەگە ۇزىندىعى 20,4 شاقىرىمدى قۇرايتىن جوعارعى قىسىمدى اينالدىرما گاز قۇبىرىن سالدى. وسى ارقىلى قالانىڭ گاز جەلىلەرىندەگى قىسىمدى بىرقالىپتى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا بولادى.
مۇنىمەن قوسا قىزىلوردا وبلىسىنداعى جەراستى شيكىزات ونىمدەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا وڭتۇستىك تورعاي ويپاتىنداعى كەن ورىندارىنداعى ىلەسپە گازدى ايماقتىڭ قاجەتتىلىگىنە كەشەندى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن, «پەترو قازاقستان قۇمكول رەسورسيز» اق-پەن جاڭا جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەندى. بۇل جوبا ارقىلى «ارىسقۇم», «كەڭلىك», «قىزىلقيا», «بەكتاس», «قونىس», «سولتۇستىك باتىس قىزىلقيا» كەن ورىندارىنداعى گازدى «ارىسقۇم» كەن ورنىنا جيناقتاپ, سول جەردە جاڭادان گاز دايىنداۋ قوندىرعىسىن سالۋ كوزدەلگەن. ءارى قاراي وندەۋدەن وتكەن گازدى بولاشاقتا سالىناتىن «ارىسقۇم» كەنىشىنەن «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنا دەيىن جەتكىزۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپاردا بار.
سونىمەن, وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا قىزىلوردا قالاسىنا تىكەلەي كوگىلدىر وتىن جەتكىزىپ تۇراتىن ەكىنشى اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانساسى ىسكە قوسىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قىزىلوردا قالاسى بۇگىنگى ايازداردا جىلۋدان اجىراماي, قىستان قينالماي كەلەدى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا.