ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا حالىق الدىندا ەسەپ بەرگەن ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ ىشكى ىستەر ورگاندارىندا سوڭعى ءۇش جىلدان بەرى جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى رەفورمانىڭ جاي-جاپسارى تۋرالى باياندادى. كەزدەسۋ بارىسىندا ۆەدومستۆو باسشىسى ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا توقتالدى.
ە.تۇرعىمباەۆ قالالىق جەرلەردىڭ قىلمىس ءجيى تىركەلەتىن ايماقتارىندا پوليتسيانىڭ زاماناۋي مودۋلدىك بەكەتتەرى ورناتىلىپ جاتقانىن ايتتى. سونداي-اق بيىلدان باستاپ Police 102 ءموبيلدى قوسىمشاسى ىسكە قوسىلعان. بۇل – مەملەكەت باسشىسىنىڭ «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا قولعا الىنعان جۇمىستاردىڭ ءبىرى.
ءىىم-ءنىڭ حابارلاۋىنشا, قازىر وڭىرلەردە وسىنداي 57 بەكەت جۇمىس ىستەسە, جىل سوڭىنا دەيىن ولاردىڭ سانى تاعى 27-گە كوبەيمەك. جالپى, بەس جىل ىشىندە ەل كولەمىندە بارلىعى 167 بەكەت ورناتۋ جوسپارلانعان.
قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋدا ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسى ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. ە.تۇرعىمباەۆ پوليتسيانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن ارقالاپ جۇرگەن ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ جۇمىسىن ءتيىمدى ەتۋ ءۇشىن قۇزىرەتى كەڭەيتىلىپ, زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرتۋلەر ەنگىزىلەتىنىن مالىمدەدى.
«ۋاقىت تالابىنا ساي تۇرعىندارمەن بايلانىسۋدىڭ تىڭ تاسىلدەرى دە تاجىريبەگە ەنگىزىلىپ كەلەدى. بۇگىندە ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار زاماناۋي كوممۋنيكاتسيالار ەسەبىنەن پيك, م ۇلىك يەلەرى بىرلەستىگى جانە بەلسەندى تۇرعىنداردىڭ 7,5 مىڭ چاتىنا قوسىلعان. وسى قىزمەتتە جۇرگەن ءتارتىپ ساقشىلارى الەۋمەتتىك جەلىلەرگە دە تىركەلگەن. مۇنىڭ بارلىعى ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىنا تاۋلىك بويى حالىقپەن تىعىز بايلانىستا بولىپ, ءوز ۋچاسكەسىندەگى جاعدايدى باقىلاۋعا جانە قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا دەر كەزىندە دەن قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى ءىىم باسشىسى.
جىل باسىنان بەرى كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى مىڭنان استام قىلمىس تىركەلگەن. «جەتكىنشەكتەر اراسىندا قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ كۇرت كوبەيىپ كەتۋىنە ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلعان كارانتيندىك شەكتەۋلەر مەن وتباسى-تۇرمىستىق پروبلەمالار جانە اتا-انالاردىڭ بەيقامدىعى ءوز اسەرىن تيگىزىپ وتىر», دەدى مينيستر. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قىلمىستاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى, ياعني 43,5 پايىزى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى جىنىستىق ازعىنداۋعا قاتىستى بولسا, مۇنداي قىلمىستىڭ باسىم كوپشىلىگىن (78%) جەتكىنشەكتەردىڭ جاقىندارى جاسايدى ەكەن.
«ەڭ سوراقىسى, مۇنداي قىلمىستاردى كامەلەتكە تولماعاندار ىستەرى جونىندەگى ينسپەكتورلار مەن ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار پروفيلاكتيكالىق ساباقتار, بالالارمەن اڭگىمەلەسۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ورگاندارىمەن بىرگە جۇرگىزگەن ءىس-شارالار كەزىندە عانا انىقتاپ جاتادى. كوبىنەسە بالانىڭ ەت جاقىندارى بۇل جايىندا ءتىس جارماۋعا تىرىسادى. سول سەبەپتى مۇنداي قىلمىستار جاسىرىن سيپاتتا بولىپ كەلەدى», دەدى ە.تۇرعىمباەۆ.
بالالار قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى دە وزەكتىلىگىن جويماي وتىر. جاز شىققالى بۇلدىرشىندەردىڭ قاتىسۋىمەن بولعان جازاتايىم وقيعالار سانى وسكەن. مىسالى, سوڭعى بەس ايدىڭ ىشىندە 30 بالا تەرەزەدەن قۇلاپ كەتسە, وكىنىشكە قاراي, 6 بالانىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ مۇمكىن بولماعان. جول ۇستىندە جاراقاتتانعان بالالار مەن جەتكىنشەكتەر اراسىنداعى سۋيتسيد سانى دا ازايماي تۇر. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, بيىلدىڭ وزىندە 43 بالا جول اپاتىنان كوز جۇمسا, 248 ءجاسوسپىرىم ءوزىن ءوزى ولتىرۋگە ارەكەتتەنگەن. وكىنىشكە قاراي, ولاردىڭ 84-ءى ومىرمەن قوشتاسقان.
پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ينتەرنەت-رەسۋرستارعا مونيتورينگ جۇرگىزۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. ويتكەنى ەلىمىزدە سوڭعى ۋاقىتتا عالامتور ارقىلى جاسالاتىن ەكى قىلمىستى اۋىزدىقتاۋ قيىندىق تۋعىزىپ وتىر. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ەسىرتكىنى بايلانىسسىز ساتۋدا «بەلسەندى» بولىپ العان ەسىرتكى ساۋداگەرلەرى بولسا, ەكىنشىسى – ونلاين ساۋدانىڭ «كورىگىن قىزدىرعان» ينتەرنەت الاياقتار.
پاندەميا كەزىندە ونلاين ساۋداعا سۇرانىس ارتتى. سايكەسىنشە, ينتەرنەت ارقىلى جاسالاتىن الاياقتىق تا ەكى ەسەگە كوبەيدى. سونىڭ سالدارىنان حالىق 67 ميلليون تەڭگە شىعىنعا باتقان. وسىعان وراي مينيسترلىك كيبەرقىلمىسپەن كۇرەس ورتالىعىنىڭ جۇمىسىن كۇشەيتىپ وتىر. تەك وسى قىلمىستاردى انىقتاۋعا باعىتتالعان ارنايى توپتار قۇرىلىپ, ۇلتتىق بانك, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىلىپ, ازاماتتاردىڭ جەكە مۇلكىن قورعاۋ قادامدارى جاسالۋدا. «ينتەرنەت الاياقتاردى اشكەرەلەۋدە وزگە مەملەكەتتەرمەن دە قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا تۋرا كەلىپ وتىر», دەدى مينيستر.
سوڭعى ءۇش جىلدا ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى 13 جارىم مىڭعا قىسقارتىلىپ, 106 باسقارۋ ءبولىمى مەن 1483 باسشىلىق لاۋازىم تاراتىلعان. وسىلايشا, پوليتسەيلەردىڭ سانى 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 471-دەن 369-عا دەيىن ازايدى. بۇل ەۋروپالىق ەلدەردىڭ كورسەتكىشىمەن سايكەس كەلەدى جانە اكىمشىلىك شىعىنداردى ءبىرشاما ازايتادى.
«2019 جىلدان باستاپ ءىىم كورسەتەتىن قىزمەتتەر تىزبەسىنەن مەكەنجاي انىقتاماسىن بەرۋ الىنىپ تاستالدى. بۇرىندارى وسى انىقتامانى الۋ ءۇشىن جىل سايىن 12 ميلليونعا دەيىن ءوتىنىش كەلىپ تۇسەتىن. ەندى بۇل مالىمەتتەردى تىكەلەي «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالىنان الۋعا بولادى. سونداي-اق كولىكتى تىركەۋ قىزمەتى جەڭىلدەتىلدى», دەدى مينيستر.
قوعاممەن بايلانىس جاساۋ باعىتىنداعى جۇمىستىڭ تۇبەگەيلى وزگەرگەنىن تىلگە تيەك ەتكەن مينيستر «حالىقتىڭ سەنىمىن ارتتىرۋ جانە ازاماتتاردىڭ پوليتسياعا دەگەن سەنىمىن قايتارۋ – باستى ماقسات» ەكەنىن دە اشىق ايتتى. «بارلىق 262 پوليتسيا بولىمىندە اشىلعان «ازاماتتارعا ارنالعان قابىلداۋ بولمەلەرىندە» بيىلدىڭ وزىندە 55 مىڭ ادام كەڭەس الدى. ءوزىم دە الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشامدا ازاماتتارمەن تىكەلەي ديالوگ جۇرگىزەمىن. بىردە-ءبىر ءوتىنىش نازاردان تىس قالمايدى», دەگەن ەرلان تۇرعىمباەۆ جەكە قۇرام اراسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس ناتيجەلەرىنە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى 3 جىلدا ءىىم-دە جەمقورلىق قىلمىستار سانى 43 پايىزعا كەمىگەن. «جەمقورلىقپەن كۇرەس جالعاسا بەرەدى» دەدى ءسوزىن تۇيىندەگەن سپيكەر.