سانانى ۋلاعان «سينتەتيكا»

«سپايس» پەن «سنيۋستەن» باستالعان زاڭسىز ساۋدا

ەلىمىزدە «سينتەتيكالىق ەسىرتكى» دەيتىن ۇعىم وسىدان جەتى-سەگىز جىل بۇرىن پايدا بولدى. العاشىندا قازاقستانعا تەمەكى قوسپالارى بار «سپايس» كەلدى, ۋاقىت وتە ءتۇتىنى جوق تەمەكى – «سنيۋس» ساۋداعا شىعا باستادى, كەيىننەن ەسىرتكى الەمىن «كريستالل», «جىلدامدىق», «ۆانناعا ارنالعان تۇز» دەگەن ءتۇرلى اتاۋ جامىلعان سينتەتيكالىق زاتتار تەز جاۋلاپ الدى. ەڭ سوراقىسى – بۇل دەرتتىڭ تىرناعىنا ەڭ ءبىرىنشى بولىپ جانى جاڭالىققا قۇمار جاستار ىلىگىپ جاتىر.

سينتەتيكالىق ەسىرتكىمەن كۇرەسۋ قۇزىرلى ورگاندار ءۇشىن قانشالىقتى قيىن بولسا, حيميالىق قوسپالارعا قول جەتكىزۋ سونشالىقتى وڭاي بولىپ بارادى. بۋىنى بەكىپ ۇلگەرمەگەن جەتكىنشەكتەردىڭ دەنى بۇل دەرتتىڭ تورىنا ونلاين ارقىلى ىلىگىپ ءجۇر. سەبەبى سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەر, نەگىزىنەن, ينتەرنەت ارقىلى ساتىلادى. ال ەلىمىزدە كەز كەلگەن ازامات ءۇشىن ينتەرنەت دۇكەندەر قولجەتىمدى ەكەنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ياعني ساتىپ الۋشى مەن ساۋداگەر ءبىر بىرىمەن بەتپە-بەت كەزدەسپەيدى. تاۋار ونلاين تاڭدالىپ الىنادى, تولەم دە ونلاين جاسالادى. كەيىننەن ساتىپ الۋشى مەن ساۋداگەر ءتۇرلى مەسسەندجەرلەر ارقىلى بايلانىسقا شىعىپ, تاۋاردى قاي جەردەن, قاي ۋاقىتتا الىپ كەتە الاتىندىعى جونىندە نۇسقاۋلىقتارمەن الماسادى. وسىلايشا, بارلىق ءىس بەلگىسىز ارا قاشىقتىقتا جاسالادى.

بۇگىندە سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ تەز تارالۋى بۇكىل الەمنىڭ ەڭ ۇلكەن قاۋپىنە اينالىپ وتىرعانى دا تۇسىنىكتى. سەبەبى بۇل ەسىرتكى ءتۇرىنىڭ ەركىن ساۋداسى, جاڭا تۇرلەرىنىڭ تەز پايدا بولۋى, ينتەرنەتتەگى مالىمەتتەردىڭ اشىق­­تىعى, «سينتەتيكانىڭ» جارناماسى جالت-جۇلت ەتكەن سان ءتۇرلى سايتتارعا باقىلاۋدىڭ جوق­تىعى – وسىنىڭ بارلىعى ونسىز دا كۇردەلى ماسەلەنى ۋشىقتىرىپ كەلەدى.

وسىدان ەكى جىل بۇرىن سول كەزدەگى ءماجىلىس دەپۋتاتى قانات مۋسين سايتتاردا ەسىرتكى جارناماسى عانا ەمەس, ونى دايىنداۋ جولدارى دا ەگجەي-تەگجەي كورسەتىلەتىنىن ايتىپ, دابىل قاققان ەدى. «ينتەرنەتتى شارلاپ جۇرگەن ءتۇرلى سايتتاردا سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى ساۋدالاپ قانا قويماي, ونى دايىندايتىن قۇرال-جابدىعىنا دەيىن, ءتىپتى جەكە ءوندىرىسىن اشۋعا ۇيرەتەتىن اشىق بەينەكۋرستار بار», دەگەن ماجىلىسمەن بۇل كەسەلدى جاسىرىن تاراتۋعا جاريا تۇردە جاستاردى تارتىپ جاتقانىن ايتىپ, وسى ماسەلەگە قۇزىرلى ورگانداردىڭ عانا ەمەس, ءدۇيىم جۇرتتىڭ نازارىن بۇرعان بولاتىن. قارا نارىقتا «سينتەتيكانىڭ» ساۋداسىن قىزدىرىپ تۇرعان سايتتارعا سودان كەيىن «سوعىس» اشىلدى. بىراق بىرەۋى جابىلسا, كوپ ۇزاماي-اق ونىڭ ورنىنا ەكى جاڭاسى اشىلادى.

ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ حالىقپەن ەسەپتىك كەزدەسۋ وتكىزۋ كەزىندە مۇن­داي ينتەرنەت رەسۋرستارعا ۇنەمى مونيتورينگ جۇرگىزىلەتىنىن ايتىپ, جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدە 740 ەسىرتكى سايتى انىقتالىپ, بۇعات­تالعانىن حابارلاعان بولاتىن. ءىىم-ءنىڭ دەرەگىنە سايكەس, سونداي-اق بيىل 6 ۇيىمداسقان ەسىرتكى توبىنىڭ جولى كەسىلىپ, 1700-دەن استام ادام قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان.

سوڭعى جىلدارى ء«داستۇرلى» ەسىرتكىنىڭ ورنىن سينتەتيكالىق قوسپالار قارقىندى تۇردە الماستىرىپ كەلە جاتقانىن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى دە جوققا شىعارمايدى. ىشكى ىستەر ءمينيسترى ءتىپتى سينتەتيكالىق ءدارى- دارمەكتەردىڭ دەنى قازاقستانعا ەۋروپا ەلدەرىنەن كەلەتىنىن دە اشىق مالىمدەدى. «وسى­عان بايلانىستى شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن ءوزارا تىعىز ءىس-قيمىل جاساۋدى قولعا الدىق. وسىن­داي بىرلەسكەن ءىس-شارالار بارىسىندا 10 ەسىرتكى زەرتحاناسى جويىلىپ, بيىل «سينتەتيكا» ەكى ەسە كوپ تاركىلەنىپ وتىر. جىل باسىنان بەرى ەسىرتكى قىلمىسىنا قارسى ءىس-قيمىل بولىمشەلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى زاڭسىز اينالىمنان 2 توننادان استام ەسىرتكى تاركىلەسە, ونىڭ 4 كەلىسى – گەروين, 41 كەلىدەن استامى – سين­تەتيكالىق ەسىرتكى. بۇل شامامەن 100 مىڭ ەسىرتكى دوزاسى. ال ونىڭ قارا نارىقتاعى قۇنى 1,5 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى», دەدى مينيستر.

«ەسىرتكىنى قارا كۇشپەن جەڭە المايمىز»

راس, «سينتەتيكا» از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە بۇكىل الەمگە كەڭ تارالىپ كەتتى. قازاقستان دا بۇل «جاڭاشىلدىقتان» قالىس قالعان جوق. ال مۇنىڭ باستى سەبەبىن ءىىم ەسىرتكى قىلمىسىنا قارسى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باسشىسى باقىتجان ءامىرحانوۆ سينتەتيكالىق ەسىرتكى ءوندىرىسىنىڭ قاراپايىمدىلىعىمەن ءارى ارزاندىعىمەن تۇسىندىرەدى. «سينتەتيكانىڭ بارلىق كومپونەنتى بىلاي قاراعاندا زاڭدى جانە قولجەتىمدى. ماسەلەن, جەكە ورگانيكالىق قوسىلىستار, اتسەتون, ەتيل ءسپيرتى جانە سىركە قىشقىلى ارقىلى ەسىرتكى قوسپاسىن جاساپ شىعارۋعا بولادى. قولدانۋ ادىستەرى دە ەرەكشە ءبىر دايىندىق پەن داعدىنى تالاپ ەتپەيدى. سەبەبى «سينتەتيكانى» ادەتتە تەمەكى سەكىلدى شەگەدى, دەم الادى نەمەسە ىشكە قابىلدايدى. سوندىقتان ولار جاستار اراسىندا ۇلكەن سۇ­رانىسقا يە. ال بۇدان تۋىندايتىن ەڭ باس­تى قاۋىپ – مۇنداي حيميالىق قوسپالار ۇلت­تىڭ گەندىك قورىنا ۇلكەن زيانىن تيگىزەدى. «سينتەتيكانىڭ» ءدامىن ءبىر رەت تاتىپ كورگەن جاستاردىڭ بولاشاعى ونداعان جىلدارعا تاۋەل­دىلىك پەن اۋىر ازاپقا تولى بولماق», دەيدى پوليتسيا پولكوۆنيگى.

«ەسىرتكى قىلمىسىن تەك قارا كۇش قولدانۋ ارقىلى شەشە المايتىنىمىز انىق. ءبىزدىڭ باتىستىق ارىپتەستەرىمىزدىڭ ءجيى ايتاتىن ءبىر ءسوزى بار. ەسىرتكىنىڭ الدىن الۋعا جۇمسالعان ءار دوللار بولاشاقتا دەنساۋلىقتى قورعاۋ, قىلمىستى اشۋ مەن الەۋمەتتىك شىعىندارعا كەتكەن كەم دەگەندە ون دوللاردى ۇنەمدەيدى», دەيدى ولار. راسىمەن دە, بولارى بولىپ, بوياۋى سىڭگەن قىلمىستى اشكەرەلەگەننەن گورى, ونىڭ الدىن العان, سەبەپ-سالدارىن بولدىرماعان وتە ماڭىزدى. سوندىقتان دا قازىر سينتەتيكا­لىق ناشاقورلىقتىڭ تارالۋى, ينتەرنەتتەگى ونىڭ جارناماسى مەن ساۋداسىنا قوعام بولىپ بىرلەسە قارسى تۇرىپ, پروفيلاكتيكالىق جانە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ بۇرىنعىدان دا ماڭىزدى بولىپ وتىر», دەدى باقىتجان ءامىرحانوۆ.

«ەسىرتكىسىز قوعام قۇرۋ ءۇشىن كۇرەستە ءبىز تولىق جەڭىسكە جەتە المادىق. ونى مويىنداۋىمىز قاجەت. الايدا مەملەكەتتىك ورگان­دار مەن ازاماتتىق قوعامنىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا وڭ ناتيجەگە جەتۋگە بو­لادى», دەگەن باسقارما باسشىسى ەسىرتكى قىل­مىسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ دە قاجەت ەكەنىن ايتتى.

بۇگىندە پوليتسيانىڭ «سينتەتيكا» ساۋدا­سىنىڭ الدىن الۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر­عانىن ايتقان ءىىم وكىلى ەسىرتكى ساۋداگەرلەرىنىڭ نەلىكتەن ادەتتە ۋىستارىنا پسيحولوگيالىق تۇرعىدان تولىق جەتىلمەگەن جاسوسپىرىمدەردى تۇسىرەتىنىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. «وسى ارقىلى «سينتەتيكا» ساتۋشىلار بولاشاقتا وزدەرىنىڭ تۇراقتى كليەنتتەرىن قالىپتاستىرا باس­تايدى. ياعني ولار قارا نارىقتاعى تۇتى­نۋ­شىلارىنىڭ سانىن ازايتپاۋعا مۇددەلى. ەسىرتكى ساۋداگەرلەرى ونى تاراتۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرىن جەتىك مەڭگەرىپ العان. ولار ينتەرنەت تەحنولوگياسىنىڭ بارلىق امال-تاسىلدەرىن پايدالانادى. اسىرەسە, ەسىرتكىنى ءتۇرلى سايتتاردا جارنامالاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارادى. سول سەبەپتى دە بىزگە وڭ-سولىن باعامداپ ۇلگەرمەگەن بالالار مەن ءار جاڭاشىلدىققا ىنتىزار بولىپ جۇرەتىن جەتكىنشەكتەر اراسىندا ەسىرتكىگە قارسى سەنىمدى يممۋنيتەتتى قالىپتاستىرۋ وتە ماڭىزدى», دەيدى پولكوۆنيك.

سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالى­مىنا قاتىستى ماسەلە وسى جىلدىڭ باسىن­دا سە­ناتتا دا وتكىر كوتەرىلگەن بولاتىن. سە­نا­­تور اندرەي لۋكين ەسىرتكىمەن كۇرەس تەك قۇ­­قىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ەمەس, مەم­لە­­كەت­تىك مە­كە­مەلەر مەن بۇكىل قوعامنىڭ دا كۇش-جىگە­رىن تا­لاپ ەتەتىن ايتا كەلىپ: «سينتە­تيكا­لىق پسي­حوتروپتىق زاتتاردىڭ, اسىرەسە, جاس بۋىن­نىڭ ءومىرىن جالمايتىن ەلەۋلى پروب­لەما­لار­دىڭ ءبىرى ەكەنىن ايقىن تۇسىنۋگە ءتيىس­پىز» دەگەن ەدى.

ەلىمىزدە ەسىرتكىگە قاتىستى زاڭناما جە­تىل­دىرىلىپ, جازا قاتايتىلعانىمەن, ناشا­قور­لىقتىڭ الدىن الۋدى جۇيەلى ۇيىمداستىرۋ تەتىگى ءالى دە تابىلا قويعان جوق. قازاقستانداعى ەسىرتكى احۋالىن كۇردەلەندىرىپ تۇرعان ماسە­لەنىڭ باستىسى دا وسى.

«ادامدى ىشتەن جەپ تاۋىسپاي قويمايدى»

كادىمگى شەگەتىن نەمەسە ەگەتىن ء«داستۇرلى» ەسىرتكىمەن سالىستىرعاندا «سينتەتيكانىڭ» تارتقىزار زاردابى اۋىر. «نە ءيسى, نە ءدامى بى­لىنە بەرمەيتىن سينتەتيكالىق زاتتار اقىلدان ايىرىپ, اعزانى ءتىپتى ءىرىتىپ جىبەرەدى», دەيدى ونكولوگ دارىگەرلەر. سوڭعى 2-3 جىلدا «الفا-پۆپ», «مەفەدرون», «فەن», «سپيد», «كريس­تال» دەيتىن تۇيىرشىكتەر مەن ۇنتاقتار كۇرت كوبەيىپ, ولاردان تونگەن قاۋىپ پەن كەسەل دە ازايماي وتىر.

بۇگىندە باقىلاۋداعى پسيحيكالىق بەلسەندى زاتتاردىڭ تىزىمىنە 89 سينتەتيكالىق ەسىرتكى ءتۇرى ەنگىزىلگەن. ناركولوگ دارىگەرلەر بۇل زاتتاردىڭ ارقايسىسى «ادام اعزاسى مەن پسيحيكاسىنا ەشقاشان وشپەيتىندەي ءىز قالدىرادى», دەيدى. ماسەلەن, سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەر ادامعا ماريحۋانا مەن اناشامەن سالىستىرعاندا 10-15 ەسە قاتتى اسەر ەتەدى ەكەن. دارىگەرلەر ءتىپتى «سينتەتيكانى» تۇراقتى قولدانۋشىلاردا گالليۋتسيناتسيا بولىپ, سوڭى قايعىلى وقيعامەن اياقتالىپ جاتادى دەگەن الاڭداۋشىلىعىن دا ءبىلدىرىپ وتىر. ياعني «سينتەتيكانى» تۇتى­نۋشىلار سۋيتسيد جاساۋعا بەيىم كەلەدى دەگەن ءسوز.

ەلوردالىق پسيحيكالىق دەنساۋلىق ورتالى­عىنىڭ ماماندارى دا سوڭعى كەزدە گەروين قول­­داناتىن ناشاقورلاردىڭ سانى سيرەپ, كەرى­­سىنشە سينتەتيكاعا تاۋەلدىلەردىڭ قا­تارى كوبە­يىپ بارا جاتقانىن جاسىرمادى. ولار ورتا­­لىققا كەلەتىن «سينتەتيكا» تۇتىنۋ­شى­لاردىڭ دەنى اۋىر حالدە, تەرەڭ پسيحوزبەن جانە ورتالىق جۇيكە جۇيەسىنىڭ ورگانيكالىق زاقىمدالۋىمەن تۇسەتىنىن ايتتى.

سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى قولدانۋدىڭ سالدارى وتە اۋىر بولاتىنىن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى ءجيى ايتىپ جۇرگەن Recovery قالپىنا كەلتىرۋ جانە پسيحوسوماتيكالىق مەديتسينا ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نيكولاي مالاحوۆ «ونى ەمدەۋ ودان دا قيىن» دەگەن پىكىردە. «ماسەلەن, «سينتەتيكانىڭ» قازىرگى تاڭدا ەڭ كوپ تارالعان ءارى جاستار اراسىندا «ترەند» بولىپ جۇرگەن «تۇز» دەيتىن ءتۇرى بار. «تۇزعا» مىقتاپ وتىرعان ادامنىڭ بويىنان, پسيحيكاسىنان بۇزۋشىلىقتاردىڭ ناقتى ءتىزىمىن جاساۋ ءالى دە مۇمكىن ەمەس. الايدا كەيبىر جال­پى پروبلەمالاردى وقشاۋلاۋعا بولادى. بۇل «سينتەتيكانىڭ» سالدارىنا پسيحيكالىق بۇزىلۋلار, ىشكى اعزالاردىڭ پاتولوگيالارى مەن الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى جاتقىزۋعا بولادى. «تۇزدى» قولدانعان كەزدە ادام بىرتە-بىرتە اپاتيا مەن دەپرەسسياعا ۇشىرايدى, بۇرىنعى حوببيلەرگە, وقۋعا, جۇمىسقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن جوعالتادى. كەرىسىنشە ادامدا ۇيقىسىزدىق, ءوز-وزىنەن دۇربەلەڭ تۋعىزۋ, پارانويا, ەستۋ گالليۋتسيناتسياسى جانە دەليري, ديسفوريا پايدا بولا باستايدى», دەيدى ناركولوگ دارىگەر.

ال «ادامنىڭ سينتەتيكالىق پرەپاراتتى تۇتىنعانىن بىردەن قالاي انىقتاۋعا بولادى؟» دەگەن سۇراققا پسيحوتەراپەۆت-ناركولوگ تالعات قانافين: «ادەتتە «سينتەتيكا» تۇتىنعان ادام­­نىڭ جانارى شاراسىنان شىعىپ كەتەدى, كوز­قاراسى دا «جابايى» بولادى. مەفەدرونعا ماس ادامنىڭ جۇرەك قاعىسى جيىلەپ, جاي جۇرسە دە ەنتىگىپ قالا بەرەدى. بۇلشىق ەتتەرى قاقساپ اۋىرىپ, تىستەرى ىستىق پەن سۋىققا قاتتى سەزىمتال بولىپ كەتەدى. مۋزىكا مەن جارىققا سەزىمتالدىعى جوعارىلاپ, ۇيقىسى مەن تابەتتى بۇزىلادى», دەپ جاۋاپ بەردى.

سوڭعى ۋاقىتتا, اسىرەسە, 16-دان 30 جاسقا دەيىنگىلەردىڭ اراسىندا «سينتەتيكانىڭ» «كريس­تال», «تۇز», «مەف», «مياۋ-مياۋ» سەكىلدى تۇرلەرى ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولىپ وتىرعانىنا الاڭداۋشىلىعىن بىلدىرگەن ناركولوگ مامان: «سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى تۇتىنۋشىلاردىڭ دەنى – وزدەرىن جالعىز سەزىنەتىندەر. ماحابباتتا جولى بولماعاندار. وزدەرىن وتە تومەن باعا­لايدى. ومىرگە قۇلشىنىسى جوق. اتا-انالارى ولاردى تۇسىنبەيدى.

سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى پايدالانعاننان كەيىن ناشاقور كەلەسى اسەرلەردى سەزىنۋى مۇم­كىن: كۇشى تاسىپ, ەيفوريا, بەلسەندىلىك پەن ەنەرگيانىڭ جوعارىلاۋى پايدا بولادى. ءتىپتى وزىنە دەگەن سەنىمدىلىك ارتىپ, الدەبىر سۋپەر قابىلەتتەرىنە سەنە باستايدى. بۇل اسەرلەر ءسوزسىز ۇيقىسىزدىق پەن كۇش جوعالتۋعا اكەپ سوقتىرادى. ادام ءوزى ءۇشىن قاتتى قورقادى, اسىرەسە, ولىمگە بايلانىستى وي ونى شوشىتا باستايدى. ول اشۋلانشاق بولادى, ونىڭ ساناسىندا الدەبىرەۋلەرگە دەگەن «قاستاندىق تەورياسى» پايدا بولادى, وعان بۇكىل الەم قارسى جانە اينالاسىنداعىلاردىڭ ءبارى قاۋىپتى بولىپ كورىنەدى», دەيدى.

ناركولوگ دارىگەرلەر سينتەتيكالىق ەسىرت­كىگە تاۋەلدىلىك العاش تۇتىنعاننان-اق پايدا بولاتىنىن ايتادى. «ادام اعزاسى بۇرىن-سوڭدى بۇنداي ۋدى تاتىپ كورمەگەن. سوندىقتان دا ونى شەكسە دە, ەكسە دە, يىسكەسە دە ايتەۋىر ءبىر جولمەن ىشكە تۇسكەن ج ۇلىنقۇرت ۋاقىت وتە اعزانى ءىرىتىپ, جەپ تاۋىسپاي قويمايدى», دەيدى. ولىمگە تاۋەلدىلىك پەن ازاپتىڭ پايدا بولۋى وسىدان باستالادى. ال ەڭ سوراقىسى – جاس اعزانىڭ ءبىر تاۋەلدىلىكتەن كەيىن ودان باس تارتۋى وتە قيىن. سول سەبەپتى بۇل تاجالدىڭ تىرناعىنا ىلىنگەن جاستى تەز ارادا اراشالاپ الىپ قالۋ كەرەك», دەيدى ماماندار.

سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ اسەرى تۋرالى كەز كەلگەن دارىگەردى سوزگە تارتساق تا ءبارىنىڭ ايتار ويى ءبىر جەرگە كەلىپ توعىسادى. ول – «بار­لىق سينتەتيكالىق پرەپارات ادامنىڭ قايعى-قاسى­رەتىنەن پايدا تابۋ ءۇشىن جاسالادى» دەگەن اششى تۇجىرىم. «سەبەبى كەلەسى دوزانى قابىلداۋ ارقىلى ولار ءتان مەن جان ازابىنان ۋاقىتشا عانا ايىرىلۋى مۇمكىن. الايدا ەسى مەن ەتىن ۋلاپ العان تاجال ىشكە ءبىر كىرگەن سوڭ ابدەن جەپ تاۋىسپايىنشا توقتامايدى», دەيدى ناركولوگ ماماندار.

ءتۇيىن. بۇگىندە 15 پەن 64 جاس ارالى­عىنداعى 270 ميلليوننان استام الەم تۇرعىندارى تۇراقتى ناشاقورلار تىزىمىنە الىنعان ەكەن. جىل سايىن ەسىرتكىنىڭ كەسىرىنەن جەر شارىندا 450 مىڭنان استام ادام اجال قۇشادى. دۇنيەجۇزىلىك ساراپشىلار بۇل سانداردى «بۇكىل الەمنىڭ ناشاقورلىقتىڭ الدىنداعى جاپپاي جەڭىلىسى» دەپ باعالاعان. ال دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە زەر سالساق, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 20 مىڭعا جۋىق ناشاقور ەسەپتە تۇرسا, ونىڭ 1,5 مىڭنان استامى – ايەل, ال 43-ءى بۋىنى قاتپاعان ءجاسوسپىرىم ەكەن. تۇسىنە بىلگەن جانعا حالقىنىڭ سانى 20 ميلليونعا دا جەتپەگەن ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن وسى سانداردىڭ ءوزى ۇلت دەنساۋلىعى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە تونگەن زور قاتەر ەكەندىگى انىق.