بالۋاندارىمىزدىڭ بابى قانداي؟

وسى ورايدا كۇرەس تۇرلەرى بويىنشا ايتار بولساق, قازىرگى تاڭدا ەل قورجىنىندا بارلىعى – 11 جولداما بار. ونىڭ 5-ءى ەركىن كۇرەس بالۋاندارىنىڭ ۇلەسىندە. بۇل جەردە باسىن اشىپ ايتا كەتەتىن جايت – جولداما بالۋانعا ەمەس, سالماققا بەرىلەدى. وسى سالماق بويىنشا وليمپياداعا كىم بارادى ونى  ليتسەنزياعا يەلىك ەتكەن ەلدىڭ ءوزى شەشەدى.  

ەندەشە, جوعارىداعى ەركىن كۇرەس ءتۇرى بويىنشا 5 جولداما كىمدەرگە بۇيىرادى جانە ولاردان نەندەي ناتيجە كۇتەمىز؟ اتالعان سۇراق توڭىرەگىندە ءسوز قوزعاساق, قورجىنداعى بەس جولدامانىڭ ءبىرى 57 كيلو سالماقتىڭ ۇلەسىندە. ونى اكەلگەن – تەگى تىۆالىق, قازىر اقتوبەنىڭ نامىسىن قورعاپ جۇرگەن 1991 جىلى تۋعان نۇريسلام ساناەۆ اتتى جىگىتىمىز. بۇل ازامات قازىر تولىق بابىندا. بۇعان دەيىنگى جەتىستىگى: 2015 جىلى الەم چەمپيوناتىندا 5-ءشى ورىنعا يە بولىپ, ريو وليمپياداسىنا جولداما العانى بار. بىراق 1/8 فينالدا گرۋزيالىق بالۋان ۆلاديمير حينچەگاشۆيليدەن 4:3 ەسەبىمەن ۇتىلدى. ودان كەيىن جۇبانىش بەلدەسۋىندە ءۇش دۇركىن الەم چەمپيونى ازەربايجاندىق حادجي اليەۆتەن 10:8 ەسەبىمەن ۇتىلدى. اليەۆ قولا جۇلدەگەر اتانسا,  گرۋزين بالۋانى وليمپيادا چەمپيونى بولدى. بىراق... بىراق دەمەكشى ريو-2016 اياقتالعان سوڭ ساناەۆتىڭ جوعارىداعى ەكى بەلدەسۋىن اسىقپاي تالداعان ماماندار «قازاقستاندىق بالۋان جەڭىلمەپتى» دەگەن قورىتىندى شىعاردى. وكىنىشتى جاعداي. تەمىردى قىزعان كەزدە سوقپاعان ءوزىمىز كىنالىمىز. سالعىرتتىعىمىزدىڭ كەسىرىنەن بالانىڭ باعى بايلاندى. ودان كەيىن 2018 جىلى ماجارستاندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا وسى سالماقتا ساناەۆ كۇمىس جۇلدەگەر اتاندى. فينالدا رەسەيلىك بالۋان زاۋر ۋگۋەۆتەن ۇتىلدى. بۇل دا داۋلى بەلدەسۋ رەتىندە تاريحتا قالدى. شىن مانىندە ساناەۆ جەڭگەن ەدى.

حوش دەلىك. 2019 جىلى كۇرەس تۇرلەرىنەن نۇر-سۇلتان قالاسىندا الەم چەمپيوناتى وتكەنى بەلگىلى. وسى ءدۇبىرلى دودادا ساناەۆ 57 كيلو سالماقتا بەلدەسىپ قولا جۇلدەمەن قوسا جولدامانى دا جەڭىپ الدى. نەگىزى بۇل جىگىت توكيو وليمپياداسىنان مەدال الاتىنداي تولىق مۇمكىندىگى بار. بۇل پىكىردى كۇرەس ماماندارى دا ماقۇلداپ وتىر. جوق دەگەندە قولانىڭ شەتىن تىستەۋى ابدەن مۇمكىن.

ساناەۆتىڭ باستى قارسىلاستارى: 2018 جانە 2019 جىلدارى قاتارىنان ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى اتانعان رەسەيلىك ز.ۋگۋەۆ پەن الەم چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن جۇلدەگەرى (2018 قولا, 2019 كۇمىس) تۇرىك بالۋانى سۇلەيمان اتلي. ساناەۆ 2019 جىلى ەلوردا تورىندە وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە وسى تۇرىكتەن جەڭىلگەن بولاتىن. بۇلاردان باسقا 2019 جىلعى الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, 2020 جىلعى ازيا چەمپيوناتىنىڭ جەڭىمپازى ۇندىستاندىق راۆي كۋمار دا وڭاي قارسىلاس ەمەس. سول سياقتى اتالعان سالماقتا جۇلدەگە يە بولىپ جۇرگەن – اقش, يران, موڭعوليا, جاپونيا بالۋاندارى دا بار.

كەلەسى جولداما 65 كيلو سالماق دارە­جەسىنە بۇيىرعان ەكەن. ونى ەل قور­جىنىنا سالعان قىزىلوردالىق ساقا بالۋان – داۋلەت نيازبەكوۆ. بۇل سپورتشىنىڭ جاسى دا اۋدەم جەرگە جەتىپ قالدى. وتىزدىڭ ۇستىندە. بۇعان دەيىن قول جەتكىزگەن ناتي­جەلەرىنە توقتالساق, 2011 جىلى ىستانبۇلدا وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە 55 كيلو سال­ماقتا قولا مەدالعا يە بولىپ, لوندون وليم­پياداسىنا جولداما العان-تىن. ونىڭ سىرتىندا 3 دۇركىن ازيا چەمپيونى. 2019 جىلى نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا 65 كيلو سالماق دارەجەسىندە بەلدەسىپ, كۇمىس جۇلدەمەن قوسا وليمپيادا ليتسەنزياسىن جەڭىپ الدى. ازىرگە اتالعان سالماقتاعى جالعىز ۇمىتكەر.

قارسىلاستارىنا توقتالساق, بۇل سال­ماق­تىڭ باستى ءفاۆوريتى – سوڭعى الەم چەمپيونى رەسەيلىك گادجمۇراد راشيدوۆ. بۇل جىگىتتىڭ 2019 جىلى نۇر-سۇلتاندا وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالدىق باسەكەسىندە نيازبەكوۆتى 11:0 ەسەبىمەن ويسىراتا ۇتقانى بار. ونىڭ سىرتىندا جاپوننىڭ كۇشتى بالۋانى تاكۋتو وتوگۋرو تۇر. ول – 2018 جىلعى الەم چەمپيونى. تاعى ءبىر مىقتى ازەربايجان بالۋانى بار. اتى-ءجونى – حادجي اليەۆ. ول – وليمپيادانىڭ قولا جۇلدەگەرى, 3 دۇركىن الەم جانە ەۋروپا چەمپيونى 57 كيلودان وسى سالماققا (65 كيلو) اۋىسىپ كەلدى. سونداي-اق الەم چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرلەرى ماجار­ستاندىق يسمايل مۋسۋكاەۆ پەن ۇندىستاندىق بادجرانگ پۋنيانى ەستەن شىعارۋعا بولمايدى. اشىعىن ايتقاندا, نيازبەكوۆتىڭ قارسىلاستارى تىم مىقتى.

ءۇشىنشى جولداما 74 كيلو سالماققا تيەسىلى. بۇل ليتسەنزيانى 2019 جىلى نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن الەم بىرىن­شى­لىگىندە قولا جۇلدەگە يە بولعان شىعىس­قازاقستاندىق بالۋان دانيار قايسانوۆ جەڭىپ العان بولاتىن. 1993 جىلى تۋعان ونىڭ ناتيجەلەرىنە قاراساق, ازيا ويىندارىنىڭ (2018, دجاكارتا) كۇمىس جۇلدەگەرى, 2 دۇركىن (2019, 2020) ازيا چەمپيونى. بىراق بۇل سالماقتا قايسانوۆتان باسقا تاعى ءبىر ۇمىتكەر بار. ول – 1998 جىلعى تۋعان جاس بالۋان نۇرقوجا قايپانوۆ. ول – 70 كيلودا (وليمپيادالىق سالماق ەمەس) الەم جانە ازيا چەمپيوناتىنىڭ (2019), سونىمەن قاتار دۇنيەجۇزىلىك اسكەريلەر بىرىنشىلىگىنىڭ كۇمىس مەدال يەگەرى. 2019 جىلدىڭ سوڭىندا قايپانوۆ وليمپيادالىق سالماق – 74 كيلوعا اۋىسىپ, قايسانوۆقا قارسىلاس اتانىپ قويماي, بيىلعى ەلىمىز بىرىنشىلىگىندە جەڭىسكە جەتتى. د.قايسانوۆ جاراقاتىنا بايلانىستى كۇرەسكەن جوق. ونىڭ سىرتىندا جاقىندا 74 كيلو سالماقتا ازيا چەمپيونى اتانىپ ۇلگەردى. قىسقاسى, الداعى كۇندەرى وسى ەكى بالۋان وليمپيادا جولداماسىن ساراپقا سالارى حاق.

قازىرگى تاڭدا اتالعان سالماق بويىنشا الەم مىقتىلارىنىڭ كوشىن رەسەي بالۋانى (ۇلتى وسەتين) زاۋربەك سيداكوۆ باس­تاپ تۇر. ونىڭ ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى (2019, 2020) دەگەن اتاعى بار. سونداي-اق دۇنيە ءجۇزى مويىنداعان اقش-تىڭ اتاقتى با­ل­ۋانى لوندون وليمپياداسىنىڭ چەم­پيونى, الەمنىڭ 4 دۇركىن جەڭىمپازى دجوردان بارروۋزدى جۋىقتا ءوز وتانداسى كايل دەيك ىرىكتەۋ كەزىندە جەڭىپ كەتىپ, جولدامادان ايىردى. ك.دەيك بۇعان دەيىن 79 كيلودا (وليمپيادالىق سالماق ەمەس) ونەر كورسەتىپ, ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى (2018, 2019) اتانعان ەدى. بيىلدان باستاپ سالماعىن 74-كە قۋىپ كۇرەسىپ ءجۇر. بۇلاردان باسقا, يتاليا اتىنان كۇرەسەتىن كۋبالىق بالۋان فرانك چاميزو دا وڭاي قارسىلاس ەمەس. بۇل جىگىت 65 كيلودا ريو وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى جانە الەم چەمپيونى (2015, لاس-ۆەگاس) اتانسا, 2017 جىلى 70 كيلوعا اۋىسىپ تاعى دا الەم چەمپيونى بولدى. قازىر 74 كيلودا ونەر كورسەتىپ ءجۇر. وسى سالماقتا ەكى دۇركىن ەۋروپا جەڭىمپازى اتانىپ ۇلگەردى. بۇلاردان باسقا ازەربايجان, يران, بەلارۋس بالۋاندارى دا وڭاي ەمەس. ءبىزدىڭ جىگىتتەردىڭ بابى مەن باعى تايماسا, بۇل سالماقتان جۇلدە بۇيىرۋى ابدەن مۇمكىن. 

ءتورتىنشى جولداما 97 كيلو سالماق دارەجەسىندە. بۇل ليتسەنزيانى 1999 جىل تۋعان ەرعالي الىشەر 2019 جىلى نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا 5-ورىن يەلەنىپ قورجىنعا سالعان بولاتىن. ەرعاليدىڭ جەتىستىگى – ازيا بىرىنشىلىكتەرىنىڭ ءۇش دۇركىن (2019, 2020, 2021) جۇلدەگەرى. بۇل سالماقتا اتاقتى ابدۋلراشيد سادۋلاەۆ بار. ول ريو وليمپياداسىن 86 كيلو سالماق بويىنشا جەڭىپ العان. ءارتۇرلى سالماقتا ءتورت دۇركىن  الەم چەمپيونى (تاشكەنت, 2014. لاس-ۆەگاس, 2015, بۋداپەشت, 2018. نۇر-سۇلتان, 2019) جانە ەۋروپانىڭ 4 دۇركىن, ەۋروپا ويىندارىنىڭ 2 دۇركىن جەڭىمپازى. ياعني توكيو-2020 التىنىنان باستى ۇمىتكەر. بۇدان باسقا اقش بالۋانى ريو وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى, الەمنىڭ ەكى دۇركىن (2015, 2017) جەڭىمپازى كايل سنايدەر, ازەربايجاندىق لوندون وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى, 2011 جىلى ىستانبۇل قالاسىندا وتكەن الەم بىرىنشىلىگىنىڭ جەڭىمپازى شاريف شاريفوۆ, سولتۇستىك ماكەدونيا بالۋانى 2019 جىلعى الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى ماگومەدگادجي نۋروۆ بار. ءبىزدىڭ ە.الىشەر نۇر-سۇلتان قالاسىندا 2019 جىلى وتكەن الەم چەمپيوناتىندا قولا ءۇشىن تايتالاستا وسى نۋروۆتان جەڭىلگەن بولاتىن. اتالعان سالماقتا جۇلدەلى بولۋ قيىن. بىراق ءبارىن كىلەمدەگى بەلدەسۋلەر شەشەدى.

سوڭعى 125 كيلوعا بەرىلگەن بەسىنشى جولدامانى جۋىقتا الماتى قالاسىندا وتكەن ازيا ىرىكتەۋ تۋرنيرىندە يۋسۋپ باتىرمىرزاەۆ قورجىنعا سالدى. ول – داعىستاندا تۋعان ۇلتى نوعاي باۋىرىمىز. 2020 جىلعى ازيا چەمپيونى. سونىمەن قاتار بۇل سالماقتا ولەگ بولتين دەگەن تاعى ءبىر بالۋانىمىز بار. ول جاقىندا الماتىدا وتكەن ازيا چەمپيوناتىندا توپ جاردى. ەندەشە بۇل جولداما ءۇشىن ءالى دە تالاس بار دەگەن ءسوز. اتالعان سالماق بويىنشا الەم مىقتىلارىنىڭ باسىندا تۇرىك وعلانى تاحا اكگيۋل تۇر. بۇل جىگىت ريو-2016-نىڭ جەڭىمپازى جانە ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى. ودان باسقا ريو-2016-نىڭ قولا جۇلدەگەرى, 3 دۇركىن الەم چەمپيونى گرۋزين بالۋانى گەنو پەترياشۆيلي بار. الەم بىرىنشىلىكتەرىندە جۇلدە الىپ جۇرگەن يران مەن رەسەي بالۋان­دارى دا وسال ەمەس. انىعىن ايتقاندا, ءبىزدىڭ جىگىتتەر ءۇشىن بۇل سالماقتىڭ ءباسى تىم جوعارى بولارى انىق.ف